مدني فعال اصطلاح هم راوارد شوې ده او په تېرو څو کلونو کې دغه اصطلاح دومره وکارېده، چې اوس ترې خلک کرکه کوي او مدني فعال ورته کومه بله بلا ښکاري. مدني فعالانو چې کوم شعار ورکاوه او خلک یې پر ځانونو راټولول؛ خو په واقعیت کې دوی د خپلو شعارونو خلاف روان وو. دوی د دې پر ځای چې د ملت ستونزې حل کړي او تر چارواکو یې ورسوي، بلکې دوی تل د چارواکو پر دسترخوانونو ناست وو او یوه گوله ډوډۍ یې هم غنمیت گڼله. په گرد افغانستان کې د مدني فعالانو همدغه حالت دی. د والیانو، قومندانانو، وزیرانو، رییسانو او نورو لوړ پوړو چارواکو په خدمت کې دي او د خدمت شعار یې یوازې د جېب ډکول او د یوه وخت د نس مړول دي. مدني فعالانو ته دا غټه خبره ده، چې یو وخت ډوډۍ وړیا وخوري او د یوې میاشتې د انټرنېټ لگښت یې څوک ورکړي.
څو کاله مخکېنیو مدني فعالانو ته چې اوس د مدني فعال کلمه وکاروې، نو د جگړې تر بریده درسره ځي او مدني فعال د ځان لپاره شرم گڼي. ځینې پوه شوي چې څومره خیانتونه یې کړي او د چارواکو څومره جنایتونه یې د یو موبایل کارت لپاره هم پټ کړي او ملت یې څومره غولولی او په کومو پلمو یې ترې جېبونه پرې کړي دي، نو اوس ورته مدني فعال ویل هم بد ښکاري.
ولسمشریزې ټاکنې کېدای شي راتلونکی کار ترسره شي. زه ځکه احتمالي وایم چې له راتلونکي یوازې الله جل جلاله خبر دی او یو کال وروسته چې څه پېښېږي، په دې موږ نه پوهېږو. یوه احتمال د امریکایانو د وتلو او د سولې کول دي. که سوله وشي، نو ټاکنې کېدای شي څوکاله وځنډېږي. د یوه شرعي نظام په چوکاټ کې به راتلونکی حکومت ټاکل کېږي او هر چاته به خپله برخه د خپلې وړتیا له مخکې ورکول کېږي. حکومت به یوازې د پنجشېر نه وي، بلکې په دغه حکومت کې به هر څوک خپله څېره وگوري او ټولنمنلی نظام به وي او د یوې ولسوالۍ چارواکي به پر ټول افغانستان حاکمان نه وي.
بل احتمال د جگړې د گرمېدو او د داعشي پروژې د پرمختگ هم دی. له فاریابه په امریکايي الوتکو کې ۲۰۰ داعشیان نامعلوم ځایونو ته لېږدول شي. کېدای شي یوه اوونۍ وروسته یې سرونه په بدخشان کې راښکاره شي او خپل لومړني بریدونه په چین او یا هم تاجکستان کې ترسره کړي. که داعشیان همداسې پرمخ ولاړ شي، نو چین او روسیه به مجبوره شي، چې په افغانستان کې پوځي مداخله وکړي او خپلې پولې وساتي. د دواړو هېوادونو د بمبار ځایونه به د افغان خاوره وي او دغه جگړه به د روس او چین خاورې ته پرېنږدي.
داعشیان له ننگرهاره تر پکتیا، کونړ، لغمان، فاریاب، زابل او تر کابل ورسېدل. نورو سیمو ته به هم په کرار ـ کرار رسول کېږي. د داعشیانو پر مټ به دلته د سني او شعیه جگړه پیلوي او امریکایان به یې یوازې ننداره کوي. داعشیانو ته د هوايي خلافت په مخکې یوازې شیعه گان خنډ ښکاري؛ خو د نړۍ ستر وحشي صلیبیان ورته خپل دوستان ښکاري او د دوی پر مټ به جگړه گرموي.
درېیم احتمال د یو لوی اېتلاف جوړولو دی. امریکا له ډېرو سره ژمنه کړې، چې راتلونکی ولسمشر به ته وې. عطاء محمد نور، محمد عمر داوودزی، حامد کرزی، عبدالله عبدالله، اشرف غني، رسول سیاف، جنرال دوستم، احمد ضیاء مسعود او حضرت عمر زاخېلوال راتلونکي احتمالي نوماندان دي. خو د دوی له ډلې به یو کس ټاکل کېږي او دغه کس تراوسه معلوم نه دی. د ټرمپ اداره د بارک اوباما له ادارې سره فرق لري او د افغانستان په چارو کې ښکاره لاسوهنه نه کوي، یا ورسره ډېره دلچسپي نه لري.
کېدای شي اوسنی حکومت نور هم وغځېږي او دغه دوه سري حکومت شپږ کلن او یا هم لس کلن شي. خو دا ډېر کمزوری احتمال دی، ځکه د امریکا پر حکومت کورني او بهرني فشارونه ډېر دي، چې له افغانستان خپل پوځیان وباسي او دغه جگړه بس کړي.
اشرف غني سر له اوسه د حکومت مخکېنیو مخالفینو سره ناستې پیل کړي، خو په رسنیو کې حقایق نه خپرېږي، بلکې خبرونه د ارگ په اعلامیو جوړېږي، چې اشرف غني له دوی سره په «کومو مهمو موضوعاتو» خبرې کول غواړي؟ دغه ټول سیاسیون یا په اصطلاح مدني فعالان ازمایل شوي او د ازمایل شویو بیا ازمایل لویه تېروتنه ده.
خو موږ یو امېد خدای ته لرو. هغه دادی چې دلته د زرگونه خلکو قرباني قبولې کړي او موږ د یوه سوچه اسلامي نظام څښتنان کړي او امریکا شرمېدلې له افغانستانه ووځي. که امریکا ووځي او دلته یو شرعي نظام راشي، نو ډاډ درکوم چې داعشیان به په یوه ورځ د افغانستان خاورې داسې ورک شي، چې بیا به خلکو سره ذهنونو کې یوازې د دوی د ظلمونو او کړاوونو کیسې یو څو کاله پاتې شي. ځکه د امریکا په وتلو سره دوی هم د خپل بادار پر لوري روان دي.
