افغانستان د امپراتوريو هديره
ليکوال : امين وردګ
ځينې نړيوالې خيرنې کړۍ کوښښ کوي چې په اساسي توګه او په ډېر شوم شيطاني مهارت سره د پښتون ټبر يووالي ، تاريخي شتون ، ژبني شهرت ، جګړه ايز ځواک ، سياسي موقف ، علمي مختګ ، تخنيکي تفکر ، جغرافيايي موقعيت ، تمدن او سوبو ته صدمې و رسوي ، چې متأسفانه تر ډېره يې دا کار کړى هم دى !
اما هغوى چې د دې پروژې غړي دي نو بايد پدې هم پوه شي چې د پښتون قام يو مخ د ((له منځه وړلو)) فکر ؛ پرته له ځانونو شرمولو څخه بل څه ندي. !
(مسود) به پښتانه غير متمدن خلک بلل او د ده په اند ؛ پښتانه افغانان هم ندي ؛ چې ويډيو يې ما په خپله ليدلې او آورېدلې ده ! مګر که د پښتون قام ريښې وو پلټو ؛ نو په سوونو ميلويونونو ته يې د نفوس شميره رسيږي ؛ چې اوس د نړۍ په مختلفو ژبو خبرې کوي ، د بېلګې په توګه لکه (( سکاټلنډ )) : دا د قديمو ((ساکو)) اولاده ده ؛ چې موږ د هغوى تربرونه د لوګر په ((سجاوند)) کې هم لرو ؛ مخکې ورته سکاوند ويل کېدلو ، مګر اوس “د وخت تېرېدلو او ژبني بدلون له امله” ورته سجاوند ويل کيږي.
د پښتون قام ريښې بيخي ژورې او ارتې دي خو زه دلته ځينو مهمو ټکو او مشهورو قومونو ته نغوته (اشاره) کول غواړم !
پښتانه
سور ، ساک ، کاسي ، متاني ، لودي ، مادي ، شيرواني او پارتي لرغوني پښتانه قومونه دي ، وروسته بيا يوازې د ((ساکو)) قوم شپږ برخې شوى : چې په توري ،، نري ، بوديني ،ګلوني ، سرماتي او اندړو سره کتابونو راوړي دي .
له هغوى را په دېخوا بيا نور مشهور قومونه : لکه يپتليان منځته راغلل ؛ چې له هغوى نه بيا ابداليان جوړ شول او احمدشاه بابا هم همدې قوم (ابداليانو) ته منسوبب دى . همدارنګه ، غوريان ، سوريان ، لوديان ، صفاريان او هوتکيانو غوندې مېړني پښتانه قومونه لرو ؛ چې لوي امپراتوران پکې تېر شوي : لکه سلطان غياث الدين غوري ، سلطان شهاب الدين غوري ، شېرشاه سوري ، سکندر لودي ، يعقوب ليث صفار ، عمرو ليث صفار ، ميرويس هوتک ، شاه محمود هوتک ، شاه حسين هوتک او شاه اشرف هوتک .
په خپله دا د ((پښتون)) کلمه له پکتون ، له هغه باکتر ، له باکتر بيا باختر ، پسې ((بلخ)) جوړ شوى ؛ چې دا فلسفه هم زرګونه کلونه وړاندې وختونه راته ښيي .
دا اوسنۍ پکتيا دومره وړوکې نه وه : بلکې له ګرديز نه نيولې د کراچۍ تر بندر ، بيا تر شکارپور ، ډېره اسماعيل خان ، ډېره غازي خان او جامپور پورې يو حکومت او يوو نظام ٶ .
اباسين د پغمان له (اونۍ درې) څخه سرچينه اخلي ، بيا د عربو بحيرې ته لويږي : چې دا د سند په حوزې سره ياديږي او تاريخي قدامت يې تر ميلاد 4000 کالهه وړاندې ثابت شوى .
دا چې ځينې خلک د افغانستان نوم خراسان يادوي ، دا هم اصلاً د پښتون قام له تاريخ څخه ناخبري ده .
له ميلاد نه 500 کاله وړاندې هخامنشيانو د ساکو په مرسته امپراتوري جوړه کړې وه .
له ميلاد نه 100 کاله وروسته په نړۍ کې يوازې څلور امپراتورۍ وې : چې يوه يې د پښتون قام يوې قبيلې (کوشانيانو) چلوله .
