د برات د شپې غوښتنې!

بسم الله الرحمن الرحیم

د شعبان د میاشتې پنځلسمه شپه «د برات شپه» بلل کیږي. د «برات» مانا خلاصول او خلاصون دی. شیخ عبدالقادر جیلاني رحمه الله فرمایي: د برات شپې ته ځکه د برات شپه ویل کیږي چې پدې شپه کې دوه ډوله برات کېږي: (۱) بدبختو خلکو ته د خدای ج له لوري څخه بخښنه او خلاصون. (۲) بل د خدای دوستانو ته له ذلت او رسوايۍ څخه خلاصون. او همدا رنګه هغه زیاته کړې چې لکه څنګه چې په ځمکه د مسلمانانو لپاره دوه اخترونه (عید الفطر او عید الأضحی) دي، همدا رنګه په اسمان کې د ملایکو لپاره هم دوې د اختر شپې دي — شب برات او شب قدر — دا چې طبعاً انسانان په شپه کې ویده وي نو ځکه یې اخترونه په ورځو کې دي او ملایکې نه ویدې کیږي نو د دوی اخترونه هم د شپې دي. (غنیة الطالبین صـ ۴۵۶، ۴۵۷)
په احادیثو کې د برات شپې ډیر فضایل ذکر شوي. دلته یو شمیر احادیث د نمونې په شکل راوړو:

