تميم توفيق
په هيواد کې چاپېدونکو ورځپاڼو د نن ورځې په سرمقالو کې تر ډيره د اشرف غني هغه خبرداري ته کتنه کړې ده، چې تيره ورځ يې د نادولتي/شخصي موسساتو د ملي غونډې په مهال ورکړ، اشرف غني په دې غونډه کې په نادولتي سازمانونو تور پورې کړ چې دوی ته د خپل درآمد او مصارفو راپور نه ورکوي، غني خبرداری ورکړ چې زرګونه هغه مؤسسات چې راپور ورکولو ته نه حاضريږي، دروازې به يې وتړي.
روزنامه افغانستان:
روزنامه افغانستان په خپله نننۍ سرمقاله کې د اشرف غني او نورو دولتي چارواکو په هغو سختو خبرو ليکل شوې چې د انجوګانو يا نادولتي سازمانونو په اړه يې د نادولتي مؤسسو په ملي غونډه کې کړې دي.
دا غونډه تېره ورځ دائره شوې وه، چې د اشرف غني او اقتصاد د وزير په شمول ځينو نور چارواکو پکې په غيردولتي مؤسساتو نيوکې وکړې او ويې ويل چې دوی د خپلو کارونو راپور له دولت سره نه شريکوي.
د سرمقالې ليکوال د دولت په اداري او مالي شعبو کې د فساد خپريدل د انجوګانو له امله بولي، دی وايي چې کله د طالبانو نظام ړنګ شو، په هيواد کې د انجوګانو شمير زيات شو، په لومړي سر کې په همدې انجوګانو کې مالي فساد بروز وکړ چې بيا يې دولتي اداري او مالي شعبو ته سرايت وکړ.
مقاله وړاندې ليکي چې د ځينو احصائيو له مخې په تېرو کلونو کې ۷۰ سلنه خارجي مرستې د انجوګانو او نادولتي سازمانونو لخوا مصرف شوې او ۳۰ سلنه يې دولت او دولتي نهادونو خرچ کړې دي، په دې ترتيب انجوګانې د فساد، فقر او بې کاري په عامېدو کې مهم نقش لري. په دې بنا په هيواد کې د نادولتي مؤسساتو تجربه کاملا ناکامه او ناموفقه تجربه ده، ښايي په ځينو برخو کې کاميابې ختلې وي خو هغه څه چې اوس يې وينو، په مکمل ډول د نادولتي مؤسساتو ناکامي او شکست دی.
د ليکوال په بارو، اوس چې حکومت دې مسئلې ته توجه کړې ده، ډيره ښه ده او بايد په اساسي توګه له دې پديدې سره برخور وشي، تر څو د بيا لپاره د بيت المال د مصرف له طريقه له فقر او فساد سره مخ نه شو.
ويسا:
ويسا ورځپاڼې په خپله سرمقاله کې د امريکا تر ټولو اوږدې جګړې ته کتنه کړې او ليکلي يې دي چې په هيواد کې مو د امريکا د جنګي ماموريت ۶ زره ورځې پوره شوې او يا په بله معنی امريکايي پوځيان له ۶ زره ورځو راهيسې زمونږ هيوادوال وژني.
ليکوال وايي د دې اوږدې جګړې لپاره د د دوى دلايل په افغان په فساد كې ډوب حكومت، كمزوري مشران، د مخدره توكيو مافيا، طالب، ترهګرې ډلې، د پاكستان استخبارات او پوځ او د سيمې په كچه توندلارې اسلامپالې ډلې دي.
مقاله ليکي چې د لويديځو رسنيو او د امريکايي سياسيو کړيو دغه خبرې نه يوازې د هغوی ولسونه د جګړې لپاره استدلال او منطق مني، بلکې د غربي ځواکونو په وحشتونو کې زمونږ د ځپل شوي ولس په منځ کې هم داسې خلک شته چې په دې منطق باوري دي. دوى همدغسې فكر كوي چې د بي ۵۲ او بې پيلوټه الوتكو سيورى پر موږ د رحمت سيورى دى. هره ورځ چې د لسګونو تنو د وژل كېدو خبرونه اوري، فكر كوي چې دا هم زموږ د خير لپاره ده، د يوه په ضمير كې دغه پوښتنه راپورته نه شوه چې ولس مو د ښكېلاك تر يرغل لاندې دى او موږ د پردۍ جګړې خس او خاشاك يو
ليکوال د مقالې په وروستي پارارګراپ کې د ولس غږ بدرګه کړی: (ذکر شوي لاملونه به زموږ د هېواد او سيمې په بدمرغيو كې بېشكه لږ او ډېر رول لري، خو اصلي لامل امريكا او ناټو دي چې دلته يې زموږ له حماقتونو څخه ګټه پورته كړې، هم يې زموږ پر ولس غلام ذهنه لوري مسلط كړي او هم د خپلو وحشتونو پړه پر همدوى ور اچوي. هم يې په لوى لاس د فساد مافيا زموږ د ولسونو پر برخليك سپره كړې او هم د جګړې د دوام لپاره له همدوى نه سياسي فتواوې اخلي. په موږ كې ډېرې غلطۍ، كمزورۍ او بې كفايتۍ دي، خو تر ټولو لويه مو دا ده چې د پرديو وحشتونو ته د دوام لارې برابروو. كه دغه غلطۍ ته دوام وركړو د بشپړې بربادۍ كندې ته به خامخا لوېږو.
اطلاعاتو رزو:
اطلاعات روز ورځپاڼې هم په هيواد کې د نادولتي سازمانونو په لومړنۍ ملي غونډه کې د اشرف غني خبرو ته خپله سرمقاله ځانګړې کړې ده.
ليکوال وايي چې د اشرف غني دا خبرداری چې ويل يې (زرګونه مؤسسات چې راپور ورکولو ته اماده نه دي، دروازې به يې ورته وتړي) د توجه وړ دي. د ليکوال په اند په دقت سره د دې نهادونو ارزيابي او کلنی راپور ترې غوښتل کولی شي له فساد سر د مبارزې او د شفافيت د تأمين په برخه کې مرستندویه ثابت شي.
ليکوال د مقالې په پای کې د دغو نهادونو مالي تفتيش او د درآمد ارزيابي کول يې ښه بولي، خو وايي له دې سره بايد دا هم له نظره ونه غورځول شي چې دغه نادولتي سازمانونه د هيوادوالو د مهمو اړتياوو لپاره ضروري دي او له فساد سره مبازره نبايد د دې نهادونو د تړلو لپاره حربه وګرځول شي.
