دلمونځ مسائل (۶۰مه برخه) – ګونګى به څه ډول لمونځ کوي –

لیکوال : م، نجم الرحمن (فضلي)

ګونګى به څه ډول لمونځ کوي

پوښتنه : ګونګى به څه ډول لمونځ کوي؟ کله چې هغه نه آوريدلاى شي او که لوستلاى شي؟.

ځواب : ګونګى به قيام او نور څه کوي، د ژبې ښورول ضروري نه دي، د هغه نيت د تکبير تحريمه قايم مقام دى ([1]).

آيا په کوم لمانځه کې کوم ځانګړى سورت مقرر دى

پوښتنه : آيا په کوم لمانځه کې کوم خاص سورت په داسې طريقې سره مقرر دی چې له هغه پرته د بل سورت ويل پکې جائز نه وي؟

ځواب : د هيڅ لمانځه لپاره داسې کوم سورت نه دی مقرر شوی، شريعت د آساني لپاره د قرآن مجيد د هر ځای وئيلو اجازت ورکړی او د خپل ځان له لوري د يوه مقررول له شريعت څخه خلاف عمل دی ([2]).

د دهاقاً پر ځاى دحاقاً ويل

پوښتنه : که چيرته يو کس په لمانځه کې د خپل غلط ګمان په يقين باندې د دهاقاً پر ځاى دحاقاً ووايي نو لمونځ کيژي او که نه؟ او واجب الاعاده دى او که نه؟.

ځواب : د دهاقاً پر ځاى دحاقاً په حاء حطي سره ويل په ظاهره د قواعدو له مخې مفسد صلوة دى، ځکه چې معنى يې بدليژي، لهذا لمونځ نه کيژي ([3]).

قرائت خلف الامام

پوښتنه : که چيرته مقتدي قصداً د امام شا ته کوم سورت يا کومه دعاء ولولي نو په لمانځه خرابي راځي او که نه؟.

ځواب : د قيام (ولاړې) په حالت کې له ثناء پرته د بل څه ويل مقتدي ته مکروه دي ([4]).

د احد عشر پر ځاى د عشر ويل

پوښتنه : که چيرته امام صاحب د سورت يوسف په لومړى رکوع کې د احد عشر پر ځاى عشر ووايي، احد پريښودل شي نو لمونځ صحي کيژي او که نه؟.

ځواب : لمونځ فاسديژي نه مګر احوط دا دى چې را وګرځول شي ([5]).

په لمانځه کې قرائت سبعه کولو حکم

پوښتنه : که چيرته يو امام صاحب په لمانځه کې قرائت سبعه کوي، په دې طريقه چې يو آيت د امام عاصم کوفي  رحمه الله په قرائت او دويم آيت د اب، جعفر  رحمه الله په قرائت او دريم آيت د ابن عامر  رحمه الله په قرائت باندې لولي نو داسې ويل څرنګه دي؟ او په دې سره لمونځ کيژي او که نه؟.

ځواب : امام صاحب ته اګر که په لمانځه کې قرائت سبعه روا دى، مګر داسې ويل نه دي پکار او که چيرته يې وايي نو د کوم روايت مطابق چې قرائت شروع کړي په ټول لمانځه کې دې د هغه اهتمام وکړي، ګډ وډ دې نه وايي چې يو شمير د يوه امام د روايت مطابق او يو شمير نور د بل امام د روايت مطابق وايي ([6]).

دا چې په دغه زمانه کې خلک د امام حفص  رحمه الله له قرائټ څخه ډير متاثره دي، لهذا د هغه ويل ډير مناسب دي، د نورو امامانو د روايت مطابق په ويلو سره خلکو ته په نا مناسبه خبرو کې د لويدو موقع په لاس ورځي، د کومو له امله چې د هغوى د ديني نقصان انديښنه دى.

د شين پر ځاى د سين په ويلو سره لمونځ کيژي او که نه

پوښتنه : د داسې کس امام جوړول څرنګه دي کوم چې د شين پر ځاى سين وايي او سين پر ځاى شين وايي؟ او کوم لمنځونه چې له همدې غلطيو سره شوي دي هغه اداء شوي دي او که نه؟.

