نويسنده: حبیبی سمنگانی
پنجشنبه – ۱۴ فبروری ۲۰۱۹م – چهل و چهار تن ماموران پلیس هند در اثر تصادم یک موتر بمبگذاری شده با کاروان موترهای شبه نظامیان هندی در بست کیلومتری سرینگر، مرکز کشمیر تحت کنترول هند کشته شدند. ۲۵۷۸ نفر شبه نظامیان هندی که در ۷۸ موتر نظامی از جامو (Jammu) به سرینگر روان بود هدف قرار گرفت. کشمیر از همان روز سرخط خبرها و سبب تنش های تازه میان هند و پاکستان شده است.
دولت هند با اتهام طراحی این حمله از سوی پاکستان، هشدار داد که پاکستان را کاملا منزوی می سازد. بالمقابل پاکستان از دست داشتن درین حملهء مرگبار انکار می کند. اما این مقاله در مورد چگونگی روابط اخیر هند و پاکستان و یا پیامدهای این حملهء سنگین کشمیر نیست، بلکه تلاش می کنیم وضعیت واقعی کشمیر زیر کنترل هند را بررسی بکنیم، تا بدانیم در کشمیر چه می گذرد و کشمیر به کدام طرف روان است.
اگرچه مناقشهء کشمیر میان هند و پاکستان از ۱۹۴۷م یعنی همزمان با تقسیم هند جریان دارد و تا اکنون هر دو کشور سه بار بر سر کشمیر جنگیده اند.
اما این سال ۱۹۸۹م بود که حرکت های مسلحانهء جهادی در کشمیر تحت کنترول هند آغاز شد. دیری نگذشت که در پهلوی گروه های کشمیری الاصل، بعضی تنظیم های پاکستانی نیز با شعار «جهاد کشمیر» به وجود آمدند و به فعالیت های نظامی آغاز کردند. بیش تر رهبران و فرماندهان این تنظیم های پاکستانی اصلا و نسلا نه از کشمیر پاکستان و نه هم از کشمیر هند، بلکه از مناطق مختلف ایالت پنجاب پاکستان بودند. مثلا ؛ حافظ سعید، بنیانگذار لشکر طیبه، مسعود اظهر، بنیانگذار جیش محمد، فضل الرحمان خلیل، بنیانگذار حرکت المجاهدین و دیگران.
اما پس از ۱۱ سبتمبر ۲۰۰۱م، با تشدید فشار های امریکا و سازمان ملل متحد و بر اثر خوب شدن روابط میان دولت دیکتاتوری جنرال مشرف و دولت هند، زمینه برای فعالیت تنظیم های پاکستانی در کشمیر دشوار شد و این تنظیم ها در داخل پاکستان نیز سرکوب شدند و حضور رسمی و علنی شان را از دست دادند. سران و فرماندهان این تنظیم ها اگرچه کوشش های زیادی کردند به نام های بدیل و مستعار فعالیت بکنند، اما نتوانستند دوباره به پا ایستاد شوند، از تحریم ها نجات یابند و یا دوباره وارد کشمیر شوند. بعضی آن ها هنوز هم شعار «جهاد کشمیر» را زمزمه می کنند، اما آگاهان اتفاق دارند که ایشان اکنون نه در کشمیر حضور دارند و نه هم می توانند آنجا نقشی داشته باشند.
سوال اینست که پس عامل این فعالیت ها و عملیات های نظامی اخیر در کشمیر هند چه کسانی اند ؟
در حقیقت، حرکت استقلال خواهی و مبارزه نظامی کشمیری ها در ین سال های اخیر شکل دیگری گرفته است. شماری از جوانان کشمیر به این نتیجه رسیدند که باید بدون تکیه بر تنظیم های پاکستانی، دولت پاکستان و یا دولت دیگری، مقاومت مردمی و نظامی خود را دوباره منظم بسازند. گروه کوچکی از جوانان کشمیر با نظم جدید به فعالیت نظامی آغاز کردند. این گروه چند نفری اگرچه دست آورد بزرگ نظامی ندارد. اما با استفادهء بسیار مؤثر از شبکه ها و سایت های اجتماعی، توجه قشر جوان و تحصیل کردهء کشمیر را به خود جلب کردند. همچنان عدم وابستگی به هیچ کشور و تنظیم خارجی، سبب محبوبیت گستردهء مردمی این گروه شد (زیرا واقعیت اینست که کشمیری ها در مورد تنظیم های پاکستانی نگرانی هایی داشتند).
