عطا محمد میاخېل :
خرما چې علمي نوم یې Phoenix dactylifera او په انګلیسي کې ورته Date وایي، ډېره لرغونې او پخوانۍ مېوه ده، چې نوم یې د مسلمانانو په سپېڅلي کتاب ( قرآن عظیم الشان ) کې ۴۲ ځله یاد شوی دی.
د ونې لوړوالی یې تر ۲۵ مترو پورې رسېږي، د وزر په څېر سترې پاڼې لري، ګلان یې مستطیل ډوله، چې د ساقې په وروستۍ برخه او د پاڼو ترڅنګه را څرګندېږي .
د دې مېوې د پیدایښت ځای په سمه توګه نه دی څرګند، خو ویل کېږي، چې د یادې مېوې ونه د لومړي ځل له پاره په بین النهرین او سعودي عربستان کې وکرل شوه .
دغه راز څېړونکي وایي، چې د خرما ونه د ځمکې پېژندنې په دویمه دوره کې پیدا شوې ده.
خرما ډېر ګټور خواړه دي، چې ډېرې معدني مالګې لري، لکه : ګوګړ فاسفورس، کلسیم، مګنیزیم او په ډېره پیمانه اوسپنه، یوه اندازه د B، A او C ویټامینونه، قندونه، سلولوز، البومین او شحمیات هم لري .
که له شیدو سره ګډ شي، نو انرژي لرونکي خواړه دي. شهوت ډېروي، پښتورګي او ملا پیاوړي کوي. اومه خرما اورۍ کلکوي او اسهال دروي. مګنیزیوم لري، نو د سرطان مخنیوی کوي.
د پالوانانو او سپورټ مینانو له پاره ګټور خواړه دي .
د اسلام ستر لارښود حضرت نبي کریم (ص) به خرما له سړو شیانو لکه بادرنګ، تره او …… نوره سره خوړله .
د خرما ونه بې شمېره خواص لري او کولای شو ووایو، چې د دې ونې له ټولو برخو څخه ګټه اخیستلی شو، یو عربي متل دی، چې وایي : د خرما ونې خواص د کال د ورځو په اندازه دي.
د خرما ونې له پاڼو څخه ټوکرۍ او له مېوې څخه یې شراب جوړېږي، لکه څنګه چې پوهېږو خرما یوازینۍ مېوه ده، چې په سارا کې شتون لري او د دې ونې طبیعت یې سارایي خلکو ته ورکړی دی، چې خپلې ټولې اړتیاوې ترې پوره کړي .
اعراب له ډېرې پخوا زمانې په دې باور وو، چې خرما د لمر انرژي زېرمه کوي او دا انرژي د خرما خوړلو په وسیله بدن ته لېږدول کېږي.
په هر ۱۰۰ ګرامه خرما کې لاندې مواد شتون لري : ۱ ـــ پروټین ……………….. ۲ ګرامه ۲ ـــ مګنیزیم ……….. ۰/۲۶۲ ملي ګرامه ۳ ـــ سودیم ………………… ۴/۱ ملي ګرامه ۴ ـــ پوتاشیم ……………… ۷۵۴ ملي ګرامه ۵ ـــ ویټامین B1 ……….. ۰/۰۵۲ ملي ګرامه ۶ ـــ ویټامین B2 ……… ۰/۰۶۶ ملي ګرامه ۷ ــــ ویټامین B3 ……… ۱/۲۷۴ ملي ګرامه ۸ ـــ فاسفورس ……….. ۶۳۸ ملي ګرامه ۹ ـــ ویټامین C ……….. ۰/۴ ملي ګرامه ۱۰ ـــ ویټامین E ……… ۰/۰۵ ملي ګرامه ۱۱ ـــ ویټامین K ……… ۲/۷ میکرو ګرامه ۱۲ ـــ مس ……………. ۰/۲۱ ملي ګرامه ۱۳ ـــ سلفر ………….. ۵۱/۶ ملي ګرامه ۱۴ ـــ کلورین ………… ۲۹۰ ملي ګرامه ۱۵ ـــ فولیک اسید …….. ۱۹ میکرو ګرامه ۱۶ ـــ اوسپنه ………….. ۱/۰۲ ملي ګرامه ۱۷ ـــ ویټامین B6 …….. ۰/۱۶۰ ملي ګرامه ۱۸ ـــ پولاد …………… ۱/۶۱ ملي ګرامه ۱۹ ـــ خواږه …………. ۷۰ ګرامه ۲۰ ــــ انرژي ………… ۲۷۰ کالوري .
د روغتیا پالانو ( ډاکټرانو ) له لید لوري خرما ډېرې ګټې لري، چې په لاندې توګه پرې رڼا اچول کېږي : ـــ معدې ته قوت ورکوي او بدن غټوي . ـــ وینه زیاتوي ـــ د بدن د کمزورتیا د له منځه وړلو له پاره باید په شیدو کې وخوټول شي او بیا دې وخوړل شي . ـــ ماغزه او زړه پیاوړی کوي . ـــ خرما یو پوټکی لري، چې د بدن د غوړو په راکمولو او د پروټینو په پوره کولو کې اغېزمن رول لوبوي . ـــ نویو څېړنو ښودلې، چې خرما غوسه او تاوتریخوالی لرې کوي او آرامتیا را منځته کوي. ـــ خرما د ملا درد او د غړو نارامتیا له منځه وړي . ـــ ویل کېږي، که چېرې په شیدو کې خرما وخوټول شي، نو سینه نرموي، د بډوډو درملنه کوي او د وېښتانو د تویېدو مخنیوی کوي . ـــ په تازه شیدو کې د خرما مخلوط د جنسي ځواک په لوړولو او پیاوړي کولو کې اغېزمن رول لري . ـــ په هغو سیمو کې، چې د دې مېوې مصرف زیات دی، دا مېوه کولای شي، چې د سرطان ناروغی مخنیوی وکړي . ـــ خرما د معدې اضافي تېزاب له منځه وړي، نو له همدې امله ټولو ته ګټوره مېوه ده .
