راپورتاژ: الماس خدرخېل
د جرمونو نړيوالې محکمې يا ای سي سي اداره وايي، داسې اسناد يې ترلاسه کړي، چې د امريکايي استخباراتو ادارې سي آی ای د افغانستان په پټو او ښکاره زندانونو کې د دغه هېواد يو شمير بې ګناه وګړي سخت شکنجه کړي دي.
په همدې تړاو د روېټرز خبري آژانس ته د يادې محکمې يو تن څارنوال ويلي، چې دوی داسې معلومات ترلاسه کړي، چې امريکايانو د افغانستان په پټو زندانونو کې يو شمير بې ګناه افغانان سخت شکنجه کړي دي.
دوی زياتوي، چې دغه افغانان امريکايي ځواکونه له لرې پرتو سيمو څخه د دولت مخالفو وسلوالو په تور په چاپو او عملياتو کې يادو پټو زندانونو ته وړي او هلته يې په هفتو هفتو سخت شکنجه کړي دي.
دا په داسې حال کې ده، چې د جرمونو نړيوالې محکمې يوه اونۍ وړاندې اعلان کړی و، چې افغانستان کې دوی د امريکايانو د جنګي جنايت او بشر ضد کړنو په اړه څېړنې کوي.
د يادې محکمې څارنوال وايي، چې امريکايي ځواکونو په باګرام، کندهار هوايي ډګر، هلمند او يو شمير نورو پټو زندانونو کې د طالب او القاعده په نوم ډيری بې ګناه افغانان ځورولي او د اعتراف په کولو يې سختې شکنجې او وحشي چلند ورسره کړی دی.
نوموړې محکمې ويلي و، چې د دوی اداره به په افغانستان کې دې ته ورته نورو دوسيو پلټنه هم وکړي او د امريکايي ځواکونو لخوا په بې ګناه افغانانو ترسره شوي جرمونه به راڅرګند کړي.
ياده سرچينه کاګي، په دې ترڅ کې افغان بندیانو تر ټولو سخت وحشتونه د ۲۰۰۲م کال نه تر ۲۰۰۴م کال پورې چې د امریکايي ځواکونو د یرغل او دبدبې لومړي وختونه وو ترسره کړي دي.
داسې ویل کېږي، چې د جرمونو نړیوالې محکمې چې افغانستان کې د امریکايي ځواکونو له لورې بشري او جنګي جنایتونه څېړي، ښايي تر ډېره بریده د امریکا او ناټو تر سیوري لاندې وي، خو بیا هم تمه ده چې څه نا څه اسناد او مدارک خپاره کړي.
امريکايي او نور بهرني ځواکونه په دغو ناقانونه زندانونو کې د ټولو افغاني او نړيوالو قوانينو خلاف زرګونه بې ګناه وګړي او وسله وال مخالفين ساتي.
د شنونکو په وينا، داسې فکر کيږي چې د بګرام زندان په مسله کې په لومړيو کې د امريکايانو زيات فشار او تبليغات د همدې لپاره وو چې د خلکو پام د دوى نورو پټو زندانونو ته ور وانه وړي.
د يادونې ده، چې په دغو زندانونو کې يوازې وسله وال مخالفين نه دي، چې د افغانستان، امريکا او نړۍ د قوانينو خلاف ورسره چلند کيږي، بلکې زرګونه نور بې ګناه وګړي هم د يادو شوو ټولو قوانينو خلاف د اوږدې مودې لپاره په دغو زندانونو کې ساتل شوي دي.
په افغانستان د امريکايي وحشت لپاره دغه جوړ شوي زندانونه په هېڅ ډول نه شي توجيه کېداى. د افغانستان، نړۍ او امريکا قوانين او د افغانستان او امريکا ترمنځ شته تړونونه او هوکړه ليکونه ددغه ډول کړنو جواز نه ورکوي.
افغان دولت بايد په بيړه دغه زندانونه وتړي او له امريکايي چارواکو څخه کلک تضمين واخلي، چې د افغانستان په خاوره کې به دوى دغه ډول غير قانوني او پټ کارونه نه ترسره کوي.
ويل کېږي په باګرام اډه کې د امريکايانوپه دغه پټو زندانونو کې ځينې بنديان تر نهو اوونيو پورې په غير قانوني توګه ساتل شوي دي.
له باګرام پټو زندانونو له جېل څخه ازاد شويو يو زيات شمېر بنديانو له امريکايانو شکايت کړی، چې دوی ته يې فزيکې ځورنې، بې خوبۍ او په سړو جلا خونو کې شپې تيرولو ته اړ ايستل شوي دي.
بايد وويل شي، چې پخوا هم داسې خبرونه په ډاګه شوي وو، چې په افغانستان کې د شمال ټلوالې په همکارۍ سره امريکايانو شخصي زندانونه جوړ کړي وو. د دغو زندانونو کره شمېره تر اوسه چا ته نه دی معلوم.
همداراز د پخواني ولسمشر حامد كرزي په وخت کې هم په هلمند او کندهار په دواړو ولايتونو كې امريكايي او بريتنانيايي ځواكونه ۶ پټ زندانونه لرل. چې له جملې يې د کندهار په هوايي ډگر کې د امريکايي او بريتانيايي ځواکونو درې زندانونه او د هلمند په ولايت کې هم، د بهرنيانو په پوځي اډه کې درې نور پټ زندانونه موجود ول.
يوه امریکايي چارواکی د نوم نه ښودلو په شرط رسنيو ته ويلي، چې په افغانستان کې کابو ۲۰ پټ زندانونه شته چې ټول یې د امریکايانو له خوا اداره کېږي.
دا په داسې حال کې ده، چې له دې وړاندې هم د امریکايي عسکرو له خوا د پروان په باګرام زندان کې د بندیانو د شکنجې رپوټونه ورکول شوي دي.
د باګرام زندان په ۲۰۰۲ م کال کې له پرانستلو وروسته د هغو کسانو د بند پر اصلي مرکز بدل شو، چې د امریکايي عسکرو له خوا نیول کېږي او هلته د پلټنو او شکنجې له پرمختللو وسايلو څخه استفاده کېږي.
ويل کېږي، په دغه زندان کې تر دې دمه د شکنجو له امله لسګونه افغانانو خپل اعصاب له لاسه ورکړي او شاوخوا څلور تنه پکې د شکنجو له امله وژل شوي هم دي.
د خپرو شویو رپوټونو له مخې په سلګونو افغانان ددې بند په وړو خونو کې له محاکمې پرته په بد وضعیت کې بندیان دي.
