باالاخره د نړۍ د دویم مفکر محمد اشرف غني لومړی مرستیال جنرال عبدالرشید دوستم د ۱۴ میاشتني ځنډ وروسته کابل ته راورسېده، چې د گډ حکومت لوړ پوړو چارواکو یې تود هرکلی هم وکړ.
دوستم هغه وخت جلاوطنۍ ته اړ شو، چې د فاریاب پخواني والي احمد ایشچي جنرال دوستم پر جنسي ځورونې تورن کړ، خو لویه څارنوالي، ستره محکمه او نورې قضاییه او عدلي اُرگانونه یې د نیولو څخه عاجز شول او دوستم ترکیې ته ولاړ.
د شمال ټلوالې او د ملي یووالي حکومت اړیکې هغه وخت نورې هم ترینگلې شوې، چې د دوستم نږدې کس او د فاریاب د قیصار ولسوالۍ امنیه قومندان نظام الدین قیصاري د شاهین قول اردو ځواکونو ونیو او کابل ته یې ولېږه. وروسته د قیصاري ساتونکي خوشې شول، خو قیصاري تراوسه د حکومت په بند کې دی او کېدای شي نن یا سبا ته ازاد شي.
د قیصاري له نیول کېدو وروسته د شمال په پنځو ولایتونو کې لاریونونه وشول، چې لاریون کوونکو ځینې مهم سوداگریز مرکزونه یې هم وتړل او سوداگرو ته یې میلیونونه ډالر زیان واړاوه. دوستم پرون له ترکیې د حامد کرزي په هوايي ډگر کې ښکته شو او نن به د ولسمشر محمد اشرف غني د لومړي مرستیال په توگه خپله پخوانۍ دنده بېرته پیل کړي.
د دوستم د جلاوطنۍ پر مهال حکومت نوموړی د بشري حقونو څخه په سرغړونه تورن کړی و او تېر ژمی یې په بلخ کې مېشتو بهرنیو ځواکونو یې الوتکې ته د ناستې اجازه ورنه کړه او بېرته یې ترکیې ته ولېږه، خو پرون هر څه پای ته ورسېدل او دوستم سپینه کوتره شوه.
جنرال دوستم پرون یوې خبري غونډې ته پر بېلابېلو موضوعاتو خبرې وکړې او حکومت یې گوتڅنډه وکړه، چې قیصاري دې خوشې کړي؛ گنې دی به بېرته ترکیې ته ولاړ شي.
دوستم د سولې له بهیر ملاتړ وکړ او له خپلو پلویانو یې وغوښتل، چې لاریونونه ودروي، حکومتي ادارې دې پرانېزي او د ښوونځیو تړلې دروازې د زده کوونکو پرمخ خلاصې کړي.
«یوه مسئله له طالبانو سره د مذاکرې یا د سولې پروسه ده. دا د ملي یووالي حکومت تر ټولو مهمه دنده ده. زه د ولسمشر د لومړي مرستیال په توګه د بلې هرې دندې په مقایسه دا دنده زموږ د دولت، ولسمشر، د اجراییه رییس او امنیت شورا لپاره تر ټولو مهمه دنده بولم.»
ارگ په پوره سپین سترگۍ وویل، چې د دوستم روغتیايي حالت ښه شوی او ډېر ژر به خپله دنده پیل کړي. هارون چخانسوري د کال مخکې حافظه له لاسه ورکړې وه، چې دوستم یې د بشري حقونو پر نقض تورن کړی و او داسې یې ښوده، چې گوندې دوستم ناروغ و او ترکیې ته د درملنې لهپاره تللی و.
افغانستان یوازې پښتنو ته زندان دی. که شمال ټلواله هر ناروا کوي، څوک یې پر وړاندې نه شي ودرېدای؛ ځکه دوی ټولگټې پروژې سوځوي، د ولایت ودانۍ ته اور اچوي، سوداگریزې لارې تړي، لنډهغري کوي او د خپلو لنډهغرو د خوشې کولو لهپاره له هرې ناروا کار اخلي. خو که پښتون غږ پورته کړ، د سولې غوښتنه یې وکړه، یا یې په تلویزوني بحث کې لږ د طالبانو پلوي وکړه او پر حکومت یې نیوکه وکړه، نو ځای یې حتماً زندان او په یا په مرموز ډول وژل کېدل دي.
د بگرام، څرخي پله او د هېواد ټول زندانونه د پښتنو پر ځوانانو ډک دي، چې ټول یې یوازې د خپلې ازادۍ او د افغانستان د اشغال د ختمولو په تور نیول شوي. پښتون اوس هم محکوم دی او په دې اکثریت کې پرې هم اقلیت واک چلوي او خبره یې په ستوني کې وربندوي.
هغه وخت لرې نه دی، چې دلته یو داسې شرعي نظام راشي، چې اوسني ټول لنډهغر، زورواکي، چورواکي او غاصبین محاکمه کړي او د احمد ایشچي په شان زرگونو کسانو ته عدالت وغواړي. دغه هیله یوازې له طالبانو کېدای شي او د ملي یووالي حکومت یوازې معاملې کوي او خپل سرونه خوندې کوي.
