تاپی؛ راهگشای همکاری انرژی منطقهیی
نویسنده: ح.ن
در عصر امروزی که جهان تشنه انرژی و انکشاف پایدار بوده، پروژه تاپی به مثابه روزنه امید برای تقویت و گسترش سطح تعامل، همکاری و مشارکت بین کشورهای آسیای جنوبی پنداشته میشود. این پروژه حیاتی و امید بخش، گاز ترکمنستان را از خاک افغانستان به پاکستان و هندوستان انتقال میدهد. پروژه تاپی در کنار فواید بیشماری که دارد، در راستای رشد اقتصادی، تحرک و ثبات منطقهیی و تقویت سطح مشارکت و همکاری میان کشورهای دخیل در تطبیق این پروژه، نقش مهم و حیاتی بازی میکند.
مفکور پروژه تاپی به قرن ۲۰ بر میگردد و این درست زمانی بود که منابع انرژی آسیای مرکزی در محراق توجه قرار گرفت. در اوایل دهه ۱۹۹۰، همزمان با فروپاشی قشون سرخ شوروی، ترکمنستان با داشتن ذخایر قابل توجهی از گاز طبیعی، به عنوان یکی از بازیگران مهم در صحنه انرژی جهانی ظاهر شد. ترکمنستان با توجه به نیازمندی کشورهای آسیای جنوبی به انرژی، پیشنهاد احداث لوله گاز را ارائه کرد تا از این رهگذر گاز ترکمنستان از خاک افغانستان به پاکستان و هندوستان انتقال یابد.
شکی نیست که پروژه تاپی با گسترهیی از چالشها و موانع گوناگون عرصههای مختلف مواجه است اما قاطعیت، تعهد و انعطاف پذیری کشورهای ذیدخل و شرکای کلیدی، بر مشکلات موجود غلبه کرده و زمینه تطبیق آنرا نسبت به هر دور دیگر بیشتر مساعد ساخته است.
پروژه تاپی فراتر از فواید اقتصادی، از اهمیت بلند ستراتیژیک نیز برخوردار میباشد. این پروژه، در اتصال منطقهیی، استقرار صلح و ثبات دایمی و رفع تنشهای موجود نقش بارزی ایفا خواهد کرد و نیز میتواند برای کشورهای با چالشهای مشابه، به عنوان یک الگوی موفق پنداشته شود.
تطبیق پروژه تاپی از نکته نظر اقتصادی برای تمام کشورهای ذیدخل سودمند است. چنانچه، ترکمنستان از رهگذر صادرات گاز به رشد اقتصادی دست خواهد یافت، افغانستان از رهگذر انتقال گاز ترکمنستان به پاکستان و هندوستان در صدد کسب عواید بیشتر و ایجاد فرصتهای اقتصادی و شغلی بوده و همچنان پاکستان و هندوستان به مثابه مستفید شوندهگان اصلی این پروژه، در پی تامین انرژی مورد نیاز و رشد فعالیتهای صنعتی میباشند.
توجه به رعایت نورم و ستندردهای محیط زیستی از موارد کلیدی در تطبیق پروژه تاپی بوده و شرکای ذینفع اقدامات پیشگیرانه را برای کاهش اثرات زیست محیطی مدنظر گرفته اند. چنانچه، با استفاده از روشها و فناوریهای سازگار با محیط زیست در خصوص کاهش انتشار کاربن و تخریب اکولوژیکی، حین تطبیق پروژه اقدامات جدی و عملی اتخاذ خواهد شد.
همانطوریکه کار عملی پروژه تاپی در آینده نزدیک آغاز خواهد شد، تطبیق موفقانه این پروژه روزنه امید و یک آینده بهتر را برای تمام کشورهای ذیدخل رقم خواهد زد. این پروژه علاوه بر مزایای ملموس و مشهودی که دارد، زمینه تامین انرژی پایدار، رونق فعالیتهای اقتصادی و همکاری متقابل عرصههای سیاسی و دیپلوماسی را میان شرکای کلیدی این پروژه نیز فراهم خواهد ساخت.
