سرلیکنه
په هر هېواد کې چې جګړه روانه وي ملکي او نظامي وګړي پکې وژل کیږي په دې لړ کې خبریالان هم خوندي ندي پاتې شوي که څه هم د نړیوالو قوانینو پر اساس دیوه هېواد چې جګړه پکې روانه وي باید د جګړې دواړه لوري د خبریالانو د ژوند خوندیتوب په نظرکې وساتي.او پخپل وخت خبرونه د ژورنالیستانو په واک کې ورکړي.
د ۱۵کالو راپدېخوا چې د امریکا په مشرۍ د ناټو پوځونه زموږ هېواد ته په یرغلیز ډول راغلي د ملکي وګړو ترڅنګ یې خبریالان هم وژلي او هم ګواښلي د خبریالانو سره یې د پیښو څخه د خبر په جوړولو کې په مناسب وخت کې مرسته نده کړي..
په افغانستان کې د روانې جګړې د ارزونې په اړه هر کال د بشري حقوقو د څار نړیواله اداره هیومن رایټس واچ، سیګار او نوربنسټونه بیلا بیلو برخو کې سروې کوي او خپل کلنی راپور ملګرو ملتونو او نورو اړوندو ادارو ته وړاندی کوي.
په همدی ډول زمونږ په هیواد کې هم د ژورنالیستانو د حقوقو د ساتنې یو شمیر سازمانونو لخوا وخت په وخت د ارزونې راپورونه جوړوي تر څو د بیان ازادي پکې وارزول شي. د ژورنالیستانو سره د ناوړه سلوک کوم راپورونه چې نشرته سپارل کیږي زیاتره دولتي چارواکي پکې پړه ګڼل شویدي. .
دمعلوماتو په اساس د خبریالانو پر وړاندي د ۲۰۱۵م کال په پرتله د سږکال په لومړیو شپږو میاشتو کې د خبریالانو په وړاندې د تاو تریخوالي کچه د تیر پر تله ۳۸ سلنه ډیره شوې ده. د روان کال په شپږو میاشتو کې د افغان خبریالانو ۵۴ بیلا بیلې پیښې ثبت شویدي چې زیاتره یې.
دامنیتی مسئولینو لخوا د خبریالانو د نیونو، ډبونو، او اخطارونو پیښې دې چې د خبریالانو ژوند ېې تریخ کړیدی.
دتیر مارچ په (۱۷) مه د مطبوعاتو د نړیوالې ورځې د نمانځلو پر مهال د اطلاعاتو اوکلتور وزارت ژورنالیستانو ته په یوه اعلامیه کې د هغوئ د ژوند د خوندیتوب ډاډ ورکړ خو بیاهم د دېنه څوک سترګې نشي پټولی چې د خبریالانو په وړاندې د تاو تریخوالي پیښې پخپله د دولتي مسئولینو لخوا زیاتې شویدي. د خبریالانو دحقوقو ساتنې ادارې په سږني راپور کې د .
لسو تنو خبریالانو د مرګ پیښې ثبت شویدي چې د پړې ګوته یې طالبانو ته نیول شوي. چې پدې کې د طلوع تلویزون هغه اووه تنه خبریالان هم شامل دي چې طالبانو د یو سرتیري برید په ترڅ کې وژلي. طالبان د یک او طلوع تلویزون خبریالان د ازادو رسنیو آزادو ژورنالیستانو په توګه نه پیژني او وایي چې د یک او طلوع تلویزونونه د یرغلګرو د استخباراتي شبکو ځالې او خبریالان یې د جاسوسۍ دندې پرمخ بیایي..
دامهال په هېواد کې هغه خبریالان چې په دولتي رسنیوکې کار کوي او آزاد فعالیت او رسنیوته لاس رسی نه لری ځکه خو یې کاري کیفیت هم چندان غوره نه ښکاري او خلکو ته د راپورنو او خبرونو په برخه کې د باور وړ نه ښکاري. یو شمیر ازادې رسنۍ چې په بهرنیو مرستو پیل شوي وې د مالي ستونزو له امله سقوط او یا د سقوط سره مخ دي دفعالیتونو کیفیت یې تر ټولو تیټې کچې ته رسیدلی.
د افغانستان د اساسي قانون دمطبوعاتو د قانون له مخې حکومت مکلف دی چې آزادې رسنۍ تنصیر او د خبریالانو امنیت خوندي کړي خو موجوده حکومت پدې برخه کې پاتې راغلی نه تنها دا چې مرستې نه دي ورسره کړي بلکې لوړ پوړو چارواکې یې خبریالان ګواښلي، ډبولي او نیولي هم دي
که څه هم د نۍ اداره لکه څنګه چې ښایي خپلواکه نده ولې بیا یې هم د دولتي مسئولینو د ناسم چلند په اړه په وار وار شکایتونه کړیدي مګر کوم ځای یې نه دی نیولی او د خبریالانو حقوق کما حقه نه دي تأمین شوي. .
د بیلګې په توګه : خبریالان زیاتره وخت د خپل ژورنالیستیک مسئولیت له مخې په اداري فساد او د مخدره موادو د تجارت په اړه خبرونه او ګذارشونه تهیه کوي چې پدې برخه کې د حکومت لوړپوړي چارواکي او امنیتي مسئولین پکې ککړ یادیږي او بیا همدغه دولتي چارواکي او امنیتي مسئولین خبریالان په مرګ ګواښوي.
چې یو شمیر خبریالان په مرموز ډول وژل شوي او تر ننه یې نه چا پړه پر غاړه اخیستي او نه یې د پلټنو کومه پائله معلومه شویده.
مونږ د بیان د آزادۍ په لړ کې او د خبریالانو د حقوقو ترپښو لاندې کیدو په اړه د ملي وحدت حکومت ګرم او ملامت ګڼو او وړاندیز کو چې باید خپل قانوني مسئولیت اداء کړي، آزادو رسنیو او خبریالانو ته د ګواښونو پر ځای د مرستې لاس وروِغځوي او نشراتي مواد یې هیڅکله سانسور نکړي..