ځواب : د داسې کس امام جوړول پکار دي کوم چې قرآنکريم سم لولي، د داسې کس امام جوړول نه دي پکار کوم چې ذکر شوې غلطيانې کوي، او کوم لمنځونه چې له همدغو غلطيانو سره شوي دي هغه اداء شوي دي، مګر په اينده کې داسې کس امام مه جوړوى ترڅو چې هغه قرآنکريم صحي اداء نکړي ([7]).

له سورت فاتحه وروسته د ربي اغفرلي ويل

پوښتنه : له ولضآلين وروسته د ربي اغفرلي ويل څنګه دي؟.

ځواب : له ولضآلين وروسته له آمين پرته هيڅ جمله په نصوصو سره ثابته نه ده، له همدې امله له آمين پرته د هيڅ جملې ويل نه دي پکار ([8]).

که د زير پر ځاى زور وويل شي

پوښتنه : يوه کتاب ليکلي که چيرته يو لمونځ کونکى په لمانځه کې د زير پر ځاى زور ووايي يا عکس وکړي نو کافر کيژي، دا صحي ده او که نه؟.

ځواب : کافر کيژي نه، مګر لمونځ فاسديژي ([9]).

په قرائت کې په فحش غلطي کولو سره لمونځ فاسديژي

پوښتنه : که د سورت يوسف په (ان کانت قميصه قد من قبل فکذبت وهو من الصادقين) کې د (قبل) پر ځاى (دبر) وويل شي يا د (فکذبت) پر ځاى (فصدقت) وويل شي او د (الصادقين) پر ځاى (الکاذبين) وويل شي نو لمونځ صحي کيژي او که نه؟.

ځواب : په دا ډول غلطي کولو سره لمونځ فاسديژي ([10]).

د سهار په لمانځه کې د مسنون قرائت اندازه

پوښتنه : د سهار په سنت لمانځه کې مسنون قرئت څه دی؟

ځواب : نبي 4 به اکثر وخت د سهار د سنتو په اول رکعت کې قل ياايهاالکفرون او په دويم رکعت کې قل هوالله احد ويلو ([11]).

په يوه رکعت کې د دوو سورتونو ويل

پوښتنه : د فرض لمانځه په لومړني او دويم رکعت کې د دوو سورتونو ويل روا دي او که نه؟ که چيرته قصداً يا سهواً وويل شي نو سجده سهوه واجبيژي او که نه؟.

ځواب : د فرض لمانځه په يوه رکعت کې د دوو سورتونو يو ځاى کول او ويل خلاف اولى دى، او د دوو سورتونو په مينځ کې د يوه يا ډيرو سورتونو پريښودل مکروه دي، په نفلو کې کوم کراهيت نشته، که قصداً وي او که سهواً وي په دې سره سجده سهوه نه واجبيژي ([12]).

په لمانځه کې د پوره سورت ويل بهتر دي

پوښتنه : په جهري لمانځه کې د سورت يو ځاى کول بهتر دي او که له کوم ځاى څخه د دريو آيتونو ويل بهتر دي؟.

ځواب : که سورت يو ځاى کړى شي يا درى آيتونه ولوستل شي دواړه روا دي، د سورت يو ځاى کول بهتر دي، مګر د آيتونو په لوستلو کې هم څه خبره نشته ([13]).

د امام شا ته د سورت فاتحه ويل

پوښتنه : د امام شا ته د سورت فاتحه ويل پکار دي او که نه؟ لمونځ کيژي او که نه؟ او د دې ثبوت؟.

ځواب : د امام شا ته له قرائت کولو څخه حضرت رسول الله  صلی الله علیه وسلم  منع کړې دى ([14]).

په لا اله باندې وقف کول

پوښتنه : که چيرته يو کس د کلمه توحيد د ذکر په وخت کې يا د لمانځه په وخت کې په لا اله باندې وقف وکړي او له وقف کولو وروسته الا الله ووايي او دا وقف قصداً، يا سهواً يا د جهالت له امله وي نو د دې حکم څه دى؟ لمونځ پرې فاسديژي او که نه؟.

ځواب : د مفتي به قول په بناء دا وقف د لمانځه فاسد کونکى نه دى ([15]).