برهان مظفر وانی جوان ۲۲ ساله کشمیری از همان مجاهدین انگشت شمار کشمیری بود. او در سال ۲۰۱۰م به سن ۱۶ سالگی به مبارزهء مسلحانه رو آورد. خالد وانی، برادر برهان وانی تنها به جرم اینکه برادر او بود در سال ۲۰۱۵م از سوی عساکر هندی کشته شد. دولت هند برای قتل یا گرفتاری برهان وانی یک ملیون پول هندی جایزه مقرر کرده بود. برهان وانی در شبکه های اجتماعی از محبوبیت ویژه ای برخوردار بود. او توانسته بود توجه کشمیری ها را با تصاویر و کلیپ های ویدیویی خود به آن گروه کوچک نظامی جلب بکند.
عساکر هندی برهان وانی و دو رفیق او را پس از گرفتاری، به تاریخ ۸ جولایی ۲۰۱۶م، به شهادت رساندند، اما ادعا کردند که آن ها را طی عملیات ویژه کشته اند. شهادت برهان وانی واقعهء پر آوازه ای بود که نه تنها کشمیر بلکه تمام هند را لرزاند، کشمیری ها را متحد تر ساخت و صدای مقاومت آن ها را در سراسر جهان بازتاب داد. واکنش تند و تاریخی مردم کشمیر در برابر شهادت او، بیانگر این بود که کشمیری ها به هر صورت خواهان جدایی از هند هستند و توطئه ها و زورگویی دولت هند نتوانسته است مورال کشمیری ها را از بین ببرد.
رسانه ها خبر دادند که جنازه برهان وانی بزرگ ترین جنازه در تاریخ کشمیر بود، حدود ۲۰۰ هزار نفر در جنازه او شرکت کردند و نماز غائبانهء جنازه او در هر منطقهء کشمیر خوانده شد. در جریان تظاهرات گسترده و چند روزهء مردمی، بیش از صد نفر کشته و صدها نفر زخمی شدند. دفاتر دولتی، بازارها، خط آهن، انترنیت و موبائل در سراسر کشمیر مسدود شد، چهره های مهم سیاسی در حبس خانگی قرار گرفتند و یا هم گرفتار شدند. گشت و گذار و تجمعات مردم ممنوع شد. با گذشت دو و نیم سال، هنوز هم اوضاع کشمیر چندان تغییر نخورده، و روزی نیست که میان کشمیری ها و نظامیان و شبه نظامیان هند درگیری صورت نگیرد.
برهان وانی معضل کشمیر را با فاجعه فلسطین تشبیه می داد و مخالف انتقال هندوها از بخش های دیگر هند به دره های کشمیر بود. قابل ذکر است که دولت هند هرگاه با گذشت چند دهه و جا بجای ۷۰۰ هزار عسکر، نتوانست صدای کشمیری ها را خاموش بسازد، تلاش دارد هندوها را از ایالت های مختلف هند در کشمیر جا بجا سازد، تا گراف نفوس مسلمان ها در کشمیر پایین بیاید و به تدریج از اکثریت به اقلیت تبدیل شوند..
اصلا پس از تقسیم هند در ۱۹۴۷م، هرگاه کشمیری ها از پیوستن با کشور هند به شدت مخالفت کردند، دولت آن وقت هند مجبور شد معضل کشمیر را به سازمان ملل متحد ببرد. سازمان ملل متحد قطعنامه ای را به تصویب رسانید که سرنوشت کشمیر باید توسط همه پرسی (رفرندم) فیصله شود، دولت هند به سرکردگی جواهر لعل نهرو – صدر اعظم آن وقت هند – نیز این قطعنامه را تائید کرد. کشمیری ها از همان روز تا اکنون خواهان همه پرسی اند. اما با گذشت چند دهه، سازمان ملل متحد و دولت هند آمادهء تعمیل آن وعدهء خود نشده اند.
هند می داند در صورت راه اندازی همه پرسی، کشمیر را از دست می دهد. زیرا مسلمان ها که بیش از ۹۰٪ نفوس کشمیر را تشکیل می دهند به گزینهء جدایی از کشور هند رای خواهند داد. هند می خواهد باید تناسب نفوس اقوام کشمیر را به نفع خود تغییر دهد. تا در آینده، کشمیری ها ازین موقف قوی خود که از سوی سازمان ملل متحد نیز تصویب شده است منصرف شوند و یا چانس پیروزی در همه پرسی نداشته باشند. از همینست که کابینهء هند در اواخر سال ۲۰۱۶م با تصویب بودجهء ۲۰ ملیارد کلدار هندی، تصمیم گرفت آن ۳۶ هزار خانوادهء هندوها را که قبلا از پنجاب پاکستان به هند رفته بودند مجددا در کشمیر آباد سازد.
تا اکنون سد بزرگی که در برابر این توطئه دولت هند قرار دارد ماده ۳۷۰ قانون اساسی هند است که در سال ۱۹۵۰م از سوی پارلمان هند تصویب شد. این ماده، امتیاز خاصی برای کشمیر قائل شده است که ؛ باشندگان دیگر ایالت های هند نمی توانند در کشمیر صاحب زمین و املاک شوند و یا برای وظائف دولتی عریضه بدهند. بناءً هندوهای که تازه در کشمیر آباد می شوند ملیت کشمیری گرفته نمی توانند. اما حالا حزب مقتدر هند «بی جی پی» تلاش دارد از طریق دیوان عالی هند (Supreme court) این ماده و به ویژه مادهء A-35 را که خصوصیت شهروندی کشمیر را تضمین می کند منحل بسازد.
