حمزه الیاس
تېره ورځ د روسیې فدراسیون سترې محکمې ا.ا.ا د ممنوعه ډلو له لېست څخه و اېست او د ا.ا.ا سره پر تعامل یې ټینګار وکړ، د روسیې هېواد یاد اقدام د واقعیتونو درک او پر متقابل احترام او ګټو پر بنسټ ولاړ اقدام دی.
که څه هم روسیه د افغانستان سره پوله نه لري خو د سیمي د تړلتیا په اساس په افغانستان کې هر رقم تحول پر روسیې هم اغېز لري، باثباته افغانستان نه تنها د سیمي بلکې د روسیې ګتي هم تضمینوي، نو همدې ټکو ته په کتو د روسیې په بهرني سیاست کې افغانستان ته ځانګړې ځای ورکړل شوی دی.
د ۱۱ سپمتبر ۲۰۰۱ زېدېږ کال تر پېښې وړاندې روسیې د ا.ا.ا سره نه تنها اړېکي نه لرلې، بلکې خنډونه او ژور تقابل وجود درلود.
په ۲۰۰۱ زېدېږ کال کې پر افغانستان د نړېوال ایتلاف پر مهال روسیه لومړنی هېواد وو، چې د ا.ا.ا په وړاندې ددې ایتلاف سره همکاري وکړه، او د روسیې ولسمشر ویلاد میر پوتین لومړنی شخص وو، چې د نړېوال ایتلاف پر افغانستان یرغل ته یې مثبته رایه ورکړه، خو په افغانستان کې د نړېوال ایتلاف ناکامي د روسیې لار جلا کړه، او په بهرني سیاست کې یې د افغانستان په اړه مفکوره بدله کړه، او د ا.ا.ا سره یې اړېکي ټېنګې کړې او نوې تګلاره یې وټاکله.
د ا.ا.اپه اړه د روسیې لیدلوری؛
د افغانستان په اړه د روسیې سیاسي لیدلوری مخکې داسې وو؛ د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر تر پېښي مخکې د روسیې لیدلوری دا وو، چې افغانستان د اتنیکي ګروپونو څخه جوړ هېواد دی، چې پکې اتحاد یووالی او کورنۍ جګړې آبدي دوام لري، نو ځکه به یې هڅه دا وه، چې افغانستان په منزوي برخه کۍ کار وکړي او د شمال ولایتونو د خلګو او جنګیالیو ملاتړ وکړي، تر څو په دې خط کې پراته هېوادونه له مخدره موادو د قاچاق او تر هګریزو بریدونو له وېري مطمئن شي، خو دا مفکورې او محاسبه یې هغه وخت تغیره کړه، چې په افغانستان کې د نړېوال ایتلاف ناکامي یې ولید او اندېښنې یې نوري هم زیاتې شوې.
خو اوس یې د افغانستان په اړه سیاسي لیدلوری څه دا ډول دی؛ “ په افغانستان کې واحد، مرکزي او قوي حکومت رامنځته کېدل د مخدره توکو او ترهګرۍ څخه خلاص باثباته افغانستان تضمینوي، چې هم د سیمي او هم د روسیې په ګټه باندې دی.”
