عطاءالله مبارز
په وروستیو کلونو کې د منځني ختیځ جیوپولیټیک وضعیت له ژورو بدلونونو سره مخ شوی دی. د سیمې سیاسي، پوځي او ستراتیژیک انځور هغه وخت نور هم بدل شو، کله چې د ایران او امریکا ترمنځ تاوتریخوالی یوې نوې مرحلې ته داخل شو. په دې لړ کې، د ایران له لوري د مقاومت سیاست، د سیمهییزو متحدینو همغږي او د فشارونو پر وړاندې درېدل داسې پایلې درلودې، چې ډېری شنونکي یې د امریکا لپاره ستره ماتې او د اسلامي امت لپاره مهمه بریا بولي.
لومړی باید دا روښانه شي، چې د “ماتې” او “بریا” مفهوم یوازې په نظامي ډګر پورې محدود نه دی. دا مفاهیم سیاسي، اقتصادي، رواني او فرهنګي اړخونه هم لري. که د دې ټولو اړخونو مجموعه وارزوو، نو لیدل کېږي چې ایران وتوانېد، د امریکا پر وړاندې خپل دریځ وساتي، د فشارونو پر وړاندې تسلیم نه شي او خپل اساسي اهداف خوندي کړي.
له سیاسي اړخه، ایران وکولای شول چې د نړیوال فشار سره سره خپل دریځ وساتي او د مذاکراتو په میز کې د کمزورې اړخ پر ځای د یوه اغېزناک لوبغاړي په توګه حاضر شي. دا په خپله د دې ښکارندویي کوي، چې د فشار سیاست تل بریالی نه وي او هغه هېوادونه چې پر خپلواکي ټینګار کوي، کولای شي د لویو قدرتونو پر وړاندې مقاومت وکړي.
له پوځي اړخه، د سیمې په کچه د ځواک توازن بدلون موندلی دی. هغه مهال چې امریکا د مستقیم یا غیر مستقیم فشار هڅه وکړه، د مقابل لوري ځوابونه داسې وو چې د جګړې د پراخېدو خطر یې رامنځته کړ. دا حالت امریکا دې ته اړ کړه چې له بشپړې تقابل څخه ډډه وکړي. په بل عبارت، د ځواک توازن داسې حالت ته ورسېد چې یو اړخ نشو کولای په اسانه بل اړخ مات کړي.
اقتصادي اړخ هم له پامه نشي غورځېدای. که څه هم ایران د سختو بندیزونو سره مخ و، خو بیا یې هم وکولای شول خپل اقتصادي جوړښت تر یوه بریده وساتي او بدیلې لارې ومومي. دا تجربه د نورو هېوادونو لپاره هم مهمه ده، چې اقتصادي خپلواکي او د داخلي ظرفیتونو پیاوړتیا څومره حیاتي ارزښت لري.
د دې ټولو تر څنګ، رواني او معنوي اړخ تر ټولو مهم بلل کېږي. کله چې یو ملت دا احساس کړي، چې د یوه لوی ځواک پر وړاندې درېدای شي، نو دا باور د هغوی په راتلونکو پرېکړو ژور اغېز لري. همدا باور دی چې ډېری خلک یې د “امت بریا” بولي، ځکه چې دا یوازې د یوه هېواد موضوع نه ده، بلکې د یو پراخ فکري او سیاسي جریان استازیتوب کوي.
خو باید دا هم په نظر کې ونیول شي، چې هر ډول تاوتریخوالی او شخړه د انساني زیانونو لامل کېږي. که څه هم ځینې لوري دا حالت بریا بولي، خو جګړه تل د بېثباتۍ، اقتصادي ستونزو او انساني کړاوونو سبب ګرځي. له همدې امله، د اوږدمهاله سولې لپاره هڅې، ډیپلوماسي او متقابل تفاهم ډېر مهم دي.
په پای کې ویلی شو، چې که د ایران پر وړاندې د امریکا شاتګ یا کمزوري ته د یو واقعیت په توګه وکتل شي، نو دا د سیمې د قدرتونو لپاره یو مهم درس دی. دا ښيي چې د مقاومت، همغږۍ او ستراتیژیک صبر له لارې کولای شي لوی بدلونونه رامنځته شي. خو اصلي بریا هغه وخت بشپړېږي، کله چې دا بدلونونه د سولې، ثبات او د خلکو د هوساینې سبب وګرځي، نه د دوامدارو شخړو.
همدا هغه ټکی دی چې باید د هرې سیاسي بریا تر څنګ هېر نه شي.
