راپور تاژ: فرید افغان
(کابل تکی کام ۱۳۹۷ چنګاښ ۷)
په داسې حال کې چې هیواد مو په نظامي ، سیاسي او اقتصادي ډګر کې ورځ تر بلې منزوي کیږي او د امریکا نظامي حضور هم دې ستونزو ته کومه حل لاره نه ده موندلې، د ملي وحدت د دواړو مشرانو په ګډه کابینه یوځل بیا د استعفاوو، ګوښه کولو او له دندو د شړلو توفان په خوځښت راغلی.
د ګډحکومت کابینه چې په څوکلونو کې نه بشپړیده اوس یوځل بیا د نیمګړتیا پر لور روانه ده.
په وروستیو کې د دواړو لوریو څلورو مهمو وزیرانو استعفاوې ورکړې.
دا چې دې وزیرانو څه کړي وروسته به یې واضحه کړو خو لومړی به د استعفاګانو لاملونه وڅیړو.
که څه هم د اجرایه ریاست ویاند امید میثم دا استعفاوې د حکومتولۍ په چارو کې عادي کړنه بولي خو نور چارواکي بیا د دې استعفاګانو مختلف لاملونه بولي.
سرچینې وایي، د ګلخانۍ او سپیدار ماڼیو مستعفي وزیرانو خپلو اړوندو مشرانو ته زیانې لاسته راوړنې درلودې او مقابل لوري دا چاره نه شوه زغملی، نو ځکه دواړو لوریو د راتلونکو ټاکنو لپاره د مخالفینو د راجلبولو په خاطر هغوی استعفا ورکولو ته اړ کړي .
خو د مخابراتو پخوانی وزیر عبدالرزاق وحیدي بیا وایي چې، دې کسانو د مالي فساد په برخه کې لویې دوسیې درلودې نو له دې امله چې په یاد فساد کې ښکیل ونه بلل شي ، یا لږ تر لږه ځان څنډې ته کړي مخکې له مخکې دندې پریښودې.
بلخوا د جمهور رئیس غني ورور حشمت غني وایي چې مستعفي کسانو او د اتمر په ګډون یو شمیر مشاورینو له اندازې زیاته د ولسمشر په چارو کې مداخله کوله، نو ځکه ځینې استعفا ته اړ شول او یو شمیر نور به په لنډ راتلونکي کې دندې پریږدي.
اوسمهال د پوهنې، بهرنیو چارو، کانونو اوپیترولیم، اطلاعات او فرهنګ، کرنې او اوبو لګولو او مالیې وزارتونه د سرپرستانو له خوا اداره کیږي.
د ارګ ځینو سرچینو ویسا ورځپاڼې ته ویلي چې د امنيت شورا غونډې خو له پخوا ځنډول شوې ، په دې وروستيو كې غني د خپلې نږدې كړۍ اونيزې غونډې هم پرېښې دي. نرګس نهان، سعادت نادري او اكليل حكيمي غوندې څېرې چې د ولسمشر غني خاص كسان يادېدل دوه لومړي يې له دندو ګوښه كړاى شول او وروستي يې پرون خپله استعفا اعلان كړه. ډېر امكان دى چې يو شمېر نور وزيران او مهم چارواكي په لنډو ورځو كې خپلې دندې پرېږدي يا يې له لاسه ورکړي.
دا هم ویل کیږي اوس وخت کې د ولسمشر غني چلند له خپلو وزيرانو سره ډېر توند او له زغمه وتلى دى.
مستعفي وزیرانو څه کړي؟
اکلیل حکیمي:
دی د غني له څو ځانګړو کسانو څخه یو و، غني پرې پوخ اعتبار کړی و او نوموړي هم ارګ ته پراخې لاسته راوړنې درلودې. تیرکال د مرغومي په ۲۳ ولسي جرګې یو شمیر اسناد په ډاګه کړل چې ارګ د اکلیل حکیمي په واسطه د کال ۶۰ میلیارده افغانۍ د خپلو اړوندو بودیجه لري.
ولسي جرګې وویل چې د ولسمشرۍ او اجرایه ریاست کارمندان تر ۱۵۰۰۰ تنو پورې رسیږي چې د دولت لویه بودیجه هم دغه کسان مصرفوي.
ولسي