محمد کوثر دولتزی
تېره ورځ د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي آصف دراني د اسلام اباد په یوه انسټیټیوټ کې د افغانستان په تړاو غیر مسئولانه او نا سنجیده څرګندونې وکړې.
ده د خپلو خبرو په جریان کې پر افغانستان تور ولګاوه چې په افغانستان کې د ټي ټي پي تر ۶۰۰۰ پورې وسله وال جنګیالي روزل کیږي چې لګښتونه یې هند ورکوي. له دې څخه مخکې هم پاکستان په وار وار اسلامي امارت د ټي ټي پي پر ملاتړ تورن کړی ،خو دا ځل یې هند هم په کې راګډ کړ. حال دا چې اسلامي امارت په وار وار د پاکستاني چارواکو تورونه رد کړي او ویلي یې دي : هېچاته به اجازه ور نه کړي چې د افغانستان خاوره د ګاونډیو، سیمې او نړۍ په وړاندې ناوړه وکاروي.
سربېره پر دې، له سیمې او نړۍ سره د اسلامي امارت د متوازن او بې پري بهرني سیاست تګلاره تل روښانه ده، چې د ملي ګټو او متقابل درناوي پر بنسټ د سیاسي، اقتصادي او کلتوري اړیکو دروازې یې د هند او پاکستان په ګډون د نړۍ پر مخ پرانیستي.
بل لور ته هند د اسلامي امارت نوموړې تګلاره درک کړې او د متقابل درناوي پر بنسټ تعامل ته ورځ تر بلې لا زیات را وړاندې کېږي، حال دا چې لا تر اوسه یې د اسلامي امارت ډیپلوماټان نه دي منلي، خو بیا هم د سیمې له ځینو هیوادونو څخه لا زیاتې بشري مرستې کوي او د دواړو هیوادونو تر منځ سوداګري لا ډیره مخ پر پراخیدو ده.
پاکستان چې د خپل کمزوري بهرني سیاست له امله د نړۍ د بې اعتبارو هیوادونو په لیست کې دی، اوس هڅه کوي چې د خپلې کمزورۍ او ناکامۍ پړه یو ځل بیا پر افغانستان واچوي. له دې وړاندې هم دوۍ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له پلیټ فورم څخه د اسلامي امارت خلاف ناوړه ګټه پورته کړه او هڅه یې وکړه چې افغانستان یو ځل بیا د ترهګرۍ ځاله تعریف کړي تر څو د نړیوالو توجه د ترهګرۍ په نوم زیاتیدونکي تهدید ته راجلب کړي.
په هر صورت، دا چې له یوې خوا د اسلامي امارت نړیوالې اړیکې ورځ تر بلې مخ پر پراخیدو دي او هم په کور دننه لویې او کوچنۍ زیربنایي پروژې يې په کار اچولي، بل لور ته يې له سیمې او نړۍ سره په اقتصادي او سوداګریز ډګر کې راکړه ورکړه لا پسې غځېږي. په دې برخه کې هند یوه بېلګه ده، هند د افغانستان د صادراتو لپاره یو له مهمو هیوادونو څخه دی، چې د تیر کال په پرتله نوموړي هیواد ته د افغانستان په صادراتو کې ۳۹ سلنه لوړوالی راغلی، یعنې په ۲۰۲۲ کال کې هند ته د افغانستان صادرات د ۴۱۴ میلیونو ډالرو په ارزښت وو او په ۲۰۲۳کال کې دا ارقام ۵۷۹ ډالرو ته لوړ شول.
همدا راز، هند هڅه کوي چې ځان د سعودي او متحده عربي اماراتو له لارې له اروپا سره او همدارنګه د چابهار له لارې له افغانستان او منځنۍ اسیا سره ونښلوي او هم له همدې لارې څخه افغانستان له هند او نړۍ سره وصل کړي، خو پاکستان لا هم تر اوسه ځان له افغانستان سره په پوره معنی وصل نه کړ، مرکزي اسیا خو لا لرې خبره ده.
پایله: که څه هم په پاکستان کې نوی حکومت رامنځته شوی، چې د امنیت په ګډون له خورا زیاتو ننګونو سره لاس او ګریوان دی، چې له ټولو مهم یې د پاکستان مخ په ځوړ اقتصادي حالت دی، خو که د پاکستان سیاست همداسې نا سنجیده روان وي ،نو لرې نه ده چې نږدې راتلونکې کې اسلامي امارت په دا ډول بې بنسټه خبرو غوږ ونه ګروي، بلکې د دې پر ځای به پر دې لا غور وکړي چې څه ډول د هغو هیوادونو په قطار کې ځان راولي چې پرمختللي دي او د پرمختګ په ځغاسته کې ورسره یوځای شي، چې له دوی څخه مخکې دي.
