د ترکیې سولې غونډه

‏ نظرمحمد مطمئن
لیکوال او شناند

د جنوري ۱۳مه ۲۰۱۸، کابل ته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا لوړ رتبه هئیت را ورسید، د هیئت مشرې په ملګرو ملتونو کې د قزاقستان ‏سفیر او د امنیت شورا نوبتي رئیس کوله، له هغه سره په ملګرو ملتونو کې د امریکا سفیره او د امنیت شورا نور غړي هم وو.‏
همهاله په همدې ورځ په ترکیه کې د طالبانو سره د سولې د مذاکراتو د پېل خبر هم ورکول شو، کورنیو او نړیوالو رسنیو دا خبرونه خپاره ‏کړل چې په ترکیه کې د حزب اسلامي په وساطت د طالبانو او افغان حکومت تر منځ د سولې مذاکراتو غونډه کیږي. د امنیت شورا د بحثونو ‏په اجنډا کې چې له افغان حکومت سره یې درلودل، د ترهګرۍ او جګړې د ختم په اړه بحثونه محوري وو.‏
ترکیه کې د غونډې برخوال د حزب اسلامي استازی همایون جریر ( له کابل څخه) او دواجان احمدزی ( له پېښور څخه)، د سولې عالي ‏شورا او افغان حکومت په استازیتوب ډاکټر عبدالبصیر، د طالبانو د ملا محمد رسول اخوند د ډلې په استازیتوب ملا عبدالروف او ملا ‏عبدالحلیم، او د نامعلوم ادرس څخه ملا رحمت الله وردګ ( له متحده عرب اماراتو څخه) ګډون کړی وو.‏
په تیرو دوو اونیو کې موږ دوه ځلې د افغان حکومت له لوړ پوړو چارواکو سره د سولې اړوند غونډې درلودلي، هغوی د نورو ډیرو مسایلو تر ‏څنګ ډیر ښکاره وویل چې موږ غواړو چې د طالبانو له رښتونې استازو سره مخامخ اړیکې او پېغامونه تبادله کړو، او نه غواړو چې طالبان ‏وویشل شي او یا هم د طالبانو په تش نوم د کومې ډلې او یا اشخاصو سره د سولې خبرې وکړو؛ ځکه نتیجه نه لري، داسي د سولې ‏مذاکرات غواړو چې د طالبانو د واک لرونکو استازو سره وي، افغان چارواکي مني چې امریکا د افغان کشالې یو اړخ دی، او طالبان باید د ‏امریکا اړوند ځینو مسایلو مخامخ خبرې ورسره وکړي.‏
ولي د ترکیې غونډه بیا د افغان حکومت د پورته خبرو سره څرګند تناقض لري، په ښکاره ډول د طالبانو د ویش او د هغوی تر منځ د بې ‏باورۍ پيدا کولو هڅه ښکاري.‏
له دي مخکې د پیر سید احمد ګیلاني په مشرې هم په کابل کې د سولې اړوند غونډه وشوه، او کیدای شي چې ورته نورې غونډې هم د ‏ځینو جهادې رهبرانو او مدني ټولنو لخوا وشي. د سولې ږغ په طالبانو وشي، تر څو په طالبانو حجت پيدا کړلای شي چې هغوی د سولې ‏برخه کې چمتوالی نه لري.‏
پورته خبرې او انديښنې د حکومت د لوړ پوړو چارواکو لخوا داسي ځواب کيږي چې ترکیه کې غونډه د سولې شورا لخوا نه ده، بلکي ځینې ‏ګوندونه او سیاستوال هڅې کوي چې د طالبانو او افغان حکومت ترمنځ د باور جوړولو لپاره دغه ډول غونډې جوړي کړي.‏
بیا هم پوښتنه دا پيداکیږي؛ که چیرته افغان حکومت او سولې عالي شورا لخوا د یادې غونډې تاید او ننګه نه وای، حتمې ده چې افغانانو ‏ته به د ترکیې حکومت په ترکیه کې د دغه ډول ناستې اجازه نه وای ورکړي، ځکه ډیری هغه غونډې چې د نړیوالو ادارو لخوا په بهرنیو ‏هیوادو کې یې د چمتووالي تابیا نیول شوي وه او د طالبانو رښتوني استازو پکې د ګډون ژمنه کړي وه، د افغان حکومت لخوا یا د غونډو ‏مخنیوی وشو او یا خو په غونډه کې د طالبانو د ګډون لپاره یې خنډونه پیداکړل.‏
د نړیوالو او په ځانګړې ډول په افغانستان کې د ناټو د ملکي سفیر او دا ډول اروپایې ټولنې د ملکي مشرانو لخوا په ګډ حکومت ډیر زیات ‏فشار دی چې باید د سولې اړوند پرمختګ وکړي.‏
ویل کیږي چې د ګډ حکومت مشر ډاکټر اشرف غني، د امنیت شورا مشر حنیف اتمر او د ډاکټر غني بهرنی سلاکار سکاډ په ګډه د سولې ‏پروسې اړوند پر یوه جوړښت او طرحه هم کار کړی دی.‏
په ترکیه کې چې کومو کسانو ناسته کړي، ویل کیږي چې کابل ته هم تګ راتګ لري، ښه به وای چې د ترکیې پر ځای يې په کابل کې ‏ناسته کړي وای، بیا به په افغان حکومت د سولې برخه کې د بې باورۍ انديښنې نه زیاتیدلاي، اوس انديښنې شته، ځکه د سولې شورا او د ‏ګډ حکومت د مشر له ادرسه طالبانو ته داسي پېغامونه رسيږي چې دوی رښتونې سولې ته چمتو دي، باعزته سوله غواړي او تسلیمي نه ‏غواړي، او حکومت هوډ لري چې د سولې برخه کې بې باوري ختمه شي.‏
