لیکنه : حامد افغان
ژړا په انسان باندې د الله رحم او احسان ده، الله جل جلاله وایي: و أنه هو أضحك وأبكى ( النجم : 43 )، یعني او هغه ذات دی چې خندول او ژړول کوي. په ژړا سره د درد مند او غمژن انسان زړه سپکیږي او داراز په ژړا سره له دردمنو او کړیدلو سره خواخوږي او غمرازي کولی شو، که موږ په لاس کې څه ونه لرو او ونه شو کولی د کوم غمژن او دردمن انسان مرسته وکړو، د اوښکو زېرمې خو لرو د ناچاري او بېوسي په حالت کې د داسې خلکو په حال ژړلی شو او له هغو سره سلګۍ شریکولی شو. داراز ډېر ځله یوه شي ته د شوق لپاره هم ژړا انسان ته سکون او ارام ورکوي.
د الله له ویرې هم ژړا له موږ سره مرسته کولی شي، او د الله له ویرې تویېدونکې اوښکې د اخرت په ورځ خورا ارزښتناکې ملغلرې ګرځي. رسول الله صلي الله علیه وسلم په خپل ژوند کې له دې انساني حالت (ژړا) سره ډېر ځله مخامخ شوی دی او په مختلفو حالاتو کې یې ژړلي دي دلته د ده د ژړا په اړه یو حدیث را اخلو او په هغه کې پرتې ګټې او فایدې را سپړو.
رسول الله صلي الله عليه وسلم د خپلي مور قبر ته ولاړ او د هغي د قبر خواته یې وژړل ، له ده سره چې کوم ملګري وو هغوی هم وژړل او ویې ویل : ما له خپل څښتن نه اجازه وغوښتله چې زه مې مور ته د مغفرت دعا وکړم اجازه یې رانه کړه او بیا مې له هغه اجازه وغوښتله چې د خپلي مور د قبر زیارت وکړم نو اجازه یې راکړ ه. تاسو هم د قبرونو زیارت کوئ ، ځکه په دې سره انسان ته مرګ وریادیږې . عن أبي هريرة -رضي الله عنه- قال: زار النبي -صلى الله عليه وسلم- قبر أمه فبكى وأبكى من حوله، فقال: استأذنت ربي في أن أستغفر لها فلم يؤذن لي، واستأذنته في أن أزور قبرها فأذن لي، فزوروا القبور فإنها تذكر الموت. (رواه مسلم )
په حدیث کې دې خبري ته اشاره ده چې د مور مینه د انسان په فطرت کې اغږل شوې وي، که څه هم د رسول الله صلي الله علیه وسلم مور د ده په کشرتوب کې وفات شوې وه او ده یې دومره خواږه نه وو لیدلي خو بیا هم له مور سره اړیکه تر نورو ټولو انساني اړیکو پیاوړې او پخه وي ، او د مور د قبر خواته درسول الله صلي الله علیه وسلم ژړا علماوو داسې توجیه کړې ده چې په هغې باندې د جهنم له ویري نه یې پرې ژړلي دي.
له حدیث نه دا خبره هم معلومولی شو چې که د یوچا نږدې خپلوان مشرکان وي نو په ژوند کې له هغو سره ناسته ولاړه او پوښتنه یې کولی شي او که مړه وي هم زیارت یې کولی شي او په ځانګړې توګه که د یو چا مور او پلار مشرکان هم وي په دنیا کې به ښه چلند ورسره کوې ځکه قرانکریم وایي : وصاحبهما في الدنیا معروفا. یعني په دنیا کې د دوی دواړو ښه ملګرتیا وکړه.
له حدیث نه دا هم معلومولی شو چې قبرونو ته تګ رخصت او مستحب ده، ځکه په دې کار سره انسان ته مرګ او اخرت وریادیږي او بل دا چې زیارتونو ته تګ باید یواځې د مرګ یادوني په موخه وي او د همدې موخي لپاره روا دی ځکه په حدیث کې تصریح شوې ده : فانها تذکر الموت. او د نورو ټولو موخو لپاره زیارت ته تګ جواز نه لري په تېره بیا نن سبا چې خلک په دې لړ کې څومره شرکي عملونه او له ناروا موخو سره زیارتونو ته ځي د هغه باید زیات مخالفت وکړل شي او خلک باید زیارتونو ته د تګ په موخه وپوهول شي.
