راپورتاژ: فرید افغان
(کابل ټکی کام ۱۳۹۷ غبرګولی ۲۴)
په داسې حال کې چې دولتي چارواکو د روژې له ۲۷ د اختر تر پنځمې څو ورځنی اوربند په داسې بڼه اعلان کړی چې ګواکې د طالبانو پر وړاندې به ټول تعرضي عملیات دروي، او دفاعي سنګرونه به پیاوړي کوي او د ممکنه تعرضونو پر وړاندې به په پوره مانا چمتو اوسي، همداراز له یاد اوربند څخه د داعش او القاعده وسلوالې ډلې مستثنا او پر هغوی به هر ډول بریدونه روان وي، اوس چې د یاد اوربند له پیل څخه دوه ورځې تیریږي آیا حکومتي ځواکونو یاد اوربند مراعات کړی اوکه څنګه.
دلته یواځې هغو پېښو ته اشاره کوو چې افغان ځواکونو د اوربند په شپو کې یواځې ولسي خلک په نښه کړي. په دې راپور کې یې ولولئ.
د اوربند لومړۍ ورځ
د بادغیس ولایت په غورماچ ولسوالۍ کې پر ولسي ځایونو سخته بمباري وکړه چې له امله یې لسګونه څاروي ووژل شول او ګڼ کورونه له خاورو سره خاورې شول ـ په داسې حال کې چې د سیمې د خلکو په وینا، د بمبار په شیبو او تر بمبار څو ورځې وړاندې په سیمه کې د وسلوالو مخالفینو خوځښتونه ندي لیدل شوي او برید کاملاً تعرضي بڼه درلوده.
د اوربند دوهمه ورځ
د روژې اته ویشتمه او د اعلان شوي اوربند دوهمه ورځ بیا هم دولتي ځواکونو اوربند نقض کړ او په مختلفو سیمو کې داسې تعرضي عملیات چې یواځې ملکیان په کې هدف ګرځول شوي، ترسره شول.
غزني
په اجرستان ولسوالۍ کې محلي پولیسو د ولسي خلکو دکانونه چور او سنګرونه یې پکي جوړکړل همداراز یې د یو شمیر ولسي خلکو موټرې په دې پلمه چې ګواکې طالب پلوه دي، ونیولې او پر ولسي خلکو یې مختلف هدفي بریدونه وکړل.
بادغیس
بیا هم د دې ولایت په غورماچ ولسوالۍ کې د اوربند دوهمه ورځ مراعات نه شوه او د همدې ولسوالۍ د لویې قرارګاه عسکرو دوه مسافر چې یو یې کوچنی ماشوم و، له کومي پوښتنې ګرویږني پرته په ډزو ووژل د دې تر څنګ یې یو ماشوم مرګونی ټپي کړی، ځایي روغتیایي مسؤلین وایي، د ماشوم روغتیايي وضعیت د اندیښنې وړ دی.
سرپل
افغان ځواکونو د دې ولایت د مرکز اړوند دآدرنګ په کلي کي پر کلیو د ډیسي توپ ډزې کړې چې په نتیجه کې یې یوه میرمن شهیده او یو کلیوال وګړی سخت ژوبل شو. د بریدونو پرمهال د وسلوالو کوم خوځښت نه دی تر سترګو شوی.
هلمند:
د همدې ورځې په وروستیو کې د سنګین ولسوالۍ دچرخکیانو مانده په سیمه کې افغان امنیتي ځواکونو پر هغو خلکو چې له مسجد څخه خپلو کورونو ته پرلار ول ډزې وکړې یو ۱۳ کلن ماشوم یې شهید او څو تنه نور یې ژوبل کړل.
تر دې ور اخوا په ګڼو ولایاتو کې دوسلوالو طالبانو پر ضد د حکومتي ځواکونو بریدونه، شپینۍ چاپې او نا اعلان شوي عملیات دوام لري.
غزني:
افغان ځواکونو تیره شپه د غزني ولایت ګیلان ولسوالۍ لونګ کلي باندې چاپه وهلې. سیمیېز خلک وایي، د چاپې عسکرو د خلکو دروازې ماتې کړي، خلک يې وهلي او له کورونو څخه يې قميتې شیان غلا کړي دي.
لغمان:
نن شپه ګډو ځواکونو ددې ولایت مرکز مهترلام اړوند نلاواټ سیمه کې په ملکي خلکو چاپه وهلې، د خلکو دروازې يې ماتې کړي، خلک يې په وهلو او ډبولو تهدید کړي او خلک وایي چې د چاپې عسکرو قيمې توکي ورڅخه وړي.
د سیمیېزو خلکو په وینا عسکرو یو ۷۰ کلن سپين ږیری (خیرمحمداکا) او د هغه زوی هم له ځانه سره وړي دي.