بل خوا د همدغه ډول پېغامونو تبادله چې د طالبانو مشرانو ته رسیږي او یا طالبان فکر کوي چې امریکا نور په افغانستان کې له ډیرو ‏ستونزو سره مخ شوي، او نړیوالو ټولنه د افغان کشالې سولييز حل ته کیدای شي کومه ورځ کښيني، له دي امله ده چې ممکن طالبان هم ‏اړ شوې وي چې د خپلو جنګیالو د سولې اړوند ذهنیت جوړولو لپاره به یې کم تر کمه لږ کار کړی وي، او حکومت هم ممکن د طالبانو د ‏سولې اړوند ځینو هڅو په اړه معلومات په وخت ترلاسه کړی وی، ولي د ترکيې د سولې مجهوله غونډه او د مجهول ادرسونو شتون ممکن د ‏طالبانو او حکومت تر منځ باور نور هم لا زیات زیانمن، او د طالبان سولې جوړولو ذهنیت د پرمختګ خنډ وګرځي.‏
دغه ډول ناستې د عام ولس ذهنیت هم مغشوش کوي، او د هغو کسانو انديښنې هم بې پوښتنې پاتې کیږي چې د ښکېلو اړخونو د سولې ‏اړوند پېغام رسولو او یا خو د فاصلو کموالي هڅې کوي. حکومت ته په کار ده چې د دغه ډول ناستو لپاره تسهیل کوونکی ونه اوسي، بلکې ‏د هغو غونډو لپاره هم خنډ نه شي چې د طالبانو رښتونې استازي پکې ګډون وکولای شي.‏
افغان حکومت ځینو نا پېلو، ولسي متنفذینو، علماو او شنونکو څخه غواړي چې د دوی پېغام له مثبت نویو خبرو او مثبت سولې تګلاري ‏اړوند بدلونو سره یو ځای طالبانو ته ورسوي، او طالبان د سولې خبرو ته چمتو شي، مګر د ترکیې په ډول غونډې حکومت خلکو او خلک ‏طالبانو ته بې باوره کوي.‏
سولې ته د طالب جنګیالیو ذهنیت جوړول او افغان حکومت کې د سولې ضد کړیو د هڅو د مخنیوي لپاره وخت ته اړتیا ده، مګر دغه ډول ‏ناستي به پرته له شکه منفي تاثیرات له ځان سره لري.‏
که افغان حکومت فکر کوي چې په دغه ډول ناستو چې د حزب اسلامي او طالبانو تر نوم لاندي یې کوي، د شمال ټلوالي ځینې مشران د ‏عطاء محمد نور په ګډون وننګوي، فکر کوم، د شمال ټلوالي ځینې غړي هم د طالبانو له رښتونې مشرتابه سره اړیکه او تماس کي دي.‏
یا پلان دا وي چې کله او کوم وخت، رښتونې طالبان د سولې مذاکراتو ته په درې اړخیزه ناسته ( طالبان، امریکا او افغان حکومت) کې زړه ‏ښه کړي، او بیا افغان حکومت او امریکا دا خبره هم را پورته کړي، چې طالبان نورې ډلې هم لري، او هغوی په ترکیه کې ډیرې غوندې ‏کړي ( تر دې مهاله نږدې ۴ غونډي د حزب اسلامي، سولې شورا د غړو او ملا محمد رسول د ډلې د طالبانو تر منځ شوې)، هغوی ته هم ‏باید د سولې مذاکراتو کې د ګډون حق ورکول شي. ‏
پرته له شکه چې د طالبانو مشران او جنګیالي د سولې برخه کې په یوه خوله نه دي، هغه طالب مشران او طالبان چې د سولې لپاره فکر، ‏وړاندیزونه او طرحې لرې، د ترکیې ناسته د هغوی فکر او نظریات هم کمزوري کوي، او هغه طالبان چې په یو مخیز ډول په جګړه باندي ‏باور لري، د هغوی باور نور هم قوي کوي.‏
دغه ډول ناستې به د حزب اسلامي د سولې دریځ او تګلاري باندي هم ناوړه اغیز ولري؛ ځکه هغه باورونه او هیلې چې د حزب اسلامي ‏څخه کیدلي، که د غه ډول مجهولې او بې نتیجې د سولې ناستي وکړي، په حزب اسلامي به د ولس باور زیانمن کړي، او په کور دننه به د ‏حزب اسلامي او طالبانو سره پخوانۍ جنګیدونکې ډلې نورې هم متحرکې او حساسي کړي.‏
یوه خبره اړینه ده چې د ترکیې د سولې اړوند غونډې ته ښاغلی همایون جریر د حزب اسلامي د مشرانو په اجازه او پریکړه د ګډون لپاره ‏تللی دی.‏
پرته له شکه چې د دغسي بې نتیجې سولې اړوند غونډې به په افغان حکومت د نړیوالو باور لا زیات نور هم کم کړي. ‏
ښه به وي چې د طالبانو لپاره د قطر دفتر په رسمیت وپېژندل شي، تر څو ددغه ډول مجهولو غونډو مخنیوی اسانه او طالبان په اساني سره ‏له افغان سیاستوالو، رسنیو او نړیوالو سره خپل نظر په وخت باندي شریک کړي.‏
‏۱۴ جنوري ۲۰۱۸‏

اړونده مطالب

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *

Close