ليکوال: م. نجم الرحمن فضلي
پوښتنه : په روان اورګاډي او طياره کې لمونځ کيږي او که نه؟
ځواب : په روان اورګاډي او طياره کې لمونځ جائز ده، که يې په ولاړه کولای شي ، د سر ګرځيدو او چکر راتلو ويره ور سره نه وي نو په ولاړه يې کول ضروري دي، که يې په ولاړه نشي کولای نو په ناسته دې وکړي، که چيرته د لمانځه په مينځ کې اورګاډی يا طياره وګرځي او د لمونځ کونکي مخ له قبلې بل لور ته کړي نو سمدستي دې د قبلې لور ته راوګرځي که نه نو لمونځ يې نه کيږي ([1]).
ښځه به د پلار په کور کې مسافرانه لمونځ کوي او که پوره لمونځ
پوښتنه : که د يوې ښځې د پلرګنى کور په کابل کې وي او د ميړه کور يې په خوست کې وي، پوښتنه دا ده کله چې دا ښځه د يوې هفتې يا لسو ورځو لپاره کابل ته ولاړه شي نو د څلورو رکعتونو په ځاى به دوه رکعته کوي او که پوره لمونځ به کوي؟ ځکه چې دا هم د هغې د مور او پلار کور دى، دويمه خبره دا ده کله چې له هغې سره د هغې ميړه ولاړ شي نو قصر به کوي او که د خسرګنى له امله به پوره لمونځ کوي؟.
ځواب : له وديدو وروسته د انجلۍ لپاره د ميړه کور وطن اصلي دى، د مور او پلار کور د هغې وطن اصلي نه پاتې کيژي، له همدې امله کوم وخت چې دا ښځه د مور او پلار کور ته ولاړه شي نو که چيرته هلته د پنځلسو ورځو يا زياتو نيت وکړي نو پوره لمونځ به کوي که نه نو قصر به کوي، د هغې ميړه هم که چيرته له پنځلس ورځو څخه د کمو نيت وکړي نو هغه هلته مسافر دى ([2]).
په سفر کې د سنتو حيثيت
پوښتنه : په سفر کې د سنتو حيثيت څه دى؟ که چيرته يو سړى په مکه مکرمه کې د سفر په حالت کې اوسي نو په طواف کې مشغول و اوسي او که د سنتو اهتمام وکړي؟.
ځواب : د سفر په حالت کې د سنتو په باره کې د علماؤ اختلاف دى، يوه ډله په کومو کې چې حضرت ابن عمر = هم شامل دى د هغو د پريښودلو قايل دي، امام شافعي رحمه الله جمهور آئمه او علماء د هغو د کولو او استحباب قايل دي، د حنفيانو په نزد هم که چيرته ګنجايش وي نو د سنن رواتبو په اداء کولو کې فضيلت دى او په پريښودلو کې يې څه خبره نشته، علامه ظفر احمد عثماني رحمه الله په اعلاء السنن کې ليکلي دي چې د علماؤ له دغه اختلاف څخه دا خبره ښکاره کيژي چې د سنتو آکديت په سفر کې ختميژي، يعنې د غير مؤکده په حکم کې راځي، البته د سهار سنت له دې څخه مستثنى دي او د هغو آکديت په سفر کې هم باقي دى.
لهذا په مکه مکرمه کې د حج په موقع باندې د سفر په حالت کې سړي ته پکار دي چې زيات نه زيات په طواف کې مشغول و اوسي، ځکه چې د طواف موقع هر وخت نه پيدا کيژي ([3]).
له پچيانو سره په بل ښار کې د اوسيدونکي د لمانځه حکم
پوښتنه : که يو کس له بچيانو سره په بل ښار کې اوسيژي نو قصر لمونځ به په کوم کور کې کوي؟ د مور او پلار په کور کې او که په هغه بل کور کې؟.
ځواب : که چيرته يې د مور او پلار کور د تل لپاره پرې ايښى وي نو دلته مسافر دى، او که چيرته يې په مستقله توګه د هغه د پريښودلو اراده نه وې کړې نو په دواړو ځايونو کې مقيم دى او پوره لمونځ به کوي ([4]).
د سمندري سفر پر مهال د قصر کولو حکم
پوښتنه : ځينې وخت ماهي ګير (د ماهيانو نيونکي) په سمندر کې د ماهيانو نيولو لپاره له حکومت څخه د شلو ورځو اجازه اخلي، مګر د هغو نيت دا وي که چيرته هغوى په پنځو شپژو ورځو کې اندازه شوي ماهيان ونيسي نو بيرته به راځي او کله داسې کيژي هم او د شلو ورځو اجازه احتياطاً اخلي، او په سمندر کې يو ځاى نه بلکې په مختلفو ځايونو کې ماهيان نيسي او د هغوى دا هميشنى کار وبار دى، آيا د هغوى دا سفر شرعي سفر دى او که نه؟.
ځواب : د ماهيانو نيونکي کله چې په سمندر کې د سفر د مسافه په اراده ووځي، يعنې په سمندر کې د دومره سفر کولو اراده وکړي څومره چې کشتۍ د هوا د اعتدال په صورت کې په دريو ورځو کې همدغه مسافه طى کولاى شي نو دغه خلک دې د قصر لمونځ وکړي، اګر که د مياشتو په موده په سمندر کې اوسي، ځکه چې په سمندر کې اقامت لره هيڅ اعتبار نشته ([5]).
په جهاز (طياره) کې په ناسته لمونځ کول او د خوراک په ميز باندې سجده کول
پوښتنه : په هوائي جهاز کې خلک په چوکۍ کې د ناستې په حالت کې د خوراک په ميز باندې سجده کوي، دا ډول لمونځ صحي دى او که نه؟.
ځواب : په جهز کې هم په ولاړه او د قبلې لور ته لمونځ کول ضروري دي، په چوکۍ باندې د ناستې په حالت کې د خوراک په ميز باندې د سجدې په کولو سره لمونځ نه کيژي ([6]).
([1]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٥٣.
([2] ) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : شامي، ج : ٢، ص : ١٣٢، باب صلاة المسافر.
([3]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٢٧٦، بحواله : اعلاء السنن، ج : ٧، ص : ٣١٥، التنوير مع الدر، ج : ١، ص : ٦١٣.
([4]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ٨٩، بحواله : شامي، ج : ٢، ص : ١٣٢، کتاب الصلوة، باب صلاة المسافر.
([5]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٢٨١، بحواله : الهندية، ج : ١، ص : ١٣٨ – ١٣٩، الدرالمختار، ج : ٢، ص : ١٢٥، خلاصة الفتاوى، ج : ١، ص : ١٩٩.
([6]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ٩٥، بحواله : درمختار، ج : ١، ص : ٤٢٧، باب شروط الصلوة، ومنها القيام فرض لقادر عليه وعلي السجود، تنوير الابصار مع الدرالمختار، ج : ١، ص : ٤٤٥، باب صفة الصلوة.
