د څو لسیزو انتظار وروسته د سلما بند پرانستل شو.
دهرات ولایت کې د سلما بند چې د هند حکومت په مرسته د ۳۰۰ میلیونو ډالرو په لګښت جوړ شو. د هند حکومت سرچېنې وايي چې د سلما په بند ۱۵سوه هندي او افغان انجنیرانو کار کړی دی او انجنیران به په میاشت کې یو ځل د هلیکوپترو له لارې سیمې ته انتقالېدل.
همدارنګه د هند ټایمز ورځپاڼې په خپلې ننۍ گڼې کې، افغانستان ته د هند لومړي وزير نرېندرا مودي د سفر په تړاو د نوموړي څرگندونې را اخيستي چې وايي، “افغانستان ته خپل سفر ته سترگې په لار يم چې ولسمشر غني سره يو ځاى په هرات کې د افغانستان – هند دوستۍ بند (سلما بند) پرانيسته وکړم.”
د سلما بند پروژه د پخواني جمهور رییس سردار محمد داوود خان په ابتکار په ۱۹۷۶ز کال کې د هند په مرسته پېل شوه.
د پروژې ابتدايي کارونه هغه مهال پیل شوه او تقریبا ۲۵ سلنه کار یې د داوود خان د واکمنۍ پر مهال بشپړ شو. ټاکل شوې وه، چې ۱۹۸۱ل کال پورې به دغه بند ګټې اخېستنې ته چمتو شي. بدبختانه د کمونستي کرغیړنې کودتا او په افغانستان کې خونړۍ جګړو پیل کېدو سره د دغې پروژې کارونه هم په ټپه ودریدل، سامان او اسباب یې له منځه ولاړل او د کورنیو جګړو پر مهال د دغه بند لږه جوړه شوې برخه هم ویجاړه شوه.
د طالبانو تر واکمنۍ وروسته په ۱۳۸۴ل کال کې هند له افغانستان سره تړون لاسلیک کړ، چې د سلما بند به بې لامعاوضې جوړوي. دوه کاله وروسته په ۱۳۸۶ل کال د کب د میاشتې په ۲۵مه حامد کرزي حکومت د دغې پروژې کارونه یو ځل بیا پیل کړل او د تهداب ډبره يې کېښودله.
دغه بند د جوړولو اسباب د ایران د بندرعباس له لارې ۱۲سوه کیلومتره لرې د هرات اسلام قلعه ته او بیا له اسلام قلعه څخه ۳۰۰ کیلومتره لرې د بند جوړیدو ځای ته لېږدول کېدل. سیمټ، وسپنې، چاودیدونکي توکي او نور اسباب له ګاونډيو هېوادونو څخه دغه بند ته واردیدل.
د سلما بند د هرات ښار شمال ختیځ ته د چشت شریف ولسوالۍ کې د هریردو سیند په اوبو جوړ شوی دی. د دغې بند اصلي ذخیره ۲۰ کیلومتره اوږدوالی، ۳ کیلومتره پلنوالی لري او د ۶۴۰ میلیونه متره مکعب د اوبو د ذخيره کېدو ظرفیت لري چې ډکېدل یې تقریبا له ۹ تر ۱۲ میاشتو پورې وخت غواړي. د دغې ذخیرې ډکېدو سره به نېږدې ۷۵ زره هکتاره (۷۵۰ کیلومتره مربع یا تقریبا ۱۵۰زره جریبه) ځمکه خړوبه شي او ورسره به يې درې توربیلونه په ټولییزه توګه ۴۲ میګاواټه برېښنا تولید کړي.
ددغه بند جوړولو پر مهال کارکوونکي او انجنیران یې د څو کرت د امنیتي ستونزو سره هم مخ شوي دي چې ځیني مغرضو کړیو نه غوښته چې د بند دا ملي پروژه عملي شي. څو څو ځل ناڅرګندو وسلهوالو د یاد بند په کارکوونکو او انجنیرانو بریدونه وکړل او څو ځل یې امنیتي ساتونکي و وژل. په ۱۳۸۹ل کال کې ددِې بند ۲۰کار کوونکي او امنیتي ساتونکي ووژل شول، چې یو څه موده يې کار وځنډول شو.
ایران او ترکمنستان دواړه د دغو اوبو څخه ګټه اخلي او د سلما بند تر ټولو ستر مخالفین ښودل شوي دي.
ویل کیږي چې دغه بند د هریرود پر سیند چې له بابا غره څخه سرچینه اخلي جوړ شوی دی، چې د یاد سیند اوبو څخه ایران په زیاته کچه ګټه اخیسته او نه یې غوښتل چې دا پروژه عملي شي. ددې تر څنګ ویل کیږي چې ترکمنستان هم ددې بند مخنیوي کې خپله ونډه اخیستې. د سلما بند د جوړیدو سره دغه دوه ګاونډي هېوادونه وايي چې دوی ته د اوبو ورتګ کې ۷۳ سلنه کمی راځي.
