روغتیا
په هغه وخت کې چې د افغانستان عام وګړي د روغتیایی اسانتیاو څخه محروم وو یواځې په ښاري او ښارته نږدی سیموکې به د ډاکټرشتون امکان لاره د ناروغیو تشخیص هم ګران و او که به کوم وګړی په ناروغۍ اخته وو درملنې ته ېې خاصه پاملرنه نه کیده .
پنځه لسیزې دمخه په افغانستان کې د بیلا بیلومرضونو تشخیص چانه شوکولاې او نه په روغونتونوکې دتشخیص ځانګړې آلات موجود و خو په ټوله کې د ټي،بي (سل) ناروغي عامه وه او طبیبانوبه دټوخي په دوام مریض ته د درملنې لارښوونه کوله.
په افغانستان کې اوس هم هغه حالت دی که په نړۍ کې هرڅو پرمختګ وشي افغانان د پرمختګ په لور یوقدم هم نه شي پورته کولای په ښاري سیموکې په د نوو تشخیص شوو مرضونو درملنې کیږي خو په لرو پرتواو غرنیو سیموکې اوس هم خاکشیر،سپیرکۍ. بادیان. چمبړخیال. او کورنۍ جوشانده مریضانوته ورکول کیږي .
د درې لسیزو راپدیخوا چې افغانانو نوروهېوادونوته کډې وکړي په درملنه کې ېې یوڅه اسانتیا رامنځ ته شوه خو ورسره چې دسل دمرض ترڅنګ دوینې دفشار مریضانوکې زیاتوالی راغی بیا دلږې مودې پس دشکردمرض دزیاتوالي ترڅنګ دزیړي ناروغان زیات شول .
دزیړي د ناروغۍ لاملونه به نورهم وي خو اکثرروغتیاپوهان دزیړي مرض دیوه ناروغ دنه تشخیص لا مل بولي چې یو مریض سختې تبې نیولی وی تبه ېې تشخیص نه شي په بیلابیلو درملو ېې تبه اوږده شي چې په عامه اصطلاح کې ورته لویه تبه ویل کیږي .
دیوه راپورترمخه په ننګرهارکې دزیړي دمرض دناروغانو شمیره زیاته شویده چې ورځ په ورځ ددې ناروغانو شمیره کې نورزیاتوالی هم راځي .
په ننګرهارکې دزیړي دناروغانو دزیاتوالي لا مل همدا دمرض نه تشخیص دې او بله داچې د عامې روغتیا د وزارت په غفلت بې کیفیته درمل هېواد ته راواردیږي چې د زیړي په مرض کې د زیاتوالی سبب ګرځي .
د ننګرهار ولایت څخه دلاس ته راغلی راپورله مخې په ننګرهارکې پنځه عشاریه اووه سلنه خلک په زیړي اخته دي چې لا مل ېې هېواد اوپه ځانګړې توګه ننګرهار ته دبې کیفیته درملو را واردول دي .
دننګرهار ولس په ټوله کې ډیر غریب ولس دی داقتصادی ستونزوله امله ډاکټر ته مراجعه هم نه شي کولای او چې ډیر مجبورشي بیا د ډاکټر لخوا ېې دمرض تشخیص نه کیږي که یوڅه تشخیص ېې وشي بې کیفیته درمل ېې مرض دوامداره کړی چې بالاخره په زیړي مرض اخته شي.
یوشمیر روغتیاپوهان ذهني پریشاني هم دزیړي مرض لامل بولي چې دزیړي په مرض اخته شخص بدن سست او پښې ېې په سالمه توګه دپخوا په څیر کار نه کوي .
روغتیاپوهان وايی دزیړي په مرض اخته مریض ته باید د درملو تر څنګ لازم او ګټور خواړه هم ورکړل شي ترڅوپه بدن کې ېې توانمندي راپیدا او دمرض مقابله وکړي .
