د ایران نوی مذهبي مشرتابه؛ مجتبي خامنه اي څوک دی؟
حفيظ جلال
مجتبي خامنه اي، د ایران د پخواني ستر مشرتابه آیتالله علي خامنه اي زوی، د مارچ په ۹مه د رهبرۍ د خبرګانو شورا له لوري د ایران د اسلامي جمهوریت د نوي ستر مشر په توګه وټاکل شو.
هغه د څو کلونو په اوږدو کې د سپاه پاسداران ځواک سره نږدې اړیکې جوړې کړې او د مذهبي مؤسسو دننه يې نفوذ پراخ کړی دی.
ژوند او زده کړې
مجتبی په ۱۹۶۹ کال کې په مشهد ښار کې زېږېدلی. هغه په ماشومتوب کې د خپل پلار د سیاسي فعالیتونو سره بلد و، چې پکې د شاه پر ضد مبارزه شامله وه. د ځوانۍ په کلونو کې یې د ایران-عراق جګړه کې برخه اخیستې ده.
هغه د قم په مذهبي حوزه کې د محافظهکارو دیني استادانو تر روزنې لاندې زده کړې ترلاسه کړي او د دیني لقب “حجتالاسلام” لري.
هغه هېڅکله په رسمي دولتي موقف کې نه دی پاتې شوی، خو د خپل پلار د “درې د دروازې ساتونکي” په توګه پېژندل کېږي او د نظام د ملاتړ غونډو کې ښکاره شوی، که څه هم په عامه ویناګانو کې يې لږې څرګندونې کړي دي.
د سیاست او نفوذ ډګر
مجتبي د اصلاحپالو مخالفت کوي، چې غواړي ایران د لویدیځ سره ښکېل کړي او د اټومي پروګرام محدودولو ته اقدام وکړي، او همدارنګه د خلکو د ازادۍ غوښتنې لري. د سپاه پاسداران سره د هغه نږدې اړیکې هغه ته په سیاسي او امنیتي بنسټونو کې اضافي نفوذ ورکړی دی.
کسری عرابي، د امریکا د متحده ایالاتو په مقر کې د “د ایران د اټومي پروګرام پر ضد متحد شوي” د سپاه پاسداران څېړنیزې ډلې مشر وايي:
“هغه د سپاه دننه قوي ملاتړ لري، په ځانګړې توګه د ځوانو اصولپالو نسلونو له خوا.
هغه تر دې مخکې هم د ‘کوچني ستر مشرتابه’ په توګه فعالیت ترسره کړی دی.”
د ستر مشرتابه د ځای ناستې پروسه
آیتالله احمد خاتمي، د مشرتابه د ټاکلو د شورا غړي، د ایران رسمي تلویزیون ته ویلي و چې شورا د پایلې رسیدو ته نږدې ده او خپله پرېکړه به ژر اعلان کړي، خو د نوماندانو نومونه یې نه و څرګند کړي.
تازه ايران حکومت د مجتبی خامنه اي د خپل پلار علي خامنه اي ځای ناستي په توګه اعلان کړ. هغه به د امریکا د بندیزونو له امله اقتصادي فشار سره مخ شي او احتمال لري چې د هغو ایرانیانو مخالفت هم وګوري، چې د ازادۍ د غوښتنې لپاره د پراخو اعتراضونو توان لري، سره له دې چې حکومت یې سخت سرکوبوي.
انتقادونه او بندیزونه
د امریکا د خزانې وزارت په ۲۰۱۹ کال کې هغه باندې بندیزونه ولګول، ځکه چې د خپل پلار ځینې مسؤلیتونه یې په رسمي توګه ترسره کړي او له سپاه پاسداران او بسیج سره یې نږدې همکاري درلوده. وزارت د هغه فعالیتونه د ایران د سیمې د نفوذ د پراخولو او د داخلي کنټرول د ساتنې لپاره خطرناک ګڼلي دي.
په ۲۰۲۲ کال کې د یوې ځوانې پولیسې لخوا د نیولو وروسته د مرګ پېښه، چې د سختو لباسي قوانینو له کبله نیول شوې وه، د پراخو اعتراضونو سبب شوه، او مجتبي د انتقاد هدف وګرځېد. په ۲۰۲۴ کال کې یوه ویدیو خپره شوه، چې پکې د هغه د فقهي درسونو د ځنډېدو اعلان شوی و، او د خلکو تر منځ يې قیاسونه راپورته کړل.
کورنۍ او شخصي ژوند
مجتبي د خپل پلار سره ډېر ورته والی لري او توره عمامه یې د هغه د نیکه د نسب ته اشاره کوي، چې د پیغمبر محمد (ص) کورنۍ پورې اړه لري. منتقدین وايي هغه د “آیتالله” لازم دیني کچه نه لري او یوازې د “حجتالاسلام” لقب لري، خو تردې مخکې یې نوم د ځای ناستي لپاره تر بحث لاندې پاتې شوی و، په ځانګړې توګه د پخواني ولسمشر ابراهیم رئیسي د مرګ وروسته په ۲۰۲۴ کال کې.
هغه خپله میرمن له لاسه ورکړه، چې څو ورځې مخکې په هوايي برید کې وژل شوې، او هغه د یوه محافظهکار لوړ پوړي شخصیت، د پارلمان پخواني مشر غلام علي حداد عادل لور وه.