په وتر لمانځه کې د مسنون قرائت اندازه

پوښتنه : د وترو په لمانځه کې مسنون قرئت څه دی؟

ځواب : د وترو په اول رکعت کې سبح اسم ربک الاعلی، په دويم رکعت کې قل يايهاالکفرون او په دريم رکعت کې د قل هوالله احد ويل له نبي 4 څخه ثابت دي ([16]).

د چا چې کوم سورت په ياد نه وي لمونځ به څه ډول کوي

پوښتنه : که چيرته د يوه کس يو آيت هم نه وي ياد نو څه به کوي؟ حضرت مفتي محمد کفايت الله  رحمه الله د دې ځواب داسې ليکلى دى : سبحان الله يا الحمد الله دې د قرائت پر ځاى لولي او ډير زر په هغه باندې د قرآنکريم زده کول او يادول فرض دي، د فرض قرائت په اندازه فرض او د واجب په اندازه واجب دى، او په نه زده کولو کې سخت ګنهګار دى، د مفتي صاحب  رحمه الله دا فتوى صحي دى او که نه؟.

ځواب : د حضرت مفتي صاحب  رحمه الله فتوى صحي دى، په نوي مسلمان باندې په همدې ډول د شويو لمنځونو اعاده واجب نه ده، البته که چيرته کوم مسلمان په همداسې غفلت کې اوسيدلى وي او اوس د توبه توفيق ورکړى شي نو په ذکر شوې طريقه دې سمدستي لمونځ شروع کړي، مګر د ضرورت په اندازه د قرآن کريم له يادولو وروسته به هغه لمنځونه را ګرځوي ([17]).

په ماښآم کې اوژد قرائت روا دى مګر بهتر نه دى

پوښتنه : د ماښام په لمانځه کې اوژد قرائت روا دى او که نه؟.

ځواب : اوژد قرائت روا دى مګر بهتر نه دى ([18]).

د امام شا ته د فاتحه ويل

پوښتنه : د امام شا ته د فاتحه ويل څرنګه دي؟ ځينې علماء حديث وايي چې په جهري او سري لمنځونو کې سورت فاتحه ويل پکار دي او ځينې حنفيان علماء کرام وايي چې په سري کې يې ويل پکار دي په جهر ي کې نه، آيا دا صحي ده او که نه؟.

ځواب : د حضرت امام ابو حنيفة  رحمه الله مذهب د فقه په متونو کې منقول دى چې مقتدي ته د امام شا ته چوپ اوسيدل پکار دي، که جهري لمونځ وي که سري، نه به سورت فاتحه لولي او نه بل څه ([19]).

په الرحمن او الرحيم کې له (راء) سره د (واو) آواز راوتل

پوښتنه : يو شمير خلک د (راء) ويلو په وخت کې د (واو) آواز هم را وباسي لکه (اعوذ بالله من الشيطان الروجيم، بسم الله الروحمن الروحيم) يعنې (راء) ساکنه او له (راء) وروسته د (واو) آواز را وباسي، آيا په دې سره لمونځ کيژي؟.

ځواب : په هر مسلمان باندې ضروري دي چې مشق وکړي او په صحي توګه يې اداء کړي، البته په کومه غلطي کې چې بلوا عامه وي نو په هغې کې دې د لمانځه د فاسديدلو فتوى نه ورکول کيژي ([20]).

د سهار په سنتو او وترو کې د متعينو سورتونو ويل

پوښتنه : په لمانځه کې د مخصوصو (ځانګړيو) سورتونو ويل لکه د سهار د سنتو په لومړي رکعت کې سورة الکافرون او په دويم رکعت کې سورة الاخلاص او د وترو په لومړي رکعت کې سورة التکاثر په دويم کې سورة الکافرون ا په دريم کې سورة الاخلاص تل (هميشه) ويل څرنګه دي؟.

