پر افغانستان د امریکا د یرغل په لومړیو کلونو کې طالبانو یوازې دوه انتخابه لرل. یا به وژل کېدل او یا به هم زندانونو ته اچول کېدل. تر ۲۰۰۹ز کال پورې امریکا بیا هم د هماغه لومړي وخت انتخاب طالبانو ته ورکړی و. طالبانو په وار ـ وار له امریکا سره د افغانستان د شخړې د هواري له پاره د سولې خبرو وړاندیزونه وکړل؛ خو امریکا به حتا ځواب نه ورکاوه. کېدای شي د امریکا لهپاره داد پېغور او یا شرم خبره وه، چې له طالبانو سره خبرې وکړي. ځکه امریکا په تېر تاریخ کې له هېڅ وسلهوالې ډلې سره د سولې خبرې نه دي کړي، بلکې تل یې په جګړه ټینگار کړی و/ دی.
په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر له پرانیستو وروسته مخکېني ولسمشر حامد کرزي د مخالفت له امله دغه دفتر وتړل شو. خو په ۲۰۱۴ کال کې د پنځو طالب مشرانو په بدل کې د یوه امریکايي پوځي «باوبرگډال» تبادلې د سولې هیلې بیا ژوندۍ کړې او د امریکا په تاریخ کې لومړۍ تبادله له هغه ډلې سره وشوه، چې د وژلو لهپاره ۱۶۰۰ کیلومتره مزل کړی و. دغه هیلې بیا تر خاورو لاندې شوې او امریکا بیا هم خبرو ته چمتو نه شوه او جگړې نور هم زور واخیست.
طالبانو له لومړي سره ویل، چې د سولې خبرې یوازې له امریکا سره کوي، ځکه د افغانستان د اوسنۍ جگړې ټول تمویل امریکا کوي او د افغان حکومت د واک واگې هم د امریکا په لاسونو کې دي. که طالبان او افغان حکومت یوې هوکړې ته هم رسېدلی وای؛ نو کومه پایله یې نه لرله. ځکه د امریکا په موجودیت کې د دواړو اړخونو تفاهم بې پایلې وو.
امریکا، ناټو او نړیوالو ملاتړو یې داسې ډنډوره غږوله، که امریکایان ووځي، نو په افغانستان کې به یو ځل بیا کورنۍ جگړه پیل شي. خو د تېر اختر په دوه اړخیز اوربند کې ثابته شوه، چې افغانان خپل منځ کې هېڅ اختلاف نه لري او د طالبانو مخالفت له افغان حکومت سره یوازې د امریکایانو له امله دی. د تېر اختر په اوربند کې په ټول هېواد کې یوازې دوه امنیتي پېښې وشوې، چې مسوولیت یې هم داعش ومانه.
د داعش له حضور او ملاتړ نه اوس ټوله نړۍ خبره ده، چې دغه ډله څوک تمویلوي او څوک یې تر شا ولاړ دي. په افغانستان کې د امریکا اوسنیو او مخکېنیو جنرالانو له دې وړاندې داعش ته پوره کمپاین کړی و او دلته یې د خلکو ذهنیتونه له دې ډلې سره اشنا کړي وو.
طالبان اوس باید څه وکړي؟
د جولای پر ۱۵مه نیویارک ټایمز ورځپاڼې د ټرمپ له قوله لیکلي وو، چې ټرمپ خپلو لوړ پوړو ډیپلوماتانو ته امر کړی، چې له طالبانو سره مخامخ د سولې خبرې پیل کړي. طالبانو د ټرمپ له اعلان وروسته له امریکا سره د سولې خبرو ته چمتووالی وښود. د سولې هیلې بیا ژوندۍ شوې او که دا ځل امریکا په شا نه شي، نو سوله به ډېر ژر راشي او خبره به یوه طرفه شي.
طالبان باید د امریکا پر حکومت د عامو امریکایانو په زور خپل سیاسي فشار ته ادامه ورکړي. د روان کال په فبروري کې طالبانو امریکایانو ته یو لیک ولېږه، چې د امریکا په سیاست کې یې د پاموړ بدلون راوست. د طالبانو لیک د امریکا په کانگرېس او سنا مجلس کې بحثونه راپورته کړل او له حکومت یې وغوښتل، چې باید له طالبانو سره خبرې وکړي. د طالبانو تېر لیک ډېر اغېز وکړ او د امریکا اوسنی انعطاف پایله هم کېدای شي د تېر لیک اغېز وي.
امریکا، افغان حکومت او طالبان د سولې نوی باب باید بند نه کړي او څومره چې ژر کېږي، باید د سولې خبرو ته سره کېني. امریکا که په افغانستان کې اوولس کاله نوره هم جگړه وکړي، بیا به هم کومه ښکاره لاسته راوړنه نړۍ ته ونه ښيي، ځکه امریکا بغیر له خپلې ماتې او د اداري فساد په برخه کې د نړۍ پنځم نمبر هېواد افغانانو ته په میراث پرېښی دی، چې د دومره امریکايي مرستو سره ـ سره بیا هم له نیمايي ډېر خلک په لوږه ویده کېږي.
طالبان باید د سیمې له هېوادونو سره هم خبرې وکړي. روسیه او چین دواړه هغه هېوادونه دي، چې په افغانستان کې د امریکا له پوځي حضور سره لېوالتیا نه لري، ځکه د دوی په موجودیت کې د دواړو هېوادونو کورنۍ امنیت له گواښ سره مخ دی او طالبانو ته ښه موکه ده، چې دغه دواړه هېوادونه هم له ځان سره ملگري کړي.
امریکایان دې خپل اوولس کلن تاریخ بیا وگوري!
د امریکا حکومت د خپلو عوامو څخه ملا ماتوونکې مالیه اخلي او د مالیې ډېره برخه په افغانستان کې په جگړه مصرفېږي، خو دلته بیا هم نه امنیت شته، نه کار شته او نه اداري فساد ورک شوی؛ بلکې د امریکایانو له راتگ سره هر څه سرچپه روان دي. امریکایان باید پر خپل حکومت فشار راوړي، چې نور په افغانستان کې خپله جگړه پای ته ورسوي. د اوسنۍ جگړې دروند بار نور د امریکايي ولس له وس پورته دی، چې پایله یې تراوسه له صفر سره ضرب ده او باید نور له افغانستانه د وتلو یوه معقوله لاره وگوري. که د امریکا اوسنی ولسمشر د تېرو ولسمشرانو تېروتنه تکرار کړي، نور تاریخي تېروتنه به یې کړي وي.
