راټولونکی : بهاؤالحق”وقاص”
د بدرغزا دهجرت په دوهم کال پېښه شوې ده.
داچې دغه غزاڅرنګه رامنځته شوه،د صحرایي عربو یو مشر کرزبن جابرفهري دقریشو د طمعو ورکولو له امله په مدینی باندی حمله وکړه، د مسلمانانو یو شمیر څاروي یې چوركړل او وتښتیدل .
په دارالاسلام مدینه باندی دغه دبت لمانځونکوقریشولمړنی ښکاره تیری و، که دتیري مخه نه وی نیول شوی ګوندې لانورې سختې حملې ترسره شوې وای.
کله چی (عمروبن الحضرمې ) دنخله په پیښه کې د عبدالله بن جحش په لاس ووژل شو، نو دغې پیښې د قریشو د قهر او کرکې اور لاژبغړاند کړ، چې په پایله کې د مکې د قریشو او مسلمانانو ترمنځ د بدر غزا رامینځته شوه.
بدر د عربانو د یو مشهور بازارنوم و، چې له مدینی څخه ۱۳۰کیلومتره لرې پروت دی. په دې غزاکې دمسلمانانو شمېر ۳۱۳تنه و او د کافرانو ګڼه ۱۰۰۰تنو ته رسیده، چې د خپل وخت په وسلوسمبال وه، خو مسلمانانو د ایمان او عقيدې په قوي وسلو جګړه کوله.
په لمړیو کی د یو یو تن ترمنځ جګړه پیل شوه، د مبارزې په توګه به د لښکر قوي کس میدان ته راوتلو او مقابل لوری به یې رابللو، د قریشو درې مشهور سرداران د جګړې ډګر ته راووتل او مسلمانان یې خپلې مقابلی ته راوبلل، چې د هغوی مقابلې ته حمزه رضی الله عنه،علی کرم الله وجهه او عبیده بن حارث رضی الله عنه ډګرته ورغلل، وروسته له ډیرې لاس په لاس معرکې څخه د قریشو دریواړه سرداران ووژل شول.
قریشوولیدل، چې د هغوی قوي او مخکښ سرداران ووژل شول، عمومي جګړه یی پیل کړه او په پایله کې کافرانو ماتې وخوړه او مسلمانانو بری ترلاسه کړ.
په دغه جګړه کی د کافرانو۷۰تنه ووژل او۷۰تنه بندیان شول او د مسلمانانو ۱۴شهیدان شول، چی شپږ یې مهاجر او ۸ یې نور انصار وو.
د بدر غزا له بریالیتوب سره د نړۍ او اسلام په تاریخ کې نوی باب پرانستل شو او لاندې پایلې یې درلودی:
۱- د بدر غزا پر تورو تیارو د ړڼا د لښکریانو مبارزه وه، چې حق وګټله اوباطل وبایلله .
۲- د بدر غزا د نړۍ او عربانو یو له مهمو جګړو څخه شمیرل کیږی، ځکه چې د اسلامي عربستان او اسلام سرنوشت یې وټاکلو. په تاریخ کې ډیر لږ لیدل شوي، چې محدود شمیر په ډیر لښکر بریالي شي، په پایله کې ویلای شو چې د بدر غزا د نړۍ د تاریخ بڼه بدله كړه.
۳- د بدر غزا د بریالیتوب په ترڅ کې د مسلمانانو د یووالي او استحكام لاملونه رامنځته شوه.
۴- د بدر غزا له بریالیتوب څخه وروسته جګړه ییزقانون جوړشو، چې دغه وضعه شوی قانون د نړۍ له عادلانه او منصفانه جنګي قوانینو څخه ګڼل کیږي او د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د دوستۍ او ورور ولۍ راز افشاکوې.
۵- د بدر غزا دا ثابته کړه، چې په لښکر لیږلوکې د قومندان لپاره د خبر ورکولو یوې چمتو شوې ډلګۍ ته اړتیاده.