اما کشمیری ها با این اقدام بی جی پی به شدت مخالف هستند و موقف آن ها کاملا قانونی است. زیرا کشمیر به اساس قطعنامهء سازمان ملل متحد منطقهء متنازع است و تلاش برای تغییر تناسب نفوس اقوام در مناطق متنازع غیر قانونی است.
پهلوی دیگر تنش های تازهء کشمیر اینست که بسیاری ها و حتی احزاب سیاسی هند، حمله بر کاروان نظامیان هند در پلوامهء کشمیر را، دسیسهء سیاسی دولت هند برای انتخابات پارلمانی ۲۰۱۹م می دانند. زیرا حزب مقتدر هند همواره با استفاده از احساسات هندوهای متعصب در برابر پاکستان، مسلمان های هند و دیگر اقلیت های مذهبی و نژادی، کمپاین کرده است.
چنانکه این حزب در شهادت مسجد بابری در سال ۱۹۹۲م و نیز در کشتار جمعی مسلمان ها در گجرات (هند) در سال ۲۰۰۲م نقش اساسی داشت و به ویژه نریندرا مودی به حیث قاتل مسلمان های گجرات شناخته می شود. جایگاه سیاسی نریندرا مودی نیز مرهون سیاست هندوگرایی او است. حزب مقتدر هند «بی جی پی» بر خلاف پیش بینی ها در چندین انتخابات های ایالتی درین ماه های اخیر شکست خورد و مورال بلندی را که برای انتخابات عمومی داشت باخت. از نگاه آگاهان، حکومتداری بی جی پی در پنج سال گذشته ناکام بوده است و هیچ دست آورد عمده ای ندارد. لهذا می خواهد احساسات منفی هندوهای کشور را داغ ساخته، کمپاین انتخاباتی خود را پیش ببرد.
خانم ممتا بنرجی، سر وزیر ایالت بنگال غربی که از مخالفان مهم سیاسی دولت مرکزی هند و از رقبای مطرح نریندرا مودی در انتخابات آیندهء کشور که در ماه اپریل یا مئ امسال برگزار می شود، می گوید ؛ چرا هرگاه زمان برگزاری انتخابات نزدیک شود یک گونه فضایی جنگی ساخته می شود. همچنان راج تاکری (Raj Thackeray) رهبر حزب مهاشترا نرومان سینا (NSA) ادعا دارد که اگر مشاور امنیت ملی کشور «اجیت دودل» تحقیق شود، تمام راز حملهء اخیر کشمیر افشا می شود. گویا این کار در سطح بالای دولتی طراحی شده، و حتی خود نریندرا مودی نیز شامل توطئه است.
اما این هم یک رخ قضیه است که مهاجم این حمله به نام «عادل احمد دار» در همان روز اول شناسایی شد. عادل احمد اصلا و نسلا کشمیری بود و خانه اش در ۶ کیلومتری همان شاهراهی قرار داشت که حمله رخ داد. نیز جنرال متقاعد هندی «دی اس هودا» در گفتگو با نیویارک تایمز پذیرفت که مواد انفجاری که درین حمله بکار برده شد از یک ذخیرهء شرکت سرک سازی دزدی شده است. قرار بود که از آن مواد برای انفجار دادن بخش های از کوه به هدف توسعهء شاهراه استفاده می شد. این جنرال نامدار هندی می پذیرد که امکان ندارد این قدر مواد زیادی انفجاری از آن سوی مرز به اینجا آورده می شد. مطبوعات و رسانه های هندی با اینکه پاکستان را به طراحی این حمله متهم می سازند، اما بر این اتفاق دارند که هم مهاجم کشمیری بود و مواد انفجاری نیز از داخل کشمیر زیر کنترل هند بدست مهاجم یا گروه جهادی افتیده بود.
در اخیر، مناسب است دیدگاه پروفیسور هیپی مون جیکب استاد دانشگاه دهلی را در قبال معضل کشمیر نقل بکنیم، او می گوید : «در سال ۲۰۱۳م، پیش از آمدن نریندرا مودی تنها چند نفر محدود کشمیری شامل مقاومت مسلحانه بودند، اما حالا تنها شاگردان مدرسه نه بلکه جوان های که از دانشگاه های انجینری فارغ شده اند و وظائف دولتی دارند نیز به حرکت آزادی خواهی پیوسته اند. تنفر و بیزاری یک نسل کامل از هند، ناکامی پالیسی های دولت هند است».
