راپور تاژ
د ایران اسلامي جمهوریت او د امریکا متحده ایالاتو ترمنځ د لسیزو راهیسې روانه شخړه د منځني ختیځ او نړۍ یو له پیچلو جیوپولیټیکي موضوعاتو څخه ده.
*۱* د قدرت محور: په سیمه کې د ایران ځایګی:
ایران یوازې یو عادي هېواد نه، بلکې په سیمه کې د یو ستراتیژیک او نفوذ لرونکي قدرت په توګه پیژندل کیږي. د خپل جغرافیایي موقعیت، بډایه طبیعي زیرمو او پیاوړي نظامي بنسټ له امله، ایران توانیدلی چې په تیرو څو لسیزو کې په سیمه ییزو معادلاتو کې خپل رول ثابت کړي. د هرمز تنګي کنټرول او د سیمې په سیاسي جریانونو کې د ایران معنوي او مادي نفوذ، دغه هېواد د سیمې د امنیت او ثبات په یوه نه بېلېدونکې برخه بدل کړی دی.
*۲* د شخړې ریښې او تاریخي شالید:
د تهران او واشنګټن ترمنځ د اړیکو ترینګلتیا د ۱۹۷۹ کال له اسلامي انقلاب څخه پیل شوه. له هغه وخت راهیسې، دغه شخړه له څو مهمو پړاوونو تیره شوې ده:
د سفارت نیول: هغه پیښه چې د دواړو هېوادونو ډیپلوماټیکې اړیکې یې د لسیزو لپاره پرې کړې.
اقتصادي بندیزونه: امریکا تل هڅه کړې چې د سختو بندیزونو له لارې د ایران پر اقتصاد فشار راوړي، خو ایران په مقابل کې د “مقاومت اقتصاد” تګلاره خپله کړې.
هستوي پروګرام: دا موضوع د تیرو دوو لسیزو تر ټولو جنجالي ټکی پاتې شوی، چې د “برجام” یا اټومي هوکړې د لاسلیک او وروسته ترې د امریکا د وتلو شاهد و.
۳. د نیابتي سیالیو ډګر:
ایران او امریکا په مستقیمه توګه له جګړې ډډه کړې، خو د دوی ترمنځ تقابل ډیری وخت په دریمګړو هېوادونو لکه عراق، سوریه، یمن او لبنان کې لیدل شوی. ایران په دغو هېوادونو کې د خپلو متحدینو له لارې توانیدلی چې د امریکا د یو اړخیزه نفوذ مخه ونیسي او ځان د سیمې د یو مهم قطب په توګه مطرح کړي.
۴. اوسنی حالت او ننګونې:
اوس مهال، دغه شخړه په یو حساس پړاو کې ده. له یوې خوا د بندیزونو دوام او له بلې خوا په سیمه کې د نویو اتحادونو جوړېدل د وضعیت پیچلتیا زیاته کړې ده. خو حقیقت دا دی چې په منځني ختیځ کې د هر ډول تلپاتې سولې او حل لاره د ایران د رول او قدرت له منلو پرته ستونزمنه بریښي.
پایله:
د ایران او امریکا شخړه یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ ستونزه نه ده، بلکې دا د نړیوال نظم او سیمه ییز ځواک د توازن جګړه ده. ایران د یو قوي سیمه ییز ځواک په توګه ثابت کړې چې د بهرنیو فشارونو په مقابل کې د دریدو وړتیا لري او په سیمه کې د هر ډول بدلون لپاره د ایران حضور او رضایت یو اساسي شرط دی.