په 360 ميلادي کې يپتليان راپورته شول او ساساني پاچا ((فيروز)) يې قتل کړ .
په 500 ميلادي کې يپتليانو لوى افغانستان ورغولو ، شمالي هند ، خراسان او ماوراءالنهر يې سره يوه کاسه کړل .
په 861 م کې يعقوب ليث صفار (ساکزي) (خراسان ، پارس) سره يو کړل او پر بغداد (عراق) يې حمله وکړه .
په 960 م کې غزنويانو د خرز له څنډو نيولې بيا تر ګنګا پورې امپراتوري و رسوله .
ميرويس نيکه د ګرګين مرۍ پرې کړه او د هغه د وراره 25000 فوځ يې په هلاکت و رساوه .
په 1722 م کې شاه محمود هوتک خپل قلمرو تر اصفهان پورې و رسولو او هلته يې د شاه حسين صفوي باغي حکومت 18 مياشتې محاصره کړى ٶ ؛ آن تر دې چېې ؛ شاه حسين صفوي له (تاج تخت) سره مخې ته ورته راغۍ.
په 1729 م کې شاه اشرف هوتک (روسانو او ترکانو) ته ماتې ورکړه : چې دا دواړه لويې امپراتورۍ وې او دلته يې د ترکو 200000 فوځ هم په ګونډو کړ .
په 1747 م کې لوي (احمدشاه بابا) د افغانستان پاچا شو : خو دا پاچاهي يې پر امپراتورۍ واړوله ، 25 کاله يې حکومت وکړ ؛ د آمو له سند نه نيولې تر نيشاپور ، بياا تر سند او ډهلي پورې د ده قلمرو ٶ .
شاه زمان د ((ډهلي)) پر تخت ناست ٶ .
په 1772 م کال د کابل په بالا حصار کې ټول انګليسي فوځ “په شمول د کيوناري” د اور خوراک شو.
په 1842 م کې د انګليسانو 16000 فوځ دلته هلاک شو ؛
يوازې يو انګليسي جرنيل (ډاکټر برايډن) له افغانستان نه ژوندى ووت “هغه هم ټپي !” .
غازي محمدجان خان وردګ (په خپله) سره له مجاهد فوځه د ارغندۍ پر محکمه انګريزي دفاعي کرښه باندې ور ودانګل او د کابل دا محکم کمربند يې مات کړ ؛ خوو نن يې هغه دى د تصوير پر ځاى د ((ملي خائن)) تصوير ځړيږي : (د اطلاعاتو فرهنګ پر ودانۍ د پاسه !).
په 1919 م کې بيا انګليسان په تور مخ له افغانستان نه ووتل .
وزير محمد اکبرخان غازي (مکناټن) د ارګ په منځ کې قتل کړ .
په 1989 م کې شرقي امپراتورۍ (شوروي اتحاد) “د افغانانو په لاسونو باندې ” داسې شرمېدلې ماتې وخوړه : چې ټوله اتحاديه يې ټوټه ټوټه شوه او له برکته يېې نور مستعمره هېوادونه هم خپلواک شول.
په 1992 م کې طالبان “د ملا محمد عمر مجاهد تر مشرۍ لاندې” را پورته شول او يو بې ساري امن يې راوست ، شرعي نظام يې تر 2000 م پورې جاري ساتلى ٶٶ ، خو دا “اسلامي او مسلمانانو ته خوښ ” نظام غربي نړۍ د پخوانيو کمونستانو او ټوپکسالارانو په مرسته و نړولو.
د ا دى نن هم *لله الحمد* ډېرى پښتون قامونه (په شمول د ځينو نورو با احساسه ځوانانو) د ټولې غربي نړۍ پر وړاندې ټينګ ولاړ دي او د افغان غرب جګړه هم داا ده 16 کال ته و غځېدله ؛ حال دا چې “د غرب تر لمنې لاندې” ډېر افغان ډوله قووتونه هم د طالب مجاهدينو پر وړاندې ولاړ دي ؛ آن تر ځينو بې ضميره ملايانو پورې !
خو “لله الحمد” سوبې او حماسې د مجاهدينو دي ، ان شاءالله چې دا ځل به ټوله غربي نړۍ يوه تاريخي او شرمېدونکې ماتې خوري.