ځواب : د سهار په سنتو کې سورة الکافرون او سورة الاخلاص او په وترو کې سورة اعلي، سورة کافرون او سورة اخلاص له رسول الله  صلی الله علیه وسلم  څخه ثابت دي، د وترو په لومړي رکعت کې د سورة التکاثر د تخصيص هيڅ وجه نشته، سره له دې که چيرته غير ماثوره سورتونه د اسانتيا لپاره يا ماثوره سورتونه د تبرک په نيت غوره کړي شي نو په دې کې هيڅ کراهيت نشته، مګر لازم به نه ګڼل کيژي، او کله نا کله ناغه کول بهتر دي، البته د وترو په امامت کې په دغو سورتونو باندې دوام مکروه دى، ځکه چې په دې سره نا خبره خلک د وجوب اشتباه کولاى شي، همداسې د فرضو په امامت کې هم په کوم ځانګړي سورت باندې دوام مکروه دى ([21]).

د (ض) مخرج

پوښتنه : د (ض) حرف يو شمير خلک له دال سره مشابه لولي، او يو شمير يې له ظاء سره مشابه لولي، او يو شمير يې ډال لولي، کوم يو صحي دى؟.

ځواب : (ض) يو جلا حرف دى، د هغه مخرج له دال، ظاء او ذال ټولو څخه جلا دى، کوم سړى چې د (ض) په خپل اصلي مخرج کې پر اداء کولو قدرت لري د هغه لپاره د دال، ظاء او ذال ويل روا نه دي، او کوم کس چې د (ض) پر اداء کولو قدرت نلري هغه ته له کوم ماهر قاري نه د مشق کولو کوشش پکار دى او تر څو پورې چې په دې کوشش کې کامياب نشي هغه ته له ظاء سره مشابه ويل له دال سره له مشابه ويلو څخه بهتر دي، مګر لمونځ په دواړو صورتونو کې کيژي ([22]).

په سنتو کې د دويم رکعت له لومړي رکعت څخه اوژدول

پوښتنه : د سنتو په څلور رکعتيز لمانځه کې له لومړني کوچني سورت نه وروسته لوى سورت ويل کيدلاى شي او که نه؟.

ځواب : داسې کول مناسب نه دي ([23]).

د آمين په کراره ويل بهتر دي

پوښتنه : په جماعت سره په لمانځه کې د آمين ويل په زوره او که په کرار پکار دي؟ د ابن کثير په حواله له ابو داؤد او ابن ماجه نه په لوړ آواز سره ثابت دى؟.

ځواب : دواړه ډولونه يې روا دي، کرار ويل يې بهتر دي، افضليت يې په قرآنکريم او د حضرت شعبه = په حديث سره ثابت دى کوم چې په ترمذي شريف کې دى، په قرآنکريم کې ارشاد دى )ادعوا ربکم تضرعاً وخفية( په دې سره د دعاء اخفاء ثابت دى او آمين هم دعاء دى، کما نقل الامام البخاري  رحمه الله عن عطاء  رحمه الله، د حضرت شعبه = حديث د قرآنکريم مطابق دى، له همدې امله هغه غوره کړى شوى، او په نورو حديثونو کې تاويل شوى او له قرآنکريم سره تطبيق شوي ([24]).

په مينځ کې د کوچني سورت پريښودل

پوښتنه : که يو امام صاحب د وترو په لومړي رکعت کې (قل يايهاالکفرون) په دويم کې (اذا جاء نصر الله) او په دريم کې سورت اخلاص لولي او (تبت يداء) پريژدي، دا تر کومه ځايه صحي دى؟.

ځواب : په دا ډول په مينځ کې د کوم سورت پريښودل او قرائت کول مکروه دي، په دې شرط که قصداً داسې وکړى شي، او که چيرته سهواً وي نو کراهيت هم نشته او لمونځ په هر صورت کې کيژي، نه سجده سهوه واجب دى او نه يې را ګرځول شته دي ([25]).

د مقتديانو په غوښتنه په لمانځه کې د سورتونو ويل

پوښتنه : په يو شمير جوماتونو کې امام ته خلک وايي چې نن دا سورت ووايه او نن دا سورت ووايه او هغه په دې باندې عمل کوي، دا څرنګه دي؟ او د لمونځ کونکو دا وينا روا ده او که نه؟ لمونځ کيژي او که نه؟.

ځواب : لمونځ کيژي، مګر مقتديانو ته نه دي پکار چې امام د خپل ځان پابند کړي او د امام لپاره هم دا پابندي لازم نه ده ([26]).