د روسیې پورته لیدلوری د افغانستان د ستونزو اساسي حل دی، دا چې روسیه په افغانستان کې د مخدره توکو د قاچاق او ترهګرۍ په وړاندې د مبارزې په موخه د نړېوال ایتلاف سره یو ځای شوه، خو د وخت په تېرېدو سره یې اندېښنې لا زیاتې شوې، نو یې د نړېوال ایتلاف څخه خپل لار جلا کړه، او افغانستان اسلامي امارت سره یې اړېکي پېل کړې او خپل سیاسي تعریف ته بدلون ورکړ. او خپل بهرنی لیدلوری یې له حاشیې تر هندسې تغیر کړ
او همدارنګه روسیې اوس دا حقیقت درک کړی دی، چې طالبان په افغانستان کې یو بانفوذه ډله ده؛ او د پورته اندېښنو په وړاندې تعقیب هم جدي دی، نو ځکه یې اړېکي لا هم پراخې کړې، په داسې حال کې چې داعش د سیمي او منطقې ثبات ته ګواښ پېښوي او د سیمي مشترکې ګټو ته زیان رسوي دا چې د سیمي بې ثباتي پر روسیې هم اغېز ژور لري، او ا.ا.ا يې په وړاندې ډېر جدي او کامیاب اقدامونه ترسره کړي دي، نو دا هم یو دلیل کېدلی شي، چې د روسیې د ا.ا.ا اړېکي نوري هم پراخي کړي، لکه څنګه چې د روسیې ځانګړې استازي ضمیر کابلوف ویلي دي؛ طالبان په افغانستان کې د هغو خلګو په وړاندې جنګېږي، چې په موږ په سوریه کې جنګېدلو، نو د همدې کبله زموږ ګټې سره مشترکي دي.
د ا.ا.ا سره په اړېکو کې د روسیې موخې؛
د روسیې له تقابله تر تعامله د ا.ا.ا په اړه د سیاسي پالېسي او لیدلوری بدلون او د نړېوال ایتلاف څخه د روسیې جلا کېدل او د ا.ا.ا سره د اړېکو پرانېستل تر ټولو مهم عامل د افغانستان د اصلي حقیقتونو درک دی ، چې واحد، قوي او مرکزي حکومت درلودل دي.
د افغانستان جيوپولیټیک موقعيت ددې سبب ګرځېدلی دی؛ تر څو د نوري نړۍ تر څنګ د روسيې چې د مركزي اسيا له لاري له افغانستان سره نښلېږي، پاملرنه ځانته را واړوي، ځكه چې افغانستان د جيوپولیټیکې له اړخه كولاى شي چې روسيه د مركزي اسيا له لاري له سويلي اسيا سره ونښلوي؛ او همدارنګه اقتصادي څلور لاری او تجارتي دهلېزونه پرانېزي او د ترهګرۍ د ځالي پر ځای یو اقتصادي محور جوړ شي، نو ځكه ويلاى شو، چې په افغانستان كي هر ډول حالات د روسيې پر ګټو اغيزه كوي؛ كه چېري دغه حالات مثبت وي؛ نو لېري نه ده چې روسيه به نه يواځې له امنيتي اړخه داډمن وي، بلكې له اقتصادي اړخه به د افغانستان د جغرافيې څخه چې د سويلي اسيا او مركزي اسيا د نښلولو په برخه كي مهم رول لري ګټه ترلاسه كړي او سربېره پر دې به د مخدره توكو د قاچاق په برخه كې چې له افغانستان څخه دغه هېواد ته لېږدول کېدل؛ مخه ونيول شي.
له بله اړخه كه چېري دغه حالات منفي لوري ته لار شي؛ نو لكه څرنګه چې پورته مو يادونه وكړه، د روسیې ټولې ګټې له ګواښ سره مخ کېږي.
پایله؛
نو پورته ټول هغه لاملونه دې چې د روسیې په سیاسي لیدلوري کې د افغانستان په اړه لیدلوری له حاشیې تر محاسبې پوري بدلون کړی دی، او له تقابله یې تعامل ته پالېسي ته نوې بڼه ورکړې ده. نو د ا.ا.ا ته هم په کار ده، چې د فرصتونو په کتو سره وکولی شي، چې په نړېواله ټولنه کې مدغم شي او د ځان لپاره یو سیاسي ملګري ملاتړ چمتو کړي، او نړېوال مشروعیت پیدا کړي، او همدارنګه یاد فرصت له اقتصادي اړخه هم ډېر مهم دی، چې کولی شي، نړېوال تجارت او نړېوال اقتصادي سازمانونو برخه وګرځي.
