راپورتاژ: الماس خدرخېل
د امریکا واشنګټن پوسټ ورځپاڼې د دسمبر په ۹ نيټه په یوه اوږد راپور کې وويل، چې امريکا د افغانستان جګړې په اړه خپلو خلکو ته درواغ ويلي او هغوی يې په ګمراهۍ کې اچولي دي.
راپور کې د افغانستان د جګړې په اړه د امریکا د حکومت پټ اسناد خپاره شوي چې ټول ۲۰۰۰ مخه جوړيږي او د امریکا حکومت يې د پټ ساتلو هڅه کوله.
خو واشنګټن پوسټ ورځپاڼه لیکي، درې کاله يې د دغه اسنادو د ترلاسه کولو په هدف مبارزه کړې او حکومت يې مجبور کړ چې دغه اسناد ورکړي.
په اسنادو کې له څلور سوو امریکايي مامورينو سره مرکې شوي چې هغوی په افغانستان کې د امریکا د تيرو اتلس کلنو کړنو پرده پورته کړې او په اړه يې خپلو خلکو ته غلط او له مبالغې ډک معلومات ورکړي چې ګواکې د افغانستان جګړه د امریکا په ګټه روانه ده.
یوه امریکايي جنرال ډاګلاس لوط ویلي:«د افغانستان په اړه زموږ معلومات او درک بنیادي کمزوریانې لري. موږ پ دې نه پوهېدو چي موږ هلته څه کوو؟ موږ په افغانستان کې د خپلو هلو ځلو په باره کې هیڅ درک او فهم نه لاره.»
د افغانستان جګړې په اړه له خپرو شويو اسنادو څرګنديږي چې امریکايي مامورین د پردې ترشاه په خپلو ايميلونو کې په صراحت سره خپله ماتې مني خو عامو امریکايانو او نړيوالو ته دوراغ واي.
د سند په یو ځای کې د ايساف قومندان جنرال ميکل فلين وايي، هغه رنګين تصويرونه چې واشنګټن ته استول کيږي په بشپړه توګه غلط دي ځکه چې په وينا يې د امریکايي قومندانانو او پالیسي جوړونکو به ټینګار دا و چې خبرونه بايد ښه او څورب وي (هغوی د بدو او واقعي خبرونو سره هيڅ دلچسپي نه لرله).
د جنرال فلين په خبره، له سفير څخه نيولې تر پياده عسکر پورې موږ ستر او ښه کارونه کړي خو پوښتنه دا ده که هرڅه داسې ښه روان وي نو ولې مونږ دا جګړه بايلو؟ ځکه چې په اطلاعاتو او استخباراتو کې فساد روان دی.
ددغو اسنادو له مخې، امريکايي لوړپوړي چارواکي پوهیدل چې د هغوی ویناوې ناسمې دي او پدې اړه سرچینې پټې کړي دي چې د افغانستان جګړه د ګټلو وړ نه وه.
په اسنادو کې امریکايي مامورينودا هم منلې چې افغانستان کې د اداري فساد په کمولو، د افغان پوځ په جوړولو او د مخدره موادو په کښت او قاچاق کمولو کې امریکا له ناکامۍ سره مخ شوې ده.
په اسنادو کې دا خبره افشا شوې چې د افغانستان جګړه- چې په نتیجه کې یې ۲۴۰۰ امریکايي سرتېري وژل شوي او له یو تریلیون ډالر زيات لګښت پرې شوی، نوره د ګټلو نه ده.
د افغانستان جګړه کې د درواغو په اړه د امريکايي مخورو او شنونکو نظرونه:
یوه مشهور امريکايي سناتور برني سينډرز د افغانستان جګړه کې د امریکايي چارواکو د درواغو اسنادو له خپريدو وروسته ليکلي، په ځوانۍ کې دی ځکه د ويتنام د جګړې مخالف و، چې هغه مهال هم عامو امریکايانو ته درواغ ويل کيدل او مرګونو ته استول کيدل.
سندرز وايي، اتلس کاله د افغانستان جګړې په اړه امریکايانو ته درواغ ويل شوي یو تريليون ډالره مصرف شوی او لا هم هغه هیواد کې جام پاته یو، دا جګړه بايد ختمه او د درواغو مخه بايد ونيول شي.
یوې بلې امريکايۍ ليکوالې کاترین هيووال وايي، په افغانستان د امریکا جګړې په اړه خپرو شويو اسنادو کې څرګنده شوه چې امریکايي چارواکي د افغانستان جنګ په اړه رښتيا نه وايي.
دغه راز د افغانستان د چارو امریکايي ماهر بارنټ روبين په خپله ټويټرپاڼه لیکلي، د افغانستان د جنګ له پيله يې د دغه جنګ د ناکامۍ خبرداري ورکړي خو زياتوي د درواغجنو وطنپالو تبليغاتو يې غږ خپ کړ، دغه اسناد ښيي چې امریکايي چارواکو عام امریکايان ګمراه کول.
همدارنګه یوې بلې امريکايي پروفيسورې تارامک کورماک ليکلي، په دې جنګ کې په لسهاوو زره ملکي افغانان وژل شوي. دا اسناد ښيي چې موږ ته د دې نه ګټونکي جنګ په اړه د هميشه لپاره درواغ ویل کېدل.
دغه راز په واشنګټن کې د افغانستان، پاکستان او جنوبي اسيا د څيړنې اداره وايي، هغه امریکايي عسکر چې په افغانستان کې جنګيدلي، د دغه اسنادو تر خپريدو وروسته سخت قهرجن او ناراضه شوي دي.
په یاده اداره کې د جنوبي اسيا د چارو څيړونکی مایکل کوګلمن یادو اسنادو ته په کتو وايي، هغه عسکر چې په افغانستان کې جنګيدلي سخت په قهر دي او دا هم روښانه شوه چې امريکا په افغانستان کې بغير له کومې تګلارې جګړه کوله او خپل اولس ته يې غلط او د درواغو معلومات ورکړي دي.
د امريکا د سي اېن بي سي تلويزيون خبریال مایکل ډي مورو په خپل ټويټر ليکي، له تيرو اتلس کلونو راهيسې دا پوښتنې کوو چې مونږ افغانستان کې ولې پاتې يو؟ خو په وينا يې له لومړي سره ټول ځوابونه ګمراه کوونکي دي.
له افغانانو څخه بايد بخښنه وغوشتل شي:
د بتي ډام په نوم يوه مشهوره هالنډۍ ليکواله وايي، چې له افغانانو څخه بايد بخښنه وغوښتل شي، په دغه جګړه کې د وژل شويو افغانانو لپاره د درناوي په پار دې په ټوله نړۍ کې بېرغونه نيم ځوړند او هغوی ته د احترام په خاطر دې یوه دقيقه سکوت وشي.
هغه وايي، له دغه اسنادو خپريدو وروسته څرګنده شوه چې امریکا او متحديدنو يې د افغانانو پر وړاندې يو ښکاره او بې ګټې جګړه پيل کړې ده.
آغلې ډام ليکي، ډيری خلک په دې پوهيدل چې امریکا په افغانستان کې غير عادلانه جنګ پيل کړی خو په وينا يې اوس چې د امریکا حکومت هم پر دې اعتراف کوي نو له دې څرګنده شوه چې په دغه جګړه کې ډيری بې ګناه خلک وژل شوي دي.
