تبصره
که څه هم په افغانستان کې شاهي نظام يو عياش نظام ؤ، خو افغانانو د سولې ژوند پکې درلود. ولسي وګړو له ظاهر شاه پرته د کابينې غړي، وزيران او په وزارتونو کې مشاورين نه پېژندل. علماء کرامو به په خطبو کې د ”المتوکل على الله“ تر ويلو وروسته د ظاهر شاه نوم اخیست. که علماء کرامو په خطبو کې د ظاهر شاه نوم نه وای اخیستی، شايد ډېرو افغانانو به له ٤١ کلونو وروسته هم شاه نه پېژانده، ځکه هغه وخت سوله وه او هر افغان، که باى و او که د کوډلې ملنګ، د خپل ژوند ساه په سکون اخیسته.
ځینو علماء کرامو به ويل، ”د پاچا (بادشاه) په ليدلو د دوزخ اور حرامېږي،“ اما د ژوند تر پايه یې ليدلاى نه شو. باچا به يواځې په دربار او د بتانو په موزيمونو کې ليدل کېده، ځکه خو یې ليدل ګران و.
خو څه وخت چې روسانو د خپلو غلامانو (کمونستانو) په مرسته پر افغانستان يرغل وکړ او له هغې وروسته د امريکا يرغل ته تش په نامه جهادي مشرانو زمينه برابره کړه، په افغانستان کې بيا افغانانو د سکون ساه نه ده اخیستې. هره ورځ افغانستان ته د سولې په نامه د شمالي ټلوالې رابلل شوي امريکايان له کورونو، بازارونو، ديني مرکزونو او آن له حکومتي پوستو د پوليسو جنازې باسي.
د ناټو عمومي منشي، ینس سټولټنبرګ، په افغانستان کې تر درې ورځنې اوربند وروسته، په لندن کې د ناټو سرمشريزې غونډې ته ويلي چې د دې اوربند پر بنسټ بايد نور کار وشي، تر اوږدې مودې پورې دې وغځول شي.
په افغانستان کې د سولې مخه دې ټکي نيولې ده چې امریکا او ناټو ټینګار کوي چې د سولې خبرې باید په افغانستان کې د نړیوالو ځواکونو په موجودیت کې د امریکا پر ځای له افغان حکومت سره وشي. اما، حقيقت دا دی چې همدا د بهرنيو ځواکونو موجوديت دی چې په افغانستان کې يې د سولې او امن مخه نيولې ده.
د ټرمپ مرستيال، مايک پنس، هم په يوه ټلفوني اړیکه کې اشرف غني ته دا وينا کړې ده چې د بهرنيو پوځونو په موجوديت کې دې له طالبانو سره د خبرو زمينه برابره کړي.
امريکا او ناټو پر هغه څه ټينګار کوي کومو چې په افغانستان کې سوله له منځه وړې ده.
د ناټو عمومي منشي، سټولټنبرګ، د لندن په سرمشريزه غونډه کې د ناټو دریځ روښانه کړ، ویې ويل له افغانستانه د بهرنيو پوځونو په وتلو سوله نه شي راتلاى، بلکې د بهرنيو پوځونو په پاتې کېدا راتلاى شي.
سټولټنبرګ يوه ټکي ته اشاره کړې چې پخپله او امريکايي چارواکې پرې اعتراف کوي، وايي په افغانستان کې مو په ١٧ کلونو کې له افغانانو تاواني جګړه ونه ګټله، بايد مسئله د خبرو له ليارې حل کړل شي.
خو د سټولټنبرګ دا وينا چې وايي، ”طالبان باید پوه شي چې د جګړې په ډګر کې نشي بریالي کېدای“ او ”دوی به د جګړې په ډګر کې بریالی نشي،“ په دې اړه نړيوال ذهنيت دا دی چې امريکا هم هيڅ وخت په افغانستان کې روانه جګړه نه شي ګټلاى. که هر څو په افغانستان کې د جګړې د ګټات لپاره پوځونه پاتې او زیات کړي، بيا به هم د سر او مال په تاوان له افغانستانه وځي.
افغانانو روسانو ته خپل نه ماتېدونکی مقاومت وښود. دا ډول امريکا هم بايد پوهه شي چې افغانان که په جګړو کې پر هر ډګر بريالي دي، د مېز تر شا په مذاکراتو کې هم بريالي دي. خو مذاکرات له هغه چا سره کوي له چا سره چې په جګړه اخته دي، چا چې یې پر هېواد تېری کړی دی، چا چې یې د هېواد پر تاريخ، کلتور، ملي عنعناتو، ملي ارزښتونو او ملي نواميسو تېری کړى دى؛ له بلواکو او بې واکو سره بې پايلې مذاکرات نه کوي.
لکه څرنګه چې په افغانستان کې سوله د بهرنيو په يرغل او شتون سره له منځه تللې ده، دا ډول د بهرنيو په وتل سره راتلای شي. يواځې افغان ولس نه، بلکې ټول سوله غوښتونکي هېوادونه پر دې ټينګار کوي چې نور بايد اشغالګر پوځونه له افغانستانه ووځي او د افغانستان له سولې سره په سيمه او نړۍ کې سوله رامنځته شي.
طالبانو تل په خپل ثابت دريځ سره ويلي چې د بهرنيانو په موجوديت کې مذاکرات بې ګټي دي.
که چيرې ملګري ملتونه د مهالوېش له مخې د بهرنيو پوځونو د وتلو او د افغان حکومت د سولې او مذاکراتو د واک تضمين ورکړي، افغان حکومت باندې د واک باور پيدا شي، خبرې او سوله ناشونې نه ده. همدا د بهرنيو پوځونو پاتې کېدل او پر افغان حکومت بې باوري ده چې په افغانستان کې یې د مذاکراتو او سولې مخه نيولې ده.
امريکا چې پر کومو هېوادونو يرغل کړی، د سولې په نامه یې امن له منځه وړی دى. د خپلو پوځونو د شتون لپاره یې د مذاکراتو او له نورو پلمو کار اخیستى دى. په افغانستان کې هم د سولې او مذاکراتو د دوام په پلمه جګړه جاري ساتي. طالبان په هر هېواد کې که عربستان، متحده عربي امارات، ازبکستان او يا په بل هغه هېواد کې چې د امريکا اشغال پای ته ورسوي له مذاکراتو مخ نه اړوي.
