نگاهی به حکومت‌داری الکترونیکی

ابوالیاس جهادوال
بخش پنجم – نهایی
در شماره‌های قبلی در رابطه به نوعیت، تاریخچه‌، تعاریف، خدمات، مزایا، مدل‌ّ‌ها، شرایط تحقق و نقش این شیوه حکومتداری الکترونيکي درتأمین شفافیت و همچنان ارزش‌های اقتصادی ـ اجتماعی، راه‌‌کارها، عوامل ایجاد، مراحل تطبیق و مشکلات آن اشاره شد. بناءً در این بخش در رابطه به روند حکومت‌داری در افغانستان توضیحات ارائه می‌شود:
در افغانستان نیز اندکی پس از تجاوز اشغالگران صلیبی بر این کشور در سال ۲۰۰۱ میلادی، گام‌های در راستای تحقق حکومت‌داری الکترونیکی برداشته شد، زیرا حکومت تحت الحمایه کشورهای غربی ناگذیر بود خود را با سیستم‌های الکترونیکی کشورهای ناتو هماهنگ سازد تا از آن طريق در تعامل با کشورهای کمک کننده فرصت تبادله آمار و اطلاعات نظامی و مالي به‌صورت آنلاين فراهم شود که بالاخره در سال ۱۳۹۴ به‌گونه رسمی روند الکترونیکی سازی امور حکومت‌داری را آغاز کرد که بخش‌های عمده آن شامل توزیع تذکره الکترونیکی، ایجاد مرکز معلومات دولتی، ایجاد شبکه‌های خدماتی داخلی، مرکز ثبت خودکار همانند؛ ثبت اسناد زمین، تذکره، پاسپورت و تدوین فورم‌های دولتی در کشور بود.
متعاقباً در ۳۰ دلو سال ۱۳۹۷ هـ ش نهادی تحت عنوان « مرکز حکومت‌داری الکترونیکی» زیر چطر وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی ایجاد گردید که هدف آن آموزش کارمندان مسلکی، تخنیکی و تحقیقیی، فراهم سازی زمینه تحقیقات علمی از سوی متخصصین تخنیکی برای معرفی تکنالوژی‌های معاصر و استفاده از آن در بخش‌ها و سکتور های مختلف، تدوین پالیسی‌ها و استراتیژی های مربوط به حکومت‌داری الکترونیکی و اتصال سیستم‌ها در کشور بود.
به همين‌منظور سیستم‌های در ادارات عواید و گمرکات، تحصیلات عالی، منابع آب، فواید عامه، ترانسپورت، معارف، صحت، زراعت و معدن ایجاد گردید که ذریعه آن استندردها، پالیسی‌ها و رهنمودهایی برای حکومت‌داری دیجیتلی معرفی و تطبيق می‌شد.
گام‌های عمده‌یی که آن زمان در راستای تطبيق حکومت‌داری الکترونیکی برداشته شد عبارت از روند دیجیتل‌سازی تذکره الکترونیکی و فراهم نمودن ابزارهای تخنیکی آن، دیجیتل‌سازی روند توزیع پاسپورت، جوازسير وسایط، جواز دریوری، ایجاد دیتابیس منظم برای سوانح کارمندان وزارت مخابرات، ثبت و بايميتريک کارمندان نظامی و ملکی و نصب سيستم‌های جمع آوری عواید در گمرکات و بخش‌ّهای عایداتی کشور بود.
اما پس از حاکميت دوباره امارت اسلامی و سقوط نظام جمهوریت حکومت‌داری الکترونیکی نیز با رکود مواجه شد و بيشتر سیستم از فعالیت باز ماند. به‌طور مثال سيستم اسيکودای بخش عواید و گمرکات وزارت مالیه که سيستم مرکزی آن از سوی مشاورین خارجی کنترول می‌شد، با خروج آنها از کار افتاد. هم‌چنان ۷۰ درصد سيستم‌های الکترونیکی کنترول میدان‌های هوایی کشور هنگام خروج نیروهای خارجی و حامیان داخلی آن‌ها تخريب و از استفاده باز ماند. علاوه بر آن سيستم بايمتريک نهادهای امنیتی ( وزارت دفاع ملی، امور داخله و رياست عمومی استخبارات) که از سوی وزارت دفاع ایالات متحده ( پنتاگون) اداره می‌شود، غیر قابل درسترس شده و از کنترول خارج گردید.
