راپورتاژ
رحمت الله همراز
د ناټو غړیو هیوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو او استازیو د بلجیم په بروکسل کې د افغانستان په امنیت، اقتصاد او تر ۲۰۲۰زکال پورې د ژمنو شویو مالي مرستو ارزونې په اړه دوه ورځینۍ غونډه درلوده، چې له کابله ورته د بهرنیو چارو وزیر صلاح الدین رباني هم ورغلی و.
غونډه په داسې مها ل ترسره کیږي، چې د امریکا د متحده ایالتو مشر اوباما په افغانستان کې د طالبانو پر وړاندې په جګړه کې پر خپله ماتې اعتراف وکړ« امریکا نه شي کولی په افغانستان کې طالبان له منځه یوسي.»
د اوباما په وینا؛ خو کولی شو له افغان حکومت سره مرستو ته دوام ورکړ.
د سیمې د شنونکو په وینا دامریکایانو او متحدینو لخوا یې له افغانستان سره مرستې کول د جګړې د دوامداره ساتلو په معنا دي ، نه د افغانانو د د کړاو ختمولو لپاره.
د بروکسل غونډه کې د ناټو غړيو هېوادونو د بهرنيو چارو وزيرانو او د هغو هېوادونو لوړ رتبه چارواکیو ونډه لرله، چې په افغانستان کې د غوڅ ملاتړ ماموريت په چوکاټ کې پوځيان لري.
د ناټو عمومي منشي ينز ستولټنبرګ له افغان حکومت څخه درې عمده غوښتنې وکړې، چې په سر کې یې د سولې په خبروکې پرمختګ یاد کړ، ورپسې یې بشري حقونو په برخه کې د هڅو زياتولو او له اداري فساد سره د مبارزې غوښتنه وکړه.
ستولټنبرګ د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر صلاح الدین رباني سره په لیدنه کې د سولې په خبرو کې پرمختګ د ناټو او خپله افغانستان لپاره ډېر مهم وباله.
د بهرنیو چارو وریر صلاح الدین رباني د ناټو هیوادونو له استازیو مننه وکړه، چې یو وار بیا د نړیوالې ټولنې د اوږدمهالو مرستو شوې ژمنې تازه شوې.
ستولټنبرګ همدارنګه په افغانستان کې د اردو ځواکونه وستایل او دده په وینا په سیمه کې بې ساري دي؛ خو د نوموړي په وینا د پولیسو په لیکو لا هم یو زیات شمیر ستونزې اونیمګړتیا وې چې باید د افغان حکومت ورته پاملرنه وکړي.
د ناټو عمومي منشي له افغان حکومت نه وغوښتل، چې د راتلونکي کال تر پایه په نظامي قطعاتو کې په فساد ککړ چارواکي له دندو ګوښه کړي.
خو د ناټو غړيو هیوادونو استازي په داسې حال کې د سولې په اړه افغان حکومت تیزوي، چې دغه دواړه لوري په وروستیو کې د مسکو او طالبانو تر منځ د اړیکو جوړولو په اړه اندیښمن دي.
د دغو چارواکو په خبره د طالبانو روسي چارواکو تر منځ لیدنې په مسکو او تاجیکستان کې شوي دي، د افغانستان استخباراتي او دفاعي چارواکي د روس لخوا طالبانو ته په مستقیمه د وسلو او تمویل په هکله یو لړ انديښنې راولاړې شوي دي.
د امریکا متحدو ایالاتو د ځواکونو قوماندان نیکلسن تیره اوونۍ په واشنگټن کې خبریالانو ته وويل، چې روسیه له ایران او پاکستان سره یو ځای شوې ده او په وینا یې مسکو طالبانو ته مشروعیت بخښي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزارت ویاندي ماریا زخاروا په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې د نیکلسن څرگندونې ساده او ناسمې وبللې. هغې ويلي دي،«موږ په وارو وار ویلي دي چې روسیه له طالبانو سره پټې خبري نه کوي او د طالبانو هیڅ ډول ملاتړ نه کوي.»، د زخاروا په وینا روسیه د خبرو اترو له لاري د سولې ملاتړ کوي چې یوازي د ټولو لوبغاړو په گډون له طالبانو سره د اړیکو له لارې ممکن کیدای شي.
د رویټر خبري آژانس د طالبانو د یوه لوی چارواکي له قوله لیکلي وو: «موږ گډ دښمن لرو. موږ ملاتړ ته اړتیا لرو، څو په افغانستان کې له متحدو ایالاتو او متحدینو ځان خلاص کړو او روسیه غواړي څومره ژر چې امکان ولري، بهرني ځواکونه له افغانستان څخه ووځي.»
د ناټو غړیو هیوادونو په افغانستان کې د ۲۰۲۰زکال پورې د پاتې کیدلو وویل؛ خو دنړۍ زبر ځواک مشر اوباما بیا په افغانستان کې روانه جګړه ناکامه بولي او په خپله ماتې اعتراف کوي.
همدارنګه د ناټو غړیو هیوادونو سرمنشي ینس سټولټنبرګ پرون د دغه تړون د بهرنیو چارو وزیرانو غونډې ته په وینا کې د افغانستان امنیتي وضعیت کړکېچن او له ستونزو ډک وبللو.
د ناټو غړیو هیوادونو تر دې پخوا هم منلې وه، چې په افغانستان کې مات شوي؛ خو اوس د زبر ځواک مشر اوباما هم د مایوسۍ په توګه د ماتې اعتراف کوي.
خبره دا ده، چې د اوبام او ناټو غړیو هیوادونو د ماتې اعترافات به ګد حکومت ومني او که نه لا به د سولې پر ځای جګړې ته دوام، زور او اهمیت ورکړي؟
ګډ حکومت چی اوس نږدې اویا سلنه د شمالي ټلوالې په لاس کې دی هیڅکله د سولې پلوي نه دي او نه د سولې په اړه کله هم په ریښتنې توګه خوله بیرته کوي، ځکه چې د امریکا او شمالي ټلوالې دواړو خواو د جګړې په دوام کې ګټې دي، که سوله رامنځته شي د امریکا خونخواران او د ګډ حکومت چارواکي به ځان څنګه د ولس له محکمې خلاص کړي.
د ناټو عمومي منشي زياته کړه چې، په دې غونډه کې زموږ د ونډې اخيستلو موخه دا ده چې افغانستان وکړای شي ښه راتلونکې ولري. د ناټو سرمنشي وويل چې دغه راز په ياده سرمشريزه غونډه کې دا پرېکړه هم شوې وه چې له افغانستان سره خپلو مالي مرستو ته تر ۲۰۲۰ زېږديز کاله پورې دوام ورکوي او هر کال به له دغه هېواد سره د شاوخوا ٤ ميليارده ډالرو مرسته کېږي.
ستولټنبرګ خپلې مرستې مشروطې وبللې او په وینا یې یادې مرستې به افغانستان ته په هغه صورت کې ورکول کیږي، چې د فساد سره مبارزه او سولې ته لاره پیداکړي.