در دنیای پر از تنشهای جغرافیایی و بحرانهای زیست محیطی، پروژه تاپی، به عنوان یک مودل موفق در راستای رفع نیازمندی و پیشرفت برای کشورهای ذیدخل محسوب خواهد شد. این پروژه برای کشورهای ذینفع، صلح و ثبات پایدار و ترقی و تعالی را به ارمغان خواهد آورد. با این حال، لازمی است تا تمام کشورهای دخیل در تطبیق این پروژه در یک صف واحد بر تعهدات خویش مبنی بر تطبیق موفقانه این پروژه استوار بمانند و تسهیلات لازم را برای مجریان و دست اندرکاران این پروژه فراهم سازند.
با تطبیق پروژه تاپی، افغانستان به مزیتهای آتی دست خواهد یافت:
1. در بخش توسعه اقتصادی: از آنجایی که لوله انتقال گاز ترکمنستان از خاک افغانستان گذشته و به پاکستان و هندوستان وصل میشود، افغانستان هر سال هزینه قابل ملاحظه از این رهگذر دریافت نموده که این امر منتج به ایجاد فرصتهای اقتصادی و افزایش عواید ملی خواهد شد. برعلاوه، با تطبیق این پروژه، ضمن توسعه زیرساختها، فرصتهای شغلی برای عده کثیری از هموطنان فراهم شده و نیز در کاهش فقر و میزان بیکاری ممد واقع خواهد شد.
2. در بخش انرژی: تطبیق پروژه تاپی، میزان وابستگی افغانستان به کشورهای همسایه را بهگونه قابل ملاحظه کاهش خواهد داد. ضمن تامین انرژی قابل اعتماد، هزینه مصرف داخلی را به حد اقل رسانده و باعث رونق فعالیتهای صنعتی در کشور خواهد شد.
3. توسعه زیرساختها: از آنجاییکه بخش اعظم پروژه تاپی در خاک افغانستان تطبیق میگردد، ساخت و نگهداری زیرساختهای این پروژه مستلزم سرمایهگذاری هنگفت میباشد. این سرمایهگذاری تنها در انتقال گاز طبیعی ترکمنستان به کشورهای ذینفع هزینه نمیشود، بلکه برای ساخت و توسعه جادهها و سایر زیرساختهای ضروری دیگر اختصاص یافته که این امر فعالیتهای تجاری در افغانستان را رونق بیشتر خواهد داد.
4. در بخش اتصال منطقهیی: افغانستان در تطبیق پروژه تاپی، نقش محوری داشته و به مثابه نقطه اتصال بین ذینفعان پنداشته میشود. این اتصال نه تنها تبادلات اقتصادی را ترویج میکند بلکه با تقویت سطح تعامل و همکاری متقابل و حفظ منافع مشترک بین کشورهای همسایه، در تامین امنیت و برقراری صلح دایمی کمک خواهد کرد.
5. در بخش روابط دیپلوماتیک: پروژه تاپی فرصتی را برای گسترش روابط دیپلوماتیک افغانستان با ترکمنستان، پاکستان و هندوستان از طریق همکاریهای متقابل و سازنده فراهم میکند. افغانستان از این رهگذر میتواند با کشورهای منطقه روابط نیک و حسنه را هرچه بیشتر تقویت بخشد و فراتر از انرژی، میتواند فرصتهای دیگر را نیز در حوزه های مختلف بدست آورد.
بهگونه فشرده باید گفت که پروژه تاپی برای افغانستان مزایای بالقوه بیشماری را به ارمغان خواهد آورد که نقش حیاتی و سازنده در توسعه اقتصادی، تامین انرژی مورد نیاز، بهبود زیرساختها، اتصال منطقهیی و تقویت روابط دیپلوماتیک ایفا خواهد کرد.