اما بنا بر توجه مقامات امارت اسلامی و تلاش‌های تیم‌های تخنیکی در کمترین زمان ‌ لينک خارجی سيستم بايمتريک نیروهای امنیتی از وزارت دفاع امریکا قطع و تحت مديريت در آورده شد که اکنون بدون حمایت خارجی از سوی تیم تخنیکی کشور اداره می‌شود.
مسولان امارت اسلامی در اقدامی دیگری با عقد قرارداد با کمپنی «گاگ» امارات متحده عربی سیستم‌های الکترونیکی چهار میدان هوایی کشور ( کابل، کندهار، مزارشريف و هرات ) دوباره بازسازی و به بهره برداردی سپرده شد که اکنون ترانسپورت هوایی کشور دوباره به حالت عادی برگشته است.
هم‌چنان وزارت ماليه پس از اندکی تأخیر سيستم‌های عصری همچون سیستم جهانی اسیکودا، افمیس و سکتاس را در بخش گمرکات، خزاین و عواید، دوباره فعال نمود که در نتيجه با تأمین شفافیت و جلوگیری فساد عواید داخلی کشور به‌طور بې پيشينه‌یی افزايش يافت و در طور تاريخ کشور برای اولين بار بودجه ملی برای ربع آخر سال ۱۴۰۰ مبلغ ۵۳ میلیارد افغانی و برای سال ۱۴۰۱ مبلغ ۲۳۱ میلیارد افغانی از عواید داخلی تأمين گردید.
هم‌چنان به‌منظور انکشاف روند الکترونیکی سازی امور حکومتی در این اواخر تفاهم‌نامه‌یی میان وزارت مالیه، اداره ملی احصائيه و معلومات و «د افغانستان بانک» به امضاء رسيد بر مبنای عایدات داخلی به شکل درست از طریق سیستم برقی در خزانه دولت واریز می‌شود که این کار نه تنها زمینه را برای جمع آوری دقيق عواید، تأمین شفافيت و جلوگیری از فساد فراهم می‌کند بلکه تسهيلاتی زيادی را به هموطنان کشور نیز ایجاد خواهد کرد.
نتیجه گیری
افزایش تقاضای دسترسی عمومی به اینترنت برای دریافت اطلاعات و خدمات از حکومت، روش‌های كار و زنده‌گی شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. به همین دلیل، یكی از مفاهیمی‌كه در طول دهه اخیر به‌گونه بسیار گسترده در جوامع پیشرفته مطرح و در سایر جوامع نیز انعکاس خوبی داشته، مفهوم نظام الكترونیكی است. همه این موارد بیانگر اهمیت استقرار نظام الكترونیكی در هر كشور بوده كه خود مستلزم شناخت هرچه بیشتر از مفهوم نظام الكترونیكی، مزایا و خصوصیات مثبتی می‌باشد. درعین حال، پیاده سازی حکومت الكترونیكی مستلزم آگاهی از توانمندی‌ها و ظرفیت‌های كشورهایی است كه قصد ایجاد آن را دارند و آن‌گونه نیست كه بتوان آن را بدون یك تحلیل درست امكان سنجی، انجام داد.
منابع و مأخذ:
1. آثار و مزایای اقتصادی اجتماعی دولت الکترونیک چیست؟، سنبله، ۱۴۰۰، سایت خبرگذاری تسنیم، https://www.tasnimnews.com/fa/news‎.
2. مدل‌های پياده سازی دولت الکترونيکی، مجله ويستا، دسمبر ۲۰۲۲،https://vista.ir/m/a/sn51z
3. تحقق دولت الکترونیک، پورتال سامان، https://www.sis-eg.com/fa/article –
4. سایت انترنیکی ویکی پديا، https://fa.wikipedia.org
5. تاثیر دولت الکترونیکی بر کاهش فساد اقتصادی در گروه کشورهای منتخب اسلامی، مجله علمی مدل سازی اقتصادی، شماره ۲۴، دوره هفتم، ماه حوت، سال ۱۳۹۲، نویسنده‌گان: محمدعلی متفکر آزاد ؛ زینب جامه شورانی؛ زینب حیدری داد،سامانه مدیریت نشرات علمی، https://journals.iau.ir/article_554921.html
6. امکان و ضرورت حکومت داری الکترونیک درافغانستان، سیدآصف حسینی،۲۷ ثور سال ۱۳۹۶ هـ ش، روزنامه افغانستان،.https://www.bing.com