د یاد بند د پرانیستې پر مهال اشرف غني د هند صدر اعظم ته د امان الله خان دولتي مډال هم ورکړو ده د هند افغان دوستۍ ته په اشارې و ویل چې افغانستان هند په سلما بند او د ولسي جرګې ودانۍ جوړولو باندې پېژني.
هلمند: هلمند ولایت کې د طالبانو له لوري جګړه په مخ په زیاتیدو ده او د ولایت مرکز لښکرګاه د سقوط ویره پيدا شوه چې د ولسي جرګې غړو په وار وار وویل که هلمند ته تازه دمي عسکر وا نه ستول شي لښکرګاه به سقوط وکړي .
حکومت هم د کابل او قندهار د اردو ضربتي کنډک او کومانډويي عسکر سیمي ته ولیږل خو لا هم په هلمند کې وضعه مخ په خرابیدو ده.
د یادولو وړ ده، چې د هلمند ولایت له ۱۴ ولسوالیو څخه ۹ ولسوالۍ د طالبانو په لاس کې دي، او د پاتې ۵ ولسوالیو یواځې ودانۍ د دولت په لاس کې دي.
د یادونې وړ ده چې څو ورځې وړاندې هلمند کې یو امریکايي خبریال ډیوډګلګي سره د یو افغان ژباړونکي ووژل شو، چې د هلمندله جګړې څخه یې لیدنه کوله او په حقیقت کې هم ورته څرګنده شوه چې په هلمند کې څه حال دی.
د وضعیت د کتو لپاره اشرف غني هلمند ته سفر وکړ او د ښوراب پوځي اډې ته ولاړ او د ۲۱۵ ميوند قول اردو انګړ كې د كابيني او ملي شورا د يو شمېر غړو په حضول كې هلمنديانو ته وويل، د پوليسو په ليكو كې به جدي اصلاحات راولي او په فساد ككړو كسانو سره به حساب وكړم.
جمهور رئيس همدا راز وويل، له هلمنديانو سره يې د كمپاين پر مهال د كجكي د بند جوړېدلو، د سړكونو جوړولو او خلكو ته د كرنيزو اساسي پروژو برابرولو ژمنې وكړې.
وروسته راپورونه ورکړل شول چې په هلمند ۴۰سلنه پولیس خیالي دي چې یواځې د کاغذ پر مخ شته او نور یې درک نشته، د یادونې وړ ده چې طالبانو هم په وار وار هلمند کې په لسګونو د اردو عسکرو د وژلو او تسلیمیدلو خبرونه ورکړل.
کندوز: طالبانو د کندوز پر لویه لاره شاوخوا ۱۷۵ مسافر له موټرو ښکته کړل او له ځانه سره یې بوتلل، وروسته یې ۱۵۰ خوشې کړل، ۱۳ یې په دې تور ووژل چې دولتي عسکر وه او له سوارلۍ موټرو څخه په استفادې یې سفر کولو او پاتې نور لا هم د طالبانو په ولکه کې دي.
طالبانو دا هم وویل چې دولتي عسکر یې د بایومیټرک سیستم پر مټ پېژندلي چې د ولسي جرګې غړو هم د یادې خبرې په تائید وویل چې طالبانو د کندوز ولایت د سقوط پر مهال د بایو میټرک سیستم لاسته راوړی. د یادونې وړ ده، چې په هیواد کې دا ډول پيښې ډېرې شوي.
تورخم : د جون له لومړۍ نیټې څخه پاکستاني ځواکونو پر توخم پوله د بې ویزې افغانانو په راتګ بندیز ولګولو، چې ډول ډول غبرګونونه یې راوپارول، ددې هیواد تاجران، ډاکټران او د پولي دواړو خواوو اوسیدونکو هم کلک اعتراضونه وکړل، دوی ټولو دا څرګندوله چې د پولي دواړو غاړو ته یو پښتون پروت دی، چې سره نه شکیدونکي اړیکي لري او د پاکستان دا پریکړه یې غیر عادلانه وبلله.
د پښتونخوا ملي عوامي ګوند سناتور عثمان کاکړ هم په یوه خبري غونډه کې وويل، چې ډيورنډ د پاکستان او افغانستان تر منځ رسمي سرحد نه دی. ده زیاته کړه ((د ډيورنډ کرښې پښتانه سره ویشلي، یو کلی یې دوه ځایه کړی، يو ورور دېخوا پاتې شوی بل هاخوا)).