د غني وړاندیز ته یې د والیانو غبرګونونه:
د لوګر والي:
د دې ولایت والي اوازه خپره کړه چې ګواکې د طالبانو له سیمیېز والي مولوي نعیم اخوندزاده سره یې تلیفوني اړیکه نیولې ، د اوربند د مبارکي تر څنګ یې هغه ته بلنه ورکړې چې له نوموړي سره یوځای د ښار په مسجد کې د کوچني اختر لمونځ آدا کړي.
خو دا ادعا هغه مهال خپله د ولایت د مقام بیرته رد کړه کله چې د طالبانو سرچینو خبر ورکړ، چې دوی په یاد ولایت کې د نعیم په نوم هیڅ مسؤل کس نه لري او والي له نامعلوم آدرس سره خبرې کړې.
د هرات والي
د هرات والي بیا له موکې څخه په استفادې ټولو ځایي طالبانو ته بلنه ورکړه چې د اوربند په شپو او ورځو کې خپلو خونو ته په آرام زړه سره تګ راتګ کولی شي.
د پکتیا والي:
د پکتیا والي بیا اوربند ته محتاطانه غبرګون وښوده او ویې ویل چې دوی به د اوربند پر مهال د طالبانو فعالیتونه تر کلکې څارنې لاندې ونیسي خو دا یې ونه ویل چې طالبانو ته په خپلو سیمو کې د ورتګ پر مهال د امن تضمین ورکولی شي کنه.
سپین اوربند د تور اوربل په مقابل کې
د حکومتي ځواکونو له اوربند څخه څو شپې تیریږي خو اوربند دا وښوده چې د دولتي ځواکونو فعالیتونه لا هم پر اوربل ټینګار کوي او لا هم کوم داسې اعلان شتون نه لري چې که جګړیز طالبان د اختر په مبارکو شپو کې خپلو مینو ته ستانه شي له کوم غبرګون سره خو به نه مخ کیږي.
بالمقابل طالبانو بیا په ټینګار سره ویلي چې ټول دولتي ځواکونه کولی شي له اوربند څخه په استفادې خپلو سیمو ته ستانه شي او په پوره اطمینان سره اختریزې شیبې له خپلو اقاربو سره ولمانځي.
بهر حال د طالبانو اوربند به سر له سبا ورځې چې د اختر لومړۍ ورځ ده، اعلانیږي او دا به ثابته کړي چې په دواړو غاړو کې کوم لوري اوربند ته ژمنتیا ښودلې.
طالبانو وار د مخه خپلو افرادو ته حکم کړی چې په ولسي غونډو کې له ګډون څخه ډډه وکړي، هسې نه د ګډو ځواکونو په ممکنه هوایي بریدونو کې د دوی له امله ولسي مرګ ژوبله رامنځته شي. دولتي چارواکو او نړیوالو ځواکونو لا هم د طالبانو دې اندیښنې ته کوم ځواب نه دی ویلی او چوپتیا یې ښوودلې.
طالبان څه غواړي؟
طالبانو له پیله له افغان ځواکونو سره په جګړو ټینګار نه دی کړی او نه یې هم د روانې معضلې اصلي اړخ بللی. د طالبانو د مشر په وروستي اختریز پیغام کې راغلي:
“ عسکرو، ملکي او پوځي منسوبینو او ټولو کارمندانو ته مو پیغام دا دی چې تاسو د همدې خاورې او ولس بچیان یاست، پلرونه او نیکونه موټول مسلمان او د قرآن او اسلام پیروان تېر شوي، تاسو ته په هیڅ دلیل جایزه نه ده چې د خپل مجاهد ولس خلاف د هغو اشغالګرو تر قومنده لاندې وجنګیږئ چې زموږ د اسلام او قرآن سرسخته دښمنان دي، زموږ هیواد یې اشغال کړی او زموږ په ولس ظلمونه کوي.
له تاسو سره زموږ مخالفت یوازې په همدې ټکي دی. که تاسو د اشغالګرو له ملګرتیا لاس واخلئ، زموږ وروڼه یاست، مجاهدین لکه څرنګه چې د هیواد په لراو بر کې هره ورځ له دښمنه را جلا کیدونکو عسکرو ته هر کلی وایي، د جنګي اسیرانو ساتنه او تداوي کوي تاسو ته هم د سر او مال امن درکوي. نو تاسو هم د خپل دنیوي او اخروي نجات لپاره اقدام وکړئ او مخکې له دې چې د امریکایانو په ملګرتیا کې ووژل شئ د اشغالګرو له صف څخه ځانونه رابېل کړئ.“
طالبانو تل ټینګار کړی چې افغان ځواکونه دې دوی او بهرنیان سره پریږدي او د هغوی مله ملاتړ څخه دې لاس واخلي.
