حامد افغان
له اسلام مخکې به چې عربو حج کاوه، د هغه حج په مناسکو کې عرفات ته څېرمه د “أبو رغال” قبر په کاڼو ویشتل هم لازمي و، عربو په حج کې د أبو رغال قبر ویشتل هغه مهال پیل کړل چې کله د یمن واکمن أبرهه الأشرم په کال: 571م کې په بیت الله باندې ناکام برید وکړ او هغه کیسه په لاندې توګه رااخلو.
أبرهه الأشرم د حبشې د واکمن نجاشي له خوا د یمن والي و، ده د عربو د کعبې پر خلاف د یمن په صنعاء کې د “القلیس” په نوم ښایسته کلیسا جوړه کړه، او غوښتل یې خلک د کعبې پر ځای د دوی کلیسا ته د حج لپاره ورشي، عربو خپله کعبه په هیڅ صورت نه پرېښودله، چې په دې سره د أبرهه کلیسا ناکامه سوه او په دې برسیره یوه شپه په پټه یوه عرب کوچي هغه کلیسا د انساني حاجت په ګندګي هم ولړله، په دې کار أبرهه دومره غوسه شو چې د عربو په کعبه یې د برید اراده وکړه.
أبرهه چې د بیت الله د نړولو په نیت په مکه د برید اراده وکړه له مختلفو تیاریو سره یې د سیمې یوه لارښود ته هم اړتیا وه چې له دوی سره ملګرتیا وکړی او دوی ته د کعبې (مکې) لاره وښيي، ځکه ابرهه او ملګري یې حبشیان وو، د سیمې له لارو سره نابلده وو، او لارښود باید د سیمې کوم عرب وګړی وی، ستونزه دا وه چې دوی به کوم عرب راوغوښت، هغه ته به یې د زیات مال وړاندیز هم وکړ چې د مکې لاره ورته وښيي خو عرب به انکار وکړ او دې خیانت او له خپل ولس او د ولس له مقدساتو سره خیانت او غداري ته هیڅ عرب نه تیاریدی.
أبرهه او ملګرو یې ډېر کوښښونه وکړل چې عربو کې کوم لارښود پیدا کړي خو بریالي نه شول، اخیر له ډېرو هڅو وروسته یې “أبو رغال” قران وهلی پیدا کړ، هغه د پریمانه شتمني مقابل کې له خپل قوم (عربو) سره خیانت ته ملا وتړله او د أبرهه د لښکرو ملګری شو. ویل کیږي دی د عربو له ثقیف قبیلې نه و او د طائف اوسیدونکی و.
أبو رغال د أبرهه له لښکرو سره ملګری سو، کله چې دوی د مکې خواته “مغمس” نومي ځای ته راورسيدل أبو رغال مړ او هلته دفن سو، وروسته الله جل جلاله د أبرهه لښکرې هم د أبابیل مارغانو په ذریعه هلاکې کړې او خپله کعبه یې وژغورله، چې په دې اړه قران کریم کې د “الفیل” په نوم ځانګړی سورت راغلی دی: { أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ * أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ * وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ * تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ * فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولِ } (الفيل1 : 5).
لکه ومو ویل عربو کې خپل قوم سره خائن نه پیدا کیدی او د أبرهه د لښکرو د لارښوونې لپاره هیڅ عرب نه پیدا کیدی، یواځې أبو رغال بدمرغه دې خیانت ته ملا وتړله، او د دې خیانت یې درنه سزا وليدله، هغه داسې چې د أبو رغال د قبر رجم او په کاڼو ویشتل عربو د حج له لازمي مناسکو وګرځوه، کله به یې چې حج خلاص کړ وروسته به یې د ده قبر په کاڼو ويښته او بله دا چې د “أبو رغال” نوم د غدر او خیانت سمبول وګرځیدی.
له قوم او هیواد سره خیانت او د أبو رغال رول ترسره کول ستر جرم او لویه ګناه ده، دا هغه ستره ګناه ده چې د څو سپکو د شخصي ګټو لپاره یو قوم له پریمانه وحشتونو او ظلمونو سره له مخامخ کیدلو پرته د غلامي په لعنت کې راګیر کیږي او د حریت او ازادي له نعمته بې برخې کیږي او محرومیږي.
نو ځکه باید د أبو رغال د سپکې لارې هر لاروی توهين او سپک شي او قبر یې باید په کاڼو وویشتل شي. که خبره راسپینه کړو زموږ په ولس او هیواد کې آن ځیني ګوندونو او پریمانه وګړو د أبو رغال رول ترسره کړی او لا یې هم ترسره کوي او زموږ د روانو ستونزو او بدمرغيو مهم لامل همدا د أبو رغال زامن دي. اخزاهم الله تعالی واهانهم.
امام الماوردي رحمه الله وایي: په مکه باندې د أبرهه د برید په مهال رسول الله ﷺ د مور په ګېډه و، او له دې پېښې پنځوس ورځې وروسته هغه پیدا شوی دی. سيرة ابن هشام او تاریخ الطبري
