تميم توفيق
د امريکايانو په اړه ويل کيږي چې له خپلو ګوډاګيانو د کار اخیستلو عادت لري او له بري يا ناکامي وروسته يې هم پړه کوي او هم يې مړه کوي. په دې اړه خورا ډير تاريخي شواهد هم شتون لري.
د امريکايانو له لوري په افغانستان کې له خپلو ګوډاګيانو کار اخيستل له تيرو ۱۷ کلونو راهيسې مشاهده کوو، خو اوسنۍ سياسي اوضاع ته له کتلو داسې بريښي چې د خپلو تالۍ څټو مړه کولو او پړه کولو د پروسې تطبيق ته ځان برابروي.
چيرته مې وليدل، وايي د اوباما د دورې د بهرنيو چارو وزير جانکيري د خپلو خاطراتو کتاب ليکلی. زه په دې کتاب پسې ولټيدم، خو پيدا مې نکړ، البته اړوندو معلوماتو کې مې ولوستل چې د نورو کيسو تر څنګ يې تر ډيره په نورو هيوادونو کې د خپلو لاسوهنو خاطرې پکې راټولې کړې او د ډيرو نورو په ضمن کې يې په افغانستان کې د خپلو لاسپوڅو اړوند اصلي واقعيتونه ليکلي دي.
د کتاب په اړه ليکل شوي يو خبر کې راغلي، چې په دې کتاب کې يې ليکلي چې د دوه سري حکومت طرحه اشرف غني ورته وړاندې کړې وه او جانکيري پرې عبدالله راضي کړی و.
دا چې موږ ولس او هيواد ته مو ګډ حکومت څومره زيانونه واړول او آن لويديځوالو راوارده کړې ديموکراسي يې په شرمونو وشرموله، دا بيله خبره ده او خبره هم ځکه نه پرې کوو چې ټول هيوادوال يې په اړه ښه معلومات لري. موږ يې دې زاويې ته تم کيږو چې امريکايي سياست نور هغه پړاو ته رسيدلی چې خپل چوپړوال مړه او پړه کړي.
نن چې جانکيري خپلې واورې د اشرف غني پر بام غورځولې، ممکن سبا يې پوځي جنرالان هم خپل انجام کړي جنګي جنايتونه د کرزي، اشرف غني اوعبدالله په غاړه واچوي او د ګردې نړۍ په شمول يې د هغه بين الملل په وړاندې هم ګرم کړي چې دوی ته يې په افغانستان کې د جنګي جرمونو ترسره کولو زمينه سازي کړې وه.
زمونږ دغه خبره يو بل خبر لا کره کوي. په دې خبر کې ويل شوي چې د امريکا د ملي امنيت مشاور «جان بولټن» د يوې حقوقي ټولنې په ناسته کې وويل چې د نړيوالې جنايي محکمې غړي بايد په افغانستان کې د امريکايي پوځيانو د بشري او جنګي جنايتونو له څيړنې لاس واخلي، ګني سپينه ماڼۍ به يې بنديان کړي او سزا به ورکړي.
اوس خبره دا ده چې نړيواله جنايي محکمه په کابل کې د بشري حقونو اداره نه ده چې څو ډالر يې خوله وربنده کړي، بلکې دغې محکمې په نړيواله کچه په افغانستان کې د امريکايانو له لوري د بشري حقونو د نقض او د جنګي جنايتونو څيړلو اعلان کړی دی؛ نو ضرور به يې په يو نه يو ډول سر ته رسوي. اوس که څه هم امريکا د دوی مخنيوی کوي، خو تيرو دغسې پېښو ته په کتلو په زغرده ويلی شو چې له (لږ ته راتير شه او لږ به زه درتير شم) فارومولې څخه به کار اخلي، تر څو هم د امريکا او هم د نړيوالې جنايي محکمې حيثيت پر ځای پاتې وي.
د دې لپاره يوازينۍ لاره دا ده چې نړيواله محکمه د امريکايانو په همکاري او خوښه د خپلو څيړنو په پايله کې د امريکا لاسپوڅي پړه راولي، تر څو هم د امريکا د خوښې په عملي کولو سره له شکنجې ځان وژغوري او هم خپل نړيوال نوم پر خپل مقام وساتي، دا هيڅ لرې نه ده.
په دې کې شک نشته چې په افغانستان کې د هرې پېښې شوې نادودې او ناخوالې عاملين امريکايان او د هغوی ايتلافيان دي، خو د ننني امريکايي سياست ۱۸۰ درجې بدلون ته په نظر دا هم له شکه وتلې چې نور يې د خپلو ګوډاګيانو په اړه د وروستي معمول ترسره کولو وخت رارسېدلی دی، نور ډير نژدې ده چې هم يې مړه کړي او هم يې پړه کړي؛ ځکه چې هم دوی د خپلو استعماري موخو په ترلاسه کولو کې ناکام راوتلي او هم يې افغاني ملګرو هغه ګټه په لاس ورنکړه چې دوی ترې تمه لرله.