(１) حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: «فَقَدْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً، فَخَرَجْتُ ‌فَإِذَا ‌هُوَ ‌بِالْبَقِيعِ،» فَقَالَ: أَكُنْتِ تَخَافِينَ أَنْ يَحِيفَ اللهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ؟ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنِّي ظَنَنْتُ أَنَّكَ أَتَيْتَ بَعْضَ نِسَائِكَ! فَقَالَ: إِنَّ اللهَ عز وجل يَنْزِلُ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَيَغْفِرُ لِأَكْثَرَ مِنْ عَدَدِ شَعَرِ غَنَمِ كَلْبٍ. [سنن الترمذي 2/ 108]
حضرت عایشه رضی الله عنها وایي: ما یو شپه رسول الله صلی الله علیه وسلم ونه موند؛ وروسته مې ولیدل چې هغه په بقیع کې دی. هغه صلی الله علیه فرمایل: ایا ته وېره لرې چې الله تعالی به له تاسو سره ناانصافۍ وکړي؟ ما وویل: اې د الله رسوله! ما داسې ګمان وکړ چې ته د خپلې بلې ښځې کور ته تللی یې. هغه وفرمایل: بېشکه الله تعالی د شعبان په ۱۵ شپه کې د دنیا آسمان ته راکښته کیږي او د بنو کلب (د عربو یو قبیله ده) د وزو د ویښتانو د شمېر څخه زیات خلګ بښي.
(２) حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ: أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: ” إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ، فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا نَهَارَهَا، فَإِنَّ اللَّهَ يَنْزِلُ فِيهَا لِغُرُوبِ الشَّمْسِ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا، فَيَقُولُ: أَلَا مِنْ مُسْتَغْفِرٍ لِي فَأَغْفِرَ لَهُ أَلَا مُسْتَرْزِقٌ فَأَرْزُقَهُ أَلَا مُبْتَلًى فَأُعَافِيَهُ أَلَا كَذَا أَلَا كَذَا، حَتَّى ‌يَطْلُعَ ‌الْفَجْرُ “. [سنن ابن ماجه 1/ 444 ت عبد الباقي]
د حضرت علي رضی الله عنه روایت دی چې نبی صلی الله علیه وسلم فرمایي: کله چې د شعبان ۱۵ شپه راشي نو په هغه شپه قیام وکړئ، یعنې ویښ پاتې شئ او د هغې ورځې روژه ونیسئ؛ ځکه خدای تعالی د لمر لوېدلو نه تر سهاره پورې آسمان ته راکښته کیږي او وایي: ایا کوم بښنه غوښتونکی شته چې زه یې وبښم؟ ایا کوم روزي غوښتونکی شته چې زه روزي ورکړم؟ ایا کوم ناروغ شته چې زه صحت او عافیت ورکړم؟ او داسې ورته غږونه کوي تر څو لمر راوخیږي.
(３) حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ رَاشِدٍ الرَّمْلِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَرْزَبٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: «إِنَّ اللَّهَ لَيَطَّلِعُ فِي لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَيَغْفِرُ لِجَمِيعِ خَلْقِهِ إِلَّا لِمُشْرِكٍ ‌أَوْ ‌مُشَاحِنٍ». [سنن ابن ماجه 1/ 445 ت عبد الباقي]
د ابو موسی الاشعري روایت دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: خدای تعالی د شعبان په ۱۵ شپه ځان ته متوجه کیږي او خپل ټول مخلوق بښي پرته له مشرک او له کینه کوونکي څخه.
په ځینو روایتونو کې نورو ګناهونو هم ذکر شوي چې په دې شپه کې نه بخښل کېږي—لکه زنا کار، خپلوي نه پالونکی، د مور او پلار نا فرماني کوونکی، شراب خور، قاتل، جادوګر، فال پالونکی، طبله او ساز غږوونکي او نور. (ابن ماجه، بیهقي)
(４) عن ابن عمر قال: ‌خمس ‌ليال لا يرد فيهن الدعاء: ليلة الجمعة وأول ليلة من رجب، وليلة النصف من شعبان، وليلة العيد، وليلة النحر.. [شعب الإيمان 5/ 288 ط الرشد]
د عبدالله بن عمر روایت دی په پنځو شپو کې دعا نه ردېږي د جمعې شپه، د رجب لومړۍ شپه، د شعبان ۱۵ شپه، او د دواړو اخترونو شپې.
د برات په شپه کې څه کول پکار دي؟
په عمومي توګه دا شپه مبارکه او محترمه ده که څه هم په د احادیثو کې، چې د دې شپه په اړه کوم روایات راغلي دي سندونو یې کمزوري دي؛ خو دا روایتونه د مختلفو صحابه کرامو څخه په بېلابېلو سندونو راغلي دي نو لږ تر لږه د محدثینو په نزد دا د حسن لغیره په درجه کې شمیرل کیږي. له همدې امله په اسلامي سیمو کې خلګ په دې شپه کې ځانګړې عبادتونه، دعاګانې او استغفار کوي. لاندې یو څو مختصري سپارښتني ستاسو درانه حضور ته وړاندي کیږی:
(１) عبادت کول:
• نفلي عبادت او دعا کول په کور کې افضل دي، له همدې امله د برات شپې عبادت هم باید په کور کې وشي، مسجد ته باید ولاړ نشي؛ ځکه نبوي فرمان دی چې خپل د لمانځه یو څه حصه (نوافل) لمنځونه په خپلو کورونو کې وکړئ او خپل کورونه په هدیرو مه بدلوئ.(تحفة القاري ۳/۵۰۷)
لقوله صلى الله عليه وسلم: “اجعلوا من صلاتكم في بيوتكم، ‌ولاتتخذوها ‌قبوراً” رواه الشيخان..
• د عبادت کوم مشخص ډول نشته؛ تلاوت، دعا، نفلي لمنځونه، صلاة التسبیح وغيره ټول روا دي.
• عبادت دې د خپل وس مطابق وشي دومره ویښېدل نه وي پکار چې صحت ته زیان ورسي.
• د ټول کال فرضي لمنځونو باید په بشپړه توګه باید ادا شي؛ یوازې په دې شپه نفل کولو سره انسان د جنت مستحق نه ګرځي.
• ځیني خلک وایې چې په دې شپه په کومه ځانګړې طریقه باندي دوه رکعتونه لمونځ وکړي نو د ټول عمر قضا شوي لمنځونو ادا کیږي، دا ډول دعوی بې اساسه ده.
(۲) پیغمبر صلی الله علیه وسلم پخپله د برات په شپه هدیرې ته لاړ خو دا عمل ډېر پټ و آن تر دې چې ازواج مطهرات هم نه وې خبرې نو موږ او تاسو هم باید په ډله ایزه توګه هدیرې ته تګ، د ګروپونو بلول ددې شپې د عبادت جز منلو څخه ډډه وکړو. که هدیرې ته ځئ نو په ساده ډول او له تکلف پرته ولاړ شئ.
(۳) د ۱۵ نېټې روژه نیول: د حضرت علي رضی الله عنه روایت دی چې په دغه ورځ روژه نیول مستحب دي. دغه روایت ضعیف دی خو د فضائلو په باب کې ضعیف روایتونه معمولاً اهل حدیثو ته د منلو وړ ګڼل شوي.
په دې شپه کې له لاندي اعمالو څخه باید ځان وساتل شي.
• په دې شپه کې د بې مانا غونډې کولو او بې ځایه مجلسونو څخه ډډه وشي.
• په داسې ځانګړې طریقه باندي نفلونه کول چې د هغې هیڅ اصل په شریعت کې نه وي.
• د نوافلو او تسبیحاتو په جماعت سره ادا کول.
• د مسجد په ګویاوو(سپیکرونو)کې په لوړ آواز سره نعتونه غږول.
• د حلواوو پخول لازمي بلل.
• همدارنګه د شریعت خلاف نور کارونه ترسره کول.
پایله: د برات شپه یوه له برکت ډکه او د دعا لپاره مناسبه شپه ګڼل کېږي. په دې شپه کې استغفار، دعا، نفلونه او عبادت کول غوره عملونه دي. له افراط، تفریط او بدعاتو څخه ډډه وکړئ او هر څه د شرعي حدودو سره سم ترسره کړئ.
والله تعالی اعلم بالصواب