ليکوال: م. نجم الرحمن (فضلي)
په بې هوشۍ کې د فوت شوي لمانځه حکم
پوښتنه: د اپريشن لپاره ناروغ ته بې هوشي ورکول کيږي، نو آيا د بې هوشۍ په حالت کې له هغه نه چې کوم لمنځونه قضاء شي د هغو قضائي راوړل ضروري دي؟.
ځواب: که چيرته بې هوشي يوه ورځ او شپه وي يا له دې څخه کمه وي نو د همدې وختونو د لمنځونو قضائي راوړل کيږي او که چېرته د قضاء شويو لمنځونو وختونه هم د بې هوشي په حالت کې تېر شي نو په دې کې اختلاف دى، نو ځکه يې قضائي راوړل بهتر دي، دا حکم په خپل اختيار سره د بې هوشه کېدلو دى، په قدرتي بې هوشي کې که چېرته له پنځو لمنځونو څخه زيات قضاء کړى شي نو بالاتفاق د هغو قضائي معاف دى ([1]).
په رکوع او سجده باندې د قدرت نه لرونکي کس لمونځ
پوښتنه: يو کس داسې ناروغه دى چې د ناروغۍ له امله نه رکوع کولاى شي او نه سجده کولاى شي، مګر په ولاړه او په ناسته د لمانځه په کولو قدرت لري، نو داسې کس په ولاړه لمونځ وکړي او که په ناسته؟.
ځواب: داسې کس دې په ناسته په اشاره سره لمونځ وکړي، البته که چېرته په ولاړه په اشاره سره لمونځ وکړي نو هم صحي دى، مګر په ناسته يې کول بهتر دي ([2]).
که يو سړى ډېر درېدلاى نشي
پوښتنه : که يو سړی ډېر درېدلای نشي، خو لږ درېدلای شي د هغه لپاره څه حکم دی؟
ځواب : پر هغه هومره اندازه درېدا ضروري ده ([3]).
له قطرو څخه شکايت کونکې ښځې لمونځ څه ډول وکړي؟
پوښتنه: که يوه ښځه له قطرو څخه څخه شکايت کوي او له اندازې څخه زياتې وي، تر دې چې څلور رکعته فرض لمونځ هم د پاکوالي په حالت کې نشي اداء کولاى، لمونځ کوي مګر د همدغې ناروغۍ له امله يې زړه نه ورته کيږي او په پابندي سره يې نه کوي، د خداى تعالی له نيولو هم وېرېږي، پېښمانه هم وي، ويرژنه هم وي او د آخرت فکرمنده هم وي، نو د دې لپاره څه کول پکار دي؟.
ځواب: داسې ښځه دې جامې بدلوي، يا چې په کوم ځاى متيازې لګيدلې وي هغه دې مينځي، که چېرته يې اودس نه ټينګيږي پروا نلري، په دغه طريقه دې لمونځ کوي: د هر لمانځه د وخت لپاره دې يو ځل اودس کوي، تر څو پورې چې وخت باقي پاتې وي د هغې اودس قايم ګڼل کيږي، چې وخت تېر شي نو دوباره دې اودس کوي او کوم لمنځونه چې قضاء شوي دي هغه دې هم اداء کړى شي ([4]).
د مريض لپاره د استقبال قبله حکم
پوښتنه : له اپريشن وروسته څه وخت مطلقاً د اپريشن له ورځې نيولې تر څو ورځو پورې حرکت کول ډاکټر بيخي منع کړي وي، نو په داسې وخت کې که چېرته لمونځ په څملاسته په اشاره سره يا په ناسته وکړى شي او د کټ مخ د قبلې لوري ته نه وي نو آيا چې کوم لوري ته يې مخ وي هماغه لوري ته يې کولاى شي؟.
ځواب: د قبلې لوري ته مخ کول ضروري دي، که چېرته د هسپتال عمله په دې کې مرسته نکوي نو په داسې وخت کې چې څرنګه هم کېدلاى شي لمونځ دې وکړى شي، مګر په وروسته کې يې قضائي راوړل ضروري دي ([5]).
معذور په تيمم او اشاره سره لمونځ کولاى شي که نه
پوښتنه: زيد د ناروغۍ له امله له تلو راتلو څخه معذور شوى دى، تر دې چې د اوداسه لپاره لوټه (بدنۍ) هم نشي پورته کولاى، له همدې امله يې د ځان پخوا کې خاوره اچولې دى په هغې تيمم وهي، د قبلې لوري ته مخ کړي او لمونځ کوي، په دې طريقه لمونځ صحي دى او که نه؟.
ځواب: کوم وخت چې په خپله د اودس په کولو قدرت نلري او د اوداسه ورکولو لپاره بل کس هم موجود نه وي نو مجبوراً تيمم صحي دى، کله چې د ولاړېدو قدرت نه وي په ناسته دې لمونځ وکړى شي، که د ناستې قدرت نه وي په اړخ دې وکړى شي، کله چې د قبلې لور ته د مخ په ګرځولو قدرت نه وي نو چې هر لوري ته يې مخ وي هماغه لوري ته دې په اشاره سره لمونځ وکړى شي، که چيرته په سجدې کولو باندې قدرت وي نو اشاره کول کافي نه دي بلکې د سجدې کول ضروري دي ([6]).
د معذور لپاره د اوداسه حکم
پوښتنه: زيد له ډېرې مودې راهيسې د قبض له تکليف څخه شکايت کولو، د کوم له امله چې ډاکټر د هغه اپريشن وکړ او د قضاء حاجت لپاره يې قدرتي لاره بنده کړه او په بل ځاى کې يې د قضاء حاجت لپاره لار جوړه کړه، له همدې امله زيد د هوا او قضاء حاجت په وتلو باندې واک نلري، د يوه کامل لمانځه په وخت کې کم له کمه درى څلور ځلې په بې اختياره توګه هوا خارجيژي او زيد د بيا بيا اوداسه کولو لپاره ډير تکليف کوي، په داسې حالت کې زيد په معذور کې شمار دى او که نه؟.
ځواب : که چيرته په رښتيا يو کامل لمونځ هم د هوا له خارجيدو پرته نشي اداء کولاى نو زيد شرعاً معذور دى او هغه به د يوه وخت په شروع کې اودس کوي او چې څومره غواړي لمونځ کولاى شي، او د همدغه لمانځه په وخت کې د هوا په خارجيدو د هغه اودس نه ماتيژي ([7]).
([1]) احسن الفتاوى، ٤ : ٥١، بحواله : ردالمحتار، ج : ١، ص : ٥٦٣.
([2]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٢٧٨، بحواله : الهندية، ج : ١، ص : ١٣٦، الشامي، ج : ٢، ص : ٥٦٧.
([3]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٤٩.
([4]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٣ : ٥٨٤، بحواله : درمختار مع التنوير، ج : ١، ص : ٣٠٥، باب الحيض.
([6]) فتاوى محموديه، ٧ : ٥٥٣، بحواله : ردالمحتار، کتاب الطهارة، باب التيمم، ج : ١، ص : ٢٣٣، سنن ابي داؤد، کتاب الصلوة، باب في صلوة القاعد، ج : ١، ص : ١٤٤، بدائع الصنائع، کتاب الصلوة، صلوة المريض، فصل : واما ارکانها فستة، ج : ١، ص : ٢٨٤.
([7]) فتاوى عثماني، ١ : ٥٩٦، بحواله : التنوير وشرحه، ج : ١، ص : ٣٠٥ – ٣٠٦.
