تميم توفيق
په دې وروستيو کې د افغانستان سياسي او نظامي فضا بيخي ډيره بدله شوې ښکاري. په نظامي برخه کې د طالبانو پرمختګونه حيرانونکي دي او په همدې ډګر کې د دولت او بهرنيو ملګرو مالي او ځاني تلفات يې هم له شميره وتلي دي.
له څه مودې راهيسې طالبانو توان موندلی چې سلامتې قرارګاوې له پکې ميشتو عسکرو سره له منځه يوسي، پوستې ونيسي او ولسوالۍ محاصره کړي، په دې توګه د هيواد ګڼې ولسوالۍ د طالبانو لاس ته لوېدلې او پراخې سيمې يې تر خپل کنټرول لاندې راوستلې دي، دغه راز يې ګڼو ولايتونو ته هم ګواښ متوجه کړی دی.
طالبان په سياسي ميدان کې هم د تير په نسبت خورا پر مخ ليدل کيږي. د مسکو په تيره غونډه کې د طالبانو شرکت يوازې د افغانستان نه، بلکې د نړۍ سياسي فضا ته بدلون ورکړ او د ټولي نړۍ سياسي فکر يې سل سلنه په بله خوا واړاوه.
په دې غونډه کې طالبانو په خپل ځان باور، پياوړې ديبلوماسي، رښتينولي، کلک دريځ او په هيواد کې د يو ټول خوښي نظام جوړولو جوګه ځواک په توګه نړۍ ته وښود او د دې تر څنګ چې نړيوال يې د افغان کشالې په صرف دوو اړخونو درلودلو قانع کړه، ويې ښوده چې طالبي اړخ يې هغه دی چې نړۍ په خلاص زړه او له کوم ډول پرې پرته پرې باور کولی شي.
دغې اوضاع که د ګډ سري دولت په عسکري ليکو کې بلوا ګډه کړې ده، د امرينو او مامورينو ليکې يې هم له اغيزې خوندي نه دي پاتې. هره ورځ يو خبر وينو چې يا د دولت لوړ پوړو چارواکو استعفا وړاندې کړې وي او يا يې له مرکزي دولت سره خپګان تر فزيکي شخړې رسېدلی وي.
تيره ورځ خبر و چې د فراه ولايت د خاک سفيد ولسوالۍ ولسوال له ګڼو ملګرو سره طالبانو ته تسليم شوی دی. دا د خاک سفيد د مرکزي ولسوالۍ ولسوال نه و، بلکې د هغې تش په نوم ولسوالۍ ولسوال و چې د ډيرو نورو ولسواليو په څير د طالبانو له ډاره ولايت ته انتقال شوې وه. د خاک سفيد مرکز له دوو/درې کلونو راهيسې د طالبانو په لاس کې دی.
په هيواد کې د روانې جګړې په نژدې ماضي ورځو کې مو د ولسواليو د سقوط خبرونه خورا ډير اورېدلي، خو د ولسوالانو له لوري د حکومت ملګرتيا پريښودل مو ډير کم تر غوږو شوي. اوسنۍ اوضاع ته په کتو، دا لړۍ ممکن د هيواد نورو ولسواليو ته هم وغځيږي.
او دا امکان هم شته چې، لکه څرنګه چې خبره د سيمو او پوستو له سقوطه د ولسواليو او آن ولاياتو تر سقوطه ورسېده، همدا رنګه به په عسکري ليول کې د پوليسو او اردو له تسلمۍ د ولسوالانو او واليانو کټاګورۍ ته ورسيږي او هغوی به هم طالبانو ته تسليمېدل د سر او مال او ابرو د حفاظت يوازينۍ لاره وګڼي.
دا ځکه چې يو خو په عمومي ډول په حکومت او خارجي ملګرو کې يې دومره توان نه دی پاتې شوی چې ولسواليو ته نظامي بشري او مادي مرستې ورسوي او له بله پلوه د طالبانو نظامي قوت دې حد ته رسېدلی چې له نن وړاندې يې چا تصور هم نه و کړی.
که حالات همداسې روان و او حکومت په ساسي او نظامي ډګرونو کې دغسې پرلپسې شاتګ کاوه، لرې نه ده چې په نژدې راتلونکې کې تر دې د لويو بدلونونو شاهدان شو او روان وضعيت په بشپړ ډول د طالب په ګټه څرخ وخوري.
