واحد فقیري
ورځني سیاسي نوټونه (۱۸۶)
په واخان کي د چین نظامي اډه او خارجي مطبوعات:
د اګسټ پر ۲۸ مه د ساوت چاینا مارنینګ پوسټ خبر ورکړ چي چین د افغانستان سره مرسته کوي چي په واخان کي یوه غرنۍ لوا تاسیس کړي. دا نظامي اډه به د چین په مالي مرسته جوړېږي، او دلته به چینايي نظامي مربیان افغان عسکرو ته د تروریزم ضد تمرینات ورکوي. د دې خبر خپرېدل سمدستي یوه غوغا جوړه کړه.
اخبار لیکي چي د چین نظامي منابعو ورته ویلي دي څرنګه چي دا اډه چین ته څېرمه پرته ده، پدې بېس کي به «د تجزیه طلبانو، تروریزم، او افراطیت» پر ضد عملیات کېږي. کله چي د دې اډې ساختماني کارونه خلاص سي، چین به هلته یو کنډک چینايي عسکر واستوي. په چین کي، د افغان سفارت ویلي دي،«چین د افغانستان په واخان کي د غرنۍ لوا په تاسیس کي مرسته کوي،خو هلته به د چین نظامي پرسونل دیره نه وي.» چين پدې تېرو دریو کالو کي د افغانستان سره ۷۰ (اویا) میلونه ډالره نظامي مرسته کړې ده.
کله چي د ساوت چاینا مارنینګ پوسټ له خبریالي سره پدې هکله مرکه وسوه، هغی پدې مصاحبه کي وویل: چين تر اوسه پوري دا اډه نه ده تعریف کړې، خو ښايي چین ورته «د تمریناتو نظامي کمپ» ووايي. چين نه غواړي چي دا تور باندي ولګول سي چي د هیواد بهر نظامي اډې جوړوي، او پدې برخه کي بېجنګ خورا احساس دئ. ویل کېږي چي چین به پدې اډه کي ۵۰۰ (پنځه سوه) عسکر واچوي. خبریاله وايي چي افغانستان یو نېستمن هیواد دئ، او مجبوره دئ چي د خارجي ملکونو څخه نظامي مرستي ترلاسه کړي. خبریاله اضافه کوي چي افغانستان پدې نژدو وختونو کي پر چین باندي زیاته تکیه کړې ده، ځکه متحده ایالات غواړي چي په افغانستان کي خپل نظامي حضور راکم کړي.
په همدې لړ کي، د برتانیې ټلګراف ورځپاڼه د اګسټ پر ۲۹ مه لیکي د واخان په سیمه کي پر چینايي اډې باندي همدااوس ساختماني کار شروع دئ، او کله چي دا بېس تکمیل سي، هلته به پنځه سوه چینايي عسکر ځاي پر ځای سي. رپوټ وايي چي چین له ډیر وخت راهیسي د افغانستان د بې ثباتۍ په اړه اندېښمن دئ، او کوښښ کوي چي د افغان بې ثباتي د چين ناکرارو سیمو ته سرایت و نه کړي. بېجنګ همدااوس د یغور د مسلمانانو په ځپلو لګیا دئ. ټلګراف لیکي روسي مطبوعاتو د دې کال په سر کي راپور ورکړی وو چي چین په بدخشان کي یوه نظامي اډه جوړوي، او دا کار د مسکو په موافقه کوي. د روسیې مطبوعاتو د دغه اډې ځیني عسکونه هم خپاره کړي ول. اخبار علاوه کوي چي ټاکل سوې د ه چين په سیمه کي خپل نظامي حضور لا تقویه کاندي، ځکه الان د پاکستان د ګوادر په بندر کي د لوژجستیکي مسایلو لپاره یوه مرکز جوړوي.
تبصره: که څه هم د چین خارجه ورازت دغه رپوټونه رد کړي دي، خو رویټرز وايي چي موږ د چین له دفاع وزارت څخه پدې باره کي وضاحت وغوښت، مګر د چین د دفاع وزارت زموږ سوالونو ته جواب را نه کړ. دغه راز، په چین کي د افغان سفارت هم وايي چي چین د افغانستان سره نظامي کومک کوي، خو چینايي عسکر به په افغانستان کي نه دیره کېږي. لدې خبرو څخه داسي ښکاري چي کومه موافقه سوې ده، او ډیر ژر به ئې جزییات رابرسېره سي. بله خبره دا ده چي په سیمه کي اکثره هیوادونه پدې پوهېږي چي امریکا غواړي له افغانستانه ځان خلاص کړي، او که چیري امریکا ووځي، په افغانستان کي د احتمالي ګډوډۍ او انارشۍ په مقابل کي باید یو دفاعي میکانزم ولري. د چین د دفاع وزارت ویلي دي چي چین د افغانستان سره په نظامي ساحه مرسته کوي.