([1]) خير الفتاوى، ٢ : ٣١٠، بحواله : مراقي الفلاح، ص : ١١٩.

([2]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٢٧.

([3]) فتاوى رحيميه، ٤ : ٩١، بحواله : فتاوى دارالعلوم، ج : ٤، ص : ٧٩.

([4]) فتاوى محموديه، ٧ : ٥٢، بحواله : ردالمحتار، فصل في القراءة، ج : ١، ص : ٥٤٤ – ٥٤٥، وکذا في البحر الرائق، باب صفة الصلوة، ج : ١، ص : ٥٩٩، وکذا في تبيين الحقائق، باب صفة الصلوة، ج : ١، ص : ٣٣٧ – ٣٣٨.

([5]) فتاوى رحيميه، ٥، ٩٢، بحواله : شامي، ج : ١، ص : ٥٩١.

([6]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ١٥٤، بحواله : حلبي کبير، ص : ٤٩٥، الهندية، ج : ١ ص : ٩٧، الدرالمختار، ج : ١، ص : ٦٢٦.

([7] ) فتاوى دارالعلوم ديوبند، ٤ : ٨٣، بحواله : ردالمحتار، ج : ١، ص : ٦٥٩.

([8]) فتاوى عثماني، ١ : ٤٢٨، بحواله : الصحيح للامام مسلم، ج : ١، ص : ١٧٦.

([9]) فتاوى دارالعلوم ديوبند، ٤ : ٨٤، بحواله : ردالمحتار، ج : ١، ص : ٥٩٠.

([10]) فتاوى رحيميه، ٥ : ٩٢، بحواله : قاضي خان، ج : ١، ص : ٧٢.

([11]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٢٧.

([12]) احسن الفتاوى، ٣ : ٧٦، بحواله : ردالمحتار، ج : ١، ص : ٥١٠.

([13]) کفايت المفتي، ٣ : ٤٥٦، بحواله : الدرالمختار، فصل في القراءة، ج : ١، ص : ٥٧٦.

([14]) فتاوى محموديه، ٧ : ٥٣، بحواله : صحيح الامام المسلم، باب التشهد في الصلوة، ج : ١، ص : ١٧٤.

([15]) فتاوى فريديه، ٢ : ٤٣٤، بحواله : فتاوى عالمګيرية، ج : ١، ص : ٨١، فصل الخامس في زلة القاري.

([16]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٢٧.

([17]) احسن الفتاوى، ٣ : ٧٩، بحواله : عالمګرية، ج : ١، ص : ٦٩.

([18]) فتاوى فريديه، ٢ : ٤٥٦، بحواله : الدرالمختار مع ردالمحتار، ج : ١، ص : ٣٣٩ – ٣٤٠، مطلب السنة تکون سنة عين وکفاية صل في القراءة.

([19]) فتاوى محموديه، ٧ : ٦٦، بحواله : المؤطا للامام محمد F، باب القراءة في الصلوة خلف الامام، ص : ٦٤، اماني الاحبار في شرح معاني الاثار، باب القراءة خلف الامام، ج : ٣، ص : ١٣٥ – ١٣٩.

([20]) فتاوى فريديه، ٢ : ٤٦٦، بحواله : ردالمحتار هامش الدرالمختار، ج : ١، ص : ٤٦٦، مطلب مسائل زلة القاري.

([21]) احسن الفتاوى، ٣ : ٨٠.

([22]) فتاوى عثماني، ١ : ٤٣٠، بحواله : الهندية، ج : ١، ص : ٧٩، رفع التضاد عن حکم الصاد، جواهر الفقه، ج : ١، ص : ٣٢٥.

([23]) فتاوى محموديه، ٧ : ٨٨، بحواله : ردالمحتار، فصل في القراءة، ج : ١، ص : ٥٤٣، وکذا في البحر الرائق، باب صفة الصلوة، ج : ١، ص : ٥٩٨.

([24]) احسن الفتاوى، ٣ : ٨٢.

([25]) فتاوى عثماني، ١ : ٤٣٢، بحواله : الدرالمختار، ج : ١، ص : ١٤٦.

([26]) فتاوى محموديه، ٧ : ٨٨.

اړوند مطالب

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *

Close