لیکنه : امین وردګ
دا چې د اسلامي اصولو له مخې د رمضان المبارک د میاشتې د روژو په اندازه (صدقة الفطر / سرساسه / فدیه) ((مستحق)) ته ورکول واجب دي ، مګر پرته له بدل نه !
راځئ چې اوس په دغې موضع لږه رڼا واچوو : د روژې فدیه ورکول (مسکین ته) واجب دي ، نه غني ته ! دا د یوه مسئله او دویمه دا چې فدیه به مسکين ته هم ((د کار په بدل کې)) نه ورکوې ، بلکې خوشې به یې ورکوې ، ځکه چې دا ستا نه ! بلکې د مسکين ده ، نو ته څه حق لرې چې د ځان په ګټه يې وکاروې ؟
اصل کې خو حق دا سې دی : فدیه به وروړې د مسکین دروازې ته او بیا به دروازه ورټکوې ، نو کله چې د مسکين درته را ووزي ، نو په ډېره عاجزانه لهجه به ورته وايې چې : وروره ! دغه ستا حق دی ، چې الله نن ماته امانت را کړی ، تر څو يې تا ته و سپارم ، نو دغه امانت له ما واخله چې زه د الله له مسئولیته خلاص شم ؟
که هغه واخیسته خو ستونزه حل شوه ! او که یې رد کړه ، بیا به بل مسکین ته ورځې او هغه ته به هم په نرمه لهجه همداسې خبرې کوې لکه مخکيني ته د چې وکړې ! څو ستا ستونزه حل شي ځکه چې : دا خو ته له هغه سره احسان نه کوې ، بلکې د هغه حق دی ، دا به پرې سپارې او د احسان تمه هم مه کوه ، چې ګواکي تا کومه توره کړې !
نو که دغه مسکين هم وانخيسته ؛ بل ته به ورځې ، تر دې چې دغه حق يې حقدار ته وسپارې ، نه دا چې د احمد امانت را واخلې او محمود ته یې ورکړي ؛ چې دا خو ادا نشوه کنه !
نو راځو د سرليک په اړه لږ وړانګې اچوو : متأسفانه چې زموږ په ټولنه کې له ډېرې مودې راپدېخوا یو بد دود مروج شوی چې که يې په وړاندې کلک و درېږې نو ځينې آخندصاحبان به د (شوکی په نوکی) کړي او هغه داسې : له ملاصاحب سره په سر کې د سرسایې وعده په هېڅ کتاب څوک نشي رانه ثابتولای چې ورته ووايې ((ملاصاحب ! موږ سرسایه هم ټوله تاته درکوو ، نو راشه زموږ ملايي وکړه )) ځکه چې ته څه خبر یې چې دغه ملا مسکین دی او که نه ؟
ملاصاحب ته غله ورکول ناروا نه دي ، ځکه : که غله ورنکړې نو هغه خو هم اولادونه لري له کومه يې کړي ؟ مګر دغه ځای دی ! چې ته اوس په یوه مرمۍ دوې مرغۍ ولې او هغه داسې : ملا صاحب ته خو به ارومرو دومره غله ورکوې چې قناعت درسره وکړي ؛ دا چې تاسو دواړه لوري په هر څومره شي قناعت و کړ هغه ستاسو کار دی ! مګر سرسایه به اول هغه مسکین ته ورکوې چې ستا ګاونډ وي او که د ګاونډ مسکين نه وي ، بیا به يې قریبانو / یا خپلوانو ته ور کوې ، که په خپلوانو کې د هم مسکین نه ؤ نو بیا يې ملاصاحب ته ورکړه خیر دی ! خو په دې شرط چې ملا صاحب مسکين وي ! او که ملاصاحب مسکین نه ؤ ، نو ستا پیسې هم لاړې او صدقه د فطر د هم اداء نشوه ، همدراز (د بېلګې په توګه) که د ملا صاحب ته ويلي وو چې سل (۱۰۰) منه غنم درکوو او دېرش(۳۰۰۰۰) زره روپۍ صدقه د فطر ! بیا هم ستا صدقه اداء نشوه ، ځکه چې تا خو د ملا صاحب اجره ورکړه نه صدقه !
که ملا صاحب ته د کال یوازې سل منه غنم ووايې نو کله درسره راځي ! خو که دغه صدقه ورسره ملګرې کړې ، بیا وايي چې ځه … اوس یو شی ترې جوړيږي ! نو دا خو اصلاً تا په بدل د جماعت او نورو کلیوالي اړتیاوو او کارونو کې سرسايه ورکړه ، حال دا چې فدیه پرته له بدل نه د مسکین حق دی.
یوه بېلګه : چوک ته ځې او هلته یوه کارګر ته وايې چې زما سره یوه میاشت کار وکړه ، څو پیسې غواړې ؟
مثلاً! هغه درته وايي چې نهه (۹۰۰۰) زره افغانۍ غواړم ځکه چې د ورځې دری سوه (۳۰۰) د یوه کارګر مزدوري ده .
ته ورته ووايې چې دومره خو زما وس نشته ، نو هغه بیا درته وايي چې له دې په کم مزد نه درسره ځم ! او ته بیا ورته وايې چه یو بل کار به وکړو ! اوس روژه ده نو زه به شپږزره (۶۰۰۰) افغانۍ مزدوري درکړم او دری زره (۳۰۰۰) افغانۍ مې سرسايه کيږي ، هغه به هم تاته درکړم ، نو بیا ټوله میاشت کار راسره کوې ؟
نو کارګر ارو مرو قناعت کوي ، ځکه چې د ورځې دری سوه (۳۰۰) افغانۍ ورته جوړې شوې نور ستا په سرسایه څه کار لري !
ښه ښه ! نو تا خو هغه کارګر ته د کار په بدل کې دغه دری زره (۳۰۰۰) سرسایه ورکړه ! کله ستا غاړې خلاصې شوې !
نو تاسو ته وايم زما ګلونو مسلمانانو ! پام مو کوئ ! چې د ملا صاحب د اجرې په مقابل کې سرسايه ورنکړئ ، چې په دغه ډول به هم د ملاصاحب خونه ورانه کړئ او هم خپله.
الله د وکړي چې ملاصاحبانو ته یو یو لک افغانۍ ورکړئ خو له سرسايې پرته !
تاسو سبا سرسايه بل چا ته ورکړئ چې د ملا صاحب او کليوالو غږ مو پورته کيږي که نه ؟
زه خو هر کال سرسايه یوه خپل مسکين ګاونډي ته مې ورکوم ، ملا صاحب او د کلي مشران چې خبر شي نو تروش تروش راته وګوري چې ولې ؟ بیا سپينږيري راته وایي چې : موږ له ملا صاحب سره خبره کړې وه او تا بل چاته ورکړې ؟
بیا زه بېچاره مجبور شم (د اختر مبارکۍ په نوم) ملا صاحب ته هم همغه پیمانه یا لږ کمې پيسې ورکړم ، نو الله د موږ پوره پوه کړي.
یا به په هر اختر کې دوه ځایه حلالیږو او یا به په یوه مرمۍ دوې مرغۍ ولو ، اوس بله چاره نشته.
