راپورتاژ: الماس خدرخېل
د هېواد په بېلابېلو ولايتونو کې يو شمير چارواکي او د ولسي جرګې غړي د نشه يي توکو په قاچاق کې لاس لري.
د کورنيو چارو وزارت يوې سرچينې د نوم نه څرګندولو په شرط رسنيو ته ويلي، چې تېره ورځ يې په کابل کې يو شمير نشه يي توکي د ولسي جرګې غړي په موټرو کې د انتقالولو پر مهال ونيول.
سرچينه زياتوي، دغه نشه يي توکي يې په ولسي جرګه کې د کاپيسا د خلکو استازي اغاجان سعيدي په موټرو کې نيولي دي.
د سرچينې په وينا، یادو کسانو نشه يي توکي په موټرو کې په ماهرانه اندازا ځای پرځای کړي و او غوښتل يې له کاپيسا څخه يې کابل ته ولېږدوي چې د پوليسو له لوري کشف او ونيول شول.
شاوخوا دوه مياشتې مخکې د هلمند امنيه قومندان ويلي و، چې د نشه يي توکو قاچاقبر قومندانان له لوړپوړو چارواکو او زور واکو ملاتړ له ځان سره لري او د دوی زور پرې نه رسيږي.
نوموړي ويلي و، د ولسوالیو ګڼ قوماندانان د نشه یی توکو په کاروبار بوخت دي خو دی یي د لرې کولو توان نه لري.
داسې راپورونه هم شته چې د زياتره ولسواليو امنیه قومندانان د مافیا ملاتړ له ځان سره لري.
څه موده مخکې د هلمند والي حيات الله حيات د يوې غونډې پر مهال وويل، چې ټول هغه موټر به له هوا څخه وويشتل شي چې پاکستان ته قيمتي ډبرې او نشه يي توکي قاچاق کوي.
خو په دې ولايت کې د مدني ټولنو ځينې فعالان بيا وايي، د نشه يي توکو په قاچاق کې خپله چاراکي لاس لري نو څنګه به خپل موټر او خپل کسان په نښه کړي.
يوه اوونۍ وړاندې د پکتيکا د استيناف څارنوالۍ ويلي، چې يو شمير دولتي کسان د نشه يي توکو په قاچاق کې لاس لري چې له امله يې د دې ولايت ډيری اوسېدونکي په نشه يي توکو اخته شوي دي.
د استيناف څارنوالۍ رئيس اسدالله وزيري وايي: ( په ټول کال کې موږ د نشه يي توکو يوه دوسيه نه ده څېړلې له دې معلوميږي چې يو شمېر دولتي چارواکي په دې قضيه کې دخيل دي.)
په دې وروستيو کې د پلازمينې کابل په ګډون په يو شمير ولايتونو کې په نشه يي توکو د روږدو کسانو شمېر زيات شوی چې خلک يې پړه پر چارواکو اچوي.
د کابل او يو شمير نورو ولايتونو اوسېدونکي وايي، چې په ښکاره توګه نشه يي توکي پلورل کېږي خو پوليس يې مخه نه نيسي.
تر دې مخکې هم داسې راپورونه ورکړل شوي، چې د نشه يي توکو په قاچاق کې بهرنيان لاس لري او په افغانستان کې ورسره لوړپوړي چارواکي مرسته کوي.
د ولسي جرګې د غړي عبدالودود پيمان په خبره، د نشه يي توکو په قاچاق کې بهرنیان لاس لري چې په کال کې په ميليونونو ډالره عايد لري او له دې عايد څخه يې يوه اندازه پيسې بېرته له افغانستان سره مرسته کوي، دا موضوع ولې بايد پټه پرېښودل شي.
په نشه يي توکو روږدي کسان يواځې دا نه چې په کابل او ځينې نورو سيمو کې زيات شوي بلکې دا لړۍ په کابل کې د امريکې ترسفارته رسېدلې او په همدې لړ کې يې د سفارت شپږ تنه بهرني کارکوونکي (چرسيان) له ندندو ګوښه کړل.
د امریکا په سفارت کې افغاني کارکوونکو رسنیو ته ویلي چې د سفارت اکثره بهرني او افغاني کارکوونکې پر چرسو روږدي دي او چرس نسبتا نورو نشه یې توکو ته یو عادي شی بلل کیږي.
په افغانستان کې د نشه يي توکو کرکیله هغه څه وو چې نړیوال یې د ترهګرۍتر څنګ له دغې ستونزې سره د مبارزې له پاره افغانستان ته راغلل، خو د کلونو په تېرېدو او د مخنیوي په پلمه یې د میلیاردونو ډالرو په لګیدو سربېره د نشه يي توکو کرکیله او د تریاکو تولید او قاچاق د هر کال په تېرېدو مخ په زیاتېدو دي.
