کابل ټکی کام اقتصادي راپورتاژ فرید احمد
هره ورځ افغانۍ د بهرنیو اسعارو پر وړاندې په بې سارې ډول خپل ارزښت له لاسه ورکوي.
دوه ورځې وړاندې د کابل شهزاده مارکیټ په صرافیو کې یو ډالر له ۶۷ افغانیو سره تبادله کېده، پرون له ۶۸ افغانیو سره یو ډالر تبادله کیده، او نن تقریباً ۶۰ پوله نوره هم ښکته راغلې ده.
په ۱۳۸۳ لمریز کال کې د افغانۍ د نویو بانک نوټونو له چاپ راهیسې دا لومړی ځل دی چې د ډالر پر وړاندې دومره ارزښت له لاسه ورکوي.
څو میاشتې وړاندې یو ډالر له ۵۶ افغانیو سره تبادله کېده، چې په دې حساب سره په څو میاشتو کې د هر ډالر پر وړاندې د افغانۍ په ارزښت کې ۱۲ افغانۍ کموالی راغلی دی.
همداشان افغانیو د ټولو بهرنیو اسعارو پر وړاندې خپل ارزښت له لاسه ورکوي، زر پاکستانۍ کلدارې چې د تېر زېږدیز کال د نومبر په ۱۶مه نېټه ۵۶۴ افغانۍ کېدې اوس ۶۳۴ افغانۍ کېږي.
د اماراتو یو درهم د تېر کال د نومبر په ۱۶ مه نېټه ۱۵ افغانۍ او ۶۰ پوله تبادله کېده؛ خو پرون یې د تبادلې نرخ ۱۸ افغانۍ او ۴۰ پوله کې وو..
زر هندۍ کلدارې چې د تېر کال په نومبر کې ۹۴۰ افغانۍ کېدې اوس ۱۰۳۰ افغانۍ کېږي.
خو سوال داده چې افغانۍ ولې خپل ارزښت د هرې ورځې په تېرېدو سره خپل ارزښت له لاسه ورکوي؟
د مرکزي بانک ویاند ایمل هاشور ددې علت په نړیوال بازار کې د ډالر لوړېدل او د نړیوالو کمکونو کمېدل یادوي.
هغه زیاتوي چې مخکې به په لوړه کچه نړیوال کمکونه افغانستان ته راتلل خو اوس ډیر محدود شوي دي.
خو اکثر صرافان بیا دا کار د مرکزي بانک بې کفایتي بولي، او اعتراض کوي چې د افغانستان بانک نشي کولای د افغانستان پولي نظام په سمه توګه سمبال او مدیرت کړي.
د صرافانو د اتحاديي ویاند حاجي زیرک د تمسخر په شکل وايي چې مرکزي بانک ددې انتظار باسي ترڅو یو لوړ تغیر د افغانیو په ارزښت کې راشي نو هغه وخت به لاس په کار شي، چې بیا به هیڅ نشي کولای.
خو په کابل کې اقتصاد پوه ښاغلی روشن بیا وایي چې افغانۍ به لدې هم خپل ارزښت له لاسه ورکړي ځکه چې په افغانستان کې امن نشته، خلک سرمایه ګذاري نکوي، ورځ تر بلې د ولس او نړیوالو بې باوري په دوه سري حکومت زیاتيږي. هغه نړیوالو چې مخکې به یې له مرکزي بانک سره کومه مرسته کوله هغه اوس نکوي، چې دده په اند افغانۍ به نور هم خپل ارزښت له لاسه ورکړي.
په پيښور کې ځوان افغان سیاستوال ښاغلی سید عبدالله هاشمي د سیاست له اړخه افغان حکومت یو ناکام او تر بل هروخت بې اعتماده نظام یادوي، هغه وایې چې په نظام کې پر یو بل اعتماد له منځه تللی دی، هر څوک د خپل جیب لپاره کار کوي.
هغه همداشان د اوسني حکومت خارجي پالیسي یو ناکام سیاست بولي، او وایي چې په ټوله نړی کې دوی یو ملک نشي پیدا کولای چې پر اوسني نظام دې باور ولري، هغه زیاتوي چې په سیاست کې تر ټولو لازمي امر دادی چې باید له ګاونډیو هیوادونو او سترو بډایو هیوادونو سره دې ښې اړیکې ولري خو افغان حکومت خارجي پالیسي له صفر سره ضرب ده، کله چې د طالبانو هیات یو ملک ته لاړ شي کوربه ملک ورته د افغانستان د واکدارانو په سترګه ګوري خو د نظام هیات ته په سپکه سترګه ګوري، پداسې حالت کې به څنګه زمونږ د افغانیو ارزښت پر ځای پاتې شي.
