د سیمې د جګړې احتمالي پایلې؛ د ایران د بریا سناریو او د پاکستان د حیثیت پوښتنه!

عطاءالله مبارز
په منځني ختیځ کې روان پوځي کړکېچ، چې د ایران، امریکا او صهیونیستي رژیم ترمنځ مخ په زیاتېدو دی، یوازې یوه عادي جګړه نه بلل کېږي، بلکې د سیمې د سیاسي او ستراتیژیک توازن د بدلون نښه هم ګڼل کېږي. ډېری سیاسي شنونکي باور لري چې که دا جګړه همداسې دوام وکړي، نو د سیمې پر راتلونکې به ژور اغېز ولري.
د ایران د احتمالي بریا سناریو
د ځینو شنونکو په اند داسې ښکاري چې ایران په دې جګړه کې د درنو قربانیو د ورکولو په بیه د بریا ترلاسه کولو هڅه کوي. د دوی په وینا، تهران هڅه کوي چې د پوځي فشار، توغندیزو بریدونو او سیمه ییزو متحدینو له لارې پر خپلو سیالانو ستراتیژیک برلاسی ومومي.
که ایران وکولای شي په دې جګړه کې خپل اهداف تر ډېره حده ترلاسه کړي، نو امکان شته چې د سیمې سیاسي معادلې بدلې شي. په داسې حالت کې به د منځني ختیځ په ډېرو مهمو سیاسي او امنیتي پرېکړو کې د ایران نفوذ لا پسې زیات شي او ښایي تهران د سیمې په مهمو مسایلو کې تر ټولو قوي غږ ولري.
خو بل لور ته دا سناریو له خطرونو هم خالي نه ده. د جګړې اوږدېدل نه یوازې ایران، بلکې د سیمې نور هېوادونه هم له اقتصادي، سیاسي او امنیتي فشارونو سره مخ کولای شي.
د پاکستان د حیثیت او اغېز بحث
د روانو تحولاتو په بهیر کې د پاکستان رول هم د بحث موضوع ګرځېدلی دی. ځینې شنونکي باور لري چې پاکستان په سیمه ییزو معادلو کې د خپل پخواني نفوذ یوه برخه له لاسه ورکړې ده.
د دوی په وینا، د پاکستان پوځ په تېرو لسیزو کې د بېلابېلو نړیوالو او سیمه ییزو شخړو برخه پاتې شوی، چې له امله یې د دې هېواد پر نړیوال انځور اغېز شوی دی. د ځینو منتقدینو په اند، پاکستان کله ناکله د لویو قدرتونو د ستراتیژیو د عملي کولو د وسیلې په توګه کارېدلی دی.
خو بل لور ته ځینې کارپوهان بیا دا نظر ردوي او وایي چې پاکستان لا هم په سیمه کې مهم ستراتیژیک ځای لري. د اټومي وسلو لرل، ستر پوځ، جغرافیایي موقعیت او له چین او ځینو اسلامي هېوادونو سره اړیکې هغه فکتورونه دي چې د دې هېواد اهمیت لا هم ژوندی ساتي.
په ټوله کې، د سیمې روان کړکېچ ښيي، چې د منځني ختیځ او جنوبي اسیا سیاسي نقشه ښایي په تدریجي ډول بدله شي. که جګړه پراخه شي یا اوږده شي، نو نه یوازې ایران او اسرائیل، بلکې نور هېوادونه لکه پاکستان، عربي دولتونه او نړیوال ځواکونه به هم د دې بدلونونو له اغېزو خوندي پاتې نه شي.
د کارپوهانو په باور، د جګړو اصلي پایله ډېری وخت یوازې پوځي نه وي، بلکې د سیمې د سیاسي نفوذ، نړیوالو ائتلافونو او د هېوادونو د حیثیت په کچه هم بدلونونه رامنځته کوي.