ليکوال ډاکټر يارمحمد خوشحال
په کابل، کندهار، پکتیا، خوست، کونړ او جلالاباد کې پر ملکي خلکو، روغتونونو او کلیو وروستي بریدونه نور د تفسیر، توجیه او یا چوپتیا موضوع نه ده—دا یو منظم، دوامداره او قصدي عمل دی چې د پاکستان له لوري ترسره کېږي او باید په خپل اصلي نوم یاد شي:
جنګي جرم او د انسانیت پر ضد ښکاره عمل.
۱. دا پېښې تصادفي نه دي—دا یو منظم سیاست دی
کله چې په بېلابېلو سیمو کې:
روغتونونه په نښه کېږي
کلي او کورونه بمبارېږي
ماشومان، ښځې او ناروغان وژل کېږي
نو دا نور تصادف نه دی، بلکې یو هدفمند او تکرارېدونکی سیاست دی چې ملکي ژوند په مستقیم ډول هدف ګرځوي.
۲. د نړیوال قانون ښکاره ماتول
د نړیوال بشردوستانه اصولو له مخې:
ملکي وګړي باید خوندي وي
روغتونونه او طبي مراکز باید هېڅکله هدف ونه ګرځي
د جګړې اصول باید مراعات شي
په دې بریدونو کې دا ټول اصول تر پښو لاندې شوي دي.
دا یوازې سرغړونه نه ده—دا د قانون شکسته کول دي.
۳. پاکستان: مسؤلیت، حساب او نه انکارېدونکی حقیقت
په دې حالت کې حقیقت واضح دی:
پاکستان د افغانستان پر خاوره برید کړی،
ملکي خلک یې په نښه کړي،
او د نړیوالو اصولو ښکاره نقض یې کړی دی.
دا عمل:
نه دفاع ده
نه مشروع امنیتي اقدام
بلکې یو تېری او ظلم دی چې باید حساب پرې وشي
۴. خطرناک تکرار: د ملکي خلکو سیستماتیک هدف ګرځول
هغه تګلارې چې نړۍ یې د اسرائیل له لوري په فلسطین کې شاهدې پاتې شوې:
د کورونو ورانول
د ماشومانو او ښځو وژل
د روغتونونو او ملکي تأسیساتو بمبار
نن په افغانستان کې هم ورته صحنې تکرارېږي.
دا یو خطرناک مسیر دی چې پایله یې تل انساني ناورین وي.
۵. د قدرتونو سیاست او د وینو قیمت
که دا بریدونه د دې لپاره ترسره کېږي چې د امریکا ملاتړ ترلاسه شي، نو دا لا لویه فاجعه ده:
د یو ملت وینه د سیاسي اهدافو لپاره کارول کېږي
ملي حاکمیت تر پوښتنې لاندې راځي
سیمه د پردیو د ګټو قرباني کېږي
دا سیاست نه دی—دا اخلاقي سقوط دی.
۶. نړیواله ټولنه: چوپتیا که شریک جرم؟
نړیوال بنسټونه او د بشري حقونو مدعیان باید یوې سختې پوښتنې ته ځواب ووایي:
ولې د ښځو، ماشومانو او ناروغانو د وژنې پر وړاندې چوپ دي؟
ایا دا انسانان د بشري حقونو له چوکاټه بهر دي؟
ایا عدالت یوازې انتخابي مفهوم دی؟
که نړۍ نن چوپه پاتې شي، نو دا چوپتیا به د تاریخ په نظر کې شریک جرم وګڼل شي.
۷. لازم اقدامات: له خبرو تر عمله
دا حالت یوازې د غندنې نه، بلکې د عملي اقدام غوښتنه کوي:
د نړیوالو خپلواکو څېړنو پیل
د پېښې رسمي ثبت د جنګي جرم په توګه
پر پاکستان جدي سیاسي او دیپلوماتیک فشار
د مسؤلینو نړیوال تعقیب او محاکمه
عدالت هغه وخت معنا لري چې عملي شي، نه دا چې یوازې اعلان شي.
پایله: دا ازموینه ده—د انسانیت ازموینه
دا پېښې یوازې د افغانستان مسأله نه ده، بلکې د نړیوال نظام، قانون او انسانیت ازموینه ده.
که نن عدالت ونه شي،
سبا به ظلم عادي شي.
د انسان وینه ارزښت لري،
قانون باید حاکم وي،
او ظلم باید پای ته ورسېږي.
