تبصره
امریکا چې د ټولو نړیوالو اصولو پر خلاف، د اوباما په مشرۍ له ایران سره د پنځو ملګرو هېوادونو روسیې، فرانسې، چین، برتانيې او جرمني په ګډون شوې د اټومي پرګرام د کنټرول معاهده ماته کړه، د خپلې سر زورۍ له امله په سیاسي ډګر کې له ماتې سره مخ ده.
امریکا د ایران له اټومې تړون تر وتلو وروسته د اروپا د المونیمو او اوسپنې پر وارداتو ګمرکي تعرفې لوړې کړې، خو په مقابل کې د اروپایي ټولنې د لویو هېوادونو مشرانو لکه جرمني او فرانسې له چین او روسیې سره خپلې اړیکې نورې هم پسې پراخه کړې.
د امریکا لپاره یوه سیاسي ماتې دا ده چې له اروپايي ټولنې سره د چین او روسیې اړیکې د خرابېدو پر ځای پراخې شوې او بل دا چې د جرمني او چین مشرانو ژمنه وکړه چې د ایران سره له اتومي تړونه د امریکا له وتلو سره سره به دغه دواړه هېوادونه یاد تړون ته ژمن پاته شي.
په پیکینګ کې د چین له صدراعظم لي که چیانګ سره د جرمني د صداعظمې لیدنې امریکا د سیاسي ماتې په لور روانه کړې ده، ځکه چې امریکا له چین سره د اقتصادي دښمنۍ ترڅنګ په سیاسي رقابت هم اخته ده.
د امریکا بندیزونو له ایران سره د ځینو اروپایي شرکتونو کار له خنډ سره مخامخ کړي، چې دا کار د نورو هېوادونو لپاره زمینه برابروي څو په دې اړه ګامونه واخلي.
خو د چین له صدراعظم لي که چیانګ بیا د امریکا سره په مخالفت په دې نظر دی چې د ایران د اتومي تړون لغو کول د سیمې سوله او ثبات له خطر سره مخامخ کوي. امریکا ته له ایران سره له تړونه وتل سیاسي ستونزې رامنځته کوي او په سیاسي توګه د امریکا د ماتې سبب وګرځېدې.
امریکا غواړي ایران په اقتصادي انزوا کې راګیر کړي، خو که دا توافق لغو شي، اغېز به یې یوازي د ایران پر اتومي پروګرام نه وي، بلکې دا به د نورو نړیوالو مسایلو پر هواري چې د مذاکرو او سیاسي لارو پرمخ وړل کېږي هم اغېز وکړي.
چین ته د انګېلا مېرکل سفر، له چینايي چارواکو سره یې د دواړو هېوادونو په اړینو موضوعاتو لیدل، او روسیې ته د فرانسې د جهور رئیس ایمانویل مکرون په سفر کې د روسیې له ولسمشر ویلادیمیر پوتین سره د روسیې په سنت پترز برګ ښار کې کتنه، او د ایران د اتومي تړون سربېره د سوریې او د اوکراین د ختیځ د جګړو په اړه بحث کولو امریکا د سیاسي ماتې په لور روانه کړه.
امریکا له ایران سره د اتومي تړون د وتلو په مسئله کې پر جرمني ډېر باور درلود، خو د جرمني د بهرنیو چارو د وزیر هیکوماس او مایک پامپیو ترمنځ په واشنګټن کې د مې په ۲۳ لیدنه کې، چې ۷۵ دقیقې یې دوام وکړ، د هایکوماس له دریځه داسې بریښي چې د ایران د اتومي موافقې په اړه د جوجاړي په برخه کې د امریکا او اروپايي ټولنې ترمنځ ډېر واټن موجود دی.
د امریکا سره د ایران د اتومي موافقې په اړه د هیکوماس نظر کاملا توپیر لري. روسیه او چین خو یې په مخالفت کې ولاړ دي، او د جرمني په ملګرتیا به له ایران سره شوې موافقې ته ژمن پاتې وي.
له یوې خوا د ایران سره د اتومي موافقې پر سر د روسیې، چین، جرمني او اروپايي ټولنې تر منځ پراخ واټن، او له بلې خوا د امریکا د ګواښ سره سره دایت الله علي خامنه اي دا خبرداری چې که اروپایي هېوادونه د هغه غوښتنه ونهمني، ایران به د یورانیمو د بډاینې پروسه له سره پیل کړي، امریکا لع سیاسي ماتې سره مخ کړه، چې له دې سیاسي ماتې د وتلو په موخه د امریکا د بهرنیو چارو نوی وزیر مایک پامپیو کوښښ کوي د اروپايي ټولنې سره د یادو مخالفو هېوادونو د واټن په راکمولو ځان له سیاسي ماتې وژغوري.
