راپورتاژ: الماس خدرخېل
چارواکي وايي، په شمال کې د جنشيانو له لوري تړل شوي درې سوداګريز بندرونه او دولتي ادارې پرانيستل شوي دي.
د فارياب د ولايتي شورا رئيس محمد طاهر رحماني وايي، د آقينې بندر، شيرخان بندر او حيرتان بندر د دوستم په امر د هغه د پلويانو له لوري پرانيستل شول.
د رحماني په وينا، اعتراض کوونکو لاريونونه پای ته رسولي او هرڅه عادي حالت ته ګرځېدلي دي.
د جنرال دوستم د دفتر مشر عنايت الله بابر فرهمند هم تاييدوي چې ټول بندرونه د جنرال دوستم په امر پرانيستل شول او مظاهرې پای ته ورسېدلې.
په عين حال کې د انتخاباتو کمېسيون وياند حفيظ الله هاشمي هم تاييدوي چې په شمالي ولايتونو کې د دغه کمېسيون تړلي سيمه ييز دفترونه دوباره پرانيستل شوي دي.
له تېرو شلو ورځو راهيسې د جنبش ګوند پلويانو په شاوخوا اوو شمالي ولايتونو کې هېواد ته د دوستم د راتګ او د نظام الدين قيصاري د خوشې کولو لپاره اعتراضونه پيل کړل، درې سوداګريز بندرونه، دولتي ادارې، د انتخاباتو کمېسيون سيمه ييز دفترونه او لويې لارې يې تړلې وې.
له څوارلس مياشتو تبعيد وروسته د ولسمشر لومړی مرستيال جنرال دوستم حکومت سره د پټې معاملې پر اساس بيرته هېواد ته راستون شو او ويل کېږي چې په شمال کې د نوموړي زورواکی قومندان هم د يادو مظاهرو د پای ته رسولو پر سر خوشی شوی دی.
د ارګ ماڼۍ او دوستم تر منځ په کومو مادو هوکړه شوې؟
راپورونه او ارګ ته نږدې سرچينې وايي چې د ولسشمرۍ ماڼۍ “ارګ” او دوستم تر منځ په لاندې مادو هوکړه شوې ده.
لومړی: دوستم به د ولسمشر د لومړي مرستيال په توګه خپل کار ته ادامه ورکوي.
دوهم: پر هغه د جوزجان د پخواني والي او سياستوال احمد ايشچي له خوا د جنسي زورونې او شکنجې تورونه د محکمې له خوا فيصله کېږي.
درېيم: د دوستم نږدې ملګری او په شمال کې د هغه استازی زورواکی نظام الدين قيصاري به تر هغې په زندان کې وي ترڅو يې لويه څانوالي په اړه پريکړه وکړي.
څلورم: دوستم او قيصاري به د هغوی د پلويانو له لوري پيل کړيو مظاهرو ته د پای ټکی ږدي.
ايشچي او لويه څارنوالۍ د دوستم – ايیشچي د لانجې په اړه څه وايي؟
د جوزجان پخواني والي احمد ايشچي شاوخوا يونيم کال وړاندې ادعا وکړه چې د ولسمشر د لومړي مرستيال جنرال دوستم له لوري له وهلو وروسته جنسي زورول شوی دی.
اېشچي وايي، دولتي ارګانونه په ځانګړي ډول لویه څارنوالۍ او ستره محکمه باید د ده قضیه حل کړي.
دغه راز نوموړی د دوستم د بېرته راستنېدو په تړاو وايي، له دوستم نه د حکومت تود هرکلی ښيي چې حکومت د ده د قضيې پر سر معامله کړې ده.
دغه راز نن د افغانستان د سترې محکمې یوې سرچینې د نوم نه ښودلو په شرط رسنيو ته وویل، تر دې دمه د دوستم اړوند هېڅ ډول دوسیه دوی ته نهده رسېدلې.
د دوستم بيا ځلې راتګ:
دوستم په کابل کې خپلو پلويانو د وينا پر مهال وويل ترکيې ته د تداوۍ لپاره تللی و، اوس ښه شوی زکه راستون شو زياته يې کړه چې لاريونونه او اعتراضونه بند کړئ، ټولې لارې خلاصې کړئ، قیصاري به ژر راخوشې شي او که خوشې نه شو بيرته به ترکيې ته لاړ شي او يوځل بيا به لاريونونه پيل شي.
د دوستم د دفتر مشر بابر فرهمند هم وايي، جنرال دوستم او قیصاري به نن سره وویني او په وینا يې د هغه د نیول کېدو ټول داستان به يې له خپلې خولې واوري.
اجرائيه رياست ته نږدې سرچينو هم ويلي نوموړی خوشې شوی او دا مهال په کابل کې په يوه ملمستون کې تر نظارت لاندې دی.
سوداګريزو بندرونو تړلو ستر اقتصادي زيانونه اړولي:
د سوداګرۍ او صنايعو خونې تر اوسه د يادو بندرونو پرانيستل نه تاييدوي وايي خو وايي چې نن به دغه بندرونه پرانيستل شي.
د يادې خونې وياند صيام الدين پسرلی وايي، د اقينې، حيرتان او شيرخان بندر سوداګريزو بندرو دواړوو خواوو ته په مالونو بار سلګونه لارې او وسایط ولاړ پاتې و چې له کبله يې سوداګرو ته درانه مالي زيانونه اوښتي دي.
نوموړی وايي، د يادو بندرونو تړل کېدو سره په هېواد کې د نفتي موادو سربيره د ډيری توکو بيې هم لوړې شوي زياتوي چې له کبله يې سوداګرو ته ميليونونه ډالره زيان اوښتی دی.
د پسرلي په وينا، د يادو سوداګريزو بندرونو په خلاصېدو سره به په هېواد کې د تېلو او ګازو بېې بيرته راټيټي شي.
د افغانستان د سوداګرۍ خونې مسؤلین له ټولو افغانانو غواړي چې سیاسي مسایل باید د دې لامل نهشي چې زیان يې سوداګرو او ولسي خلکو ته ورسېږي.
شنونکي:
شنونکي هېواد ته د دوستم راستنېدل او د هغه د پلويانو له لوري حکومت ګواښل د اشرف غني او ارګ ستره ماتې ګڼي او په شمالي ولايتونو کې د جنبشيانو له کړنو او ګواښونو داسې ښکاري چې له تېرو څو کلونو راهيسې حکومت په يادو ولايتونو هيڅ واک نه لري او يواځې زورواکان پرې خپل راج چلوي.
له کابله چاپېدونکې ويسا ورځپاڼې په ننۍ تازه سرمقاله کې د دوستم راتګ او د اشرف غني حکومولۍ ته په اشارې ويلي: ” د متفكر اشرف غني د حكومت چلولو دغه بڼه چې ولس يې له څلورو كلونو راهيسې تجربه كوي، ډېره ناكامه او د ولس په منځ كې د عقدو او مخالفتونو پاروونكې ده”.
ويسا زياتوي، په قوي احتمال دا د بهرنيانو طرحې دي چې له بده مرغه تور يې په ارګ او يو شمېر چارواكيو پورې كېږي. خو د منفي پايلو درنه بيه يې زموږ عام ولس وركوي.
ورځپاڼې وړاندې ليکلي، “د اوسني حكومت تر پايه به ولس د همدغسې جرياناتو شاهد وي. حكومت به نيم اپوزيسيون هم وي، ملي پروژې به په ټپه ولاړې وي، ولس به د افرادو د هوسونو قرباني وركوي”.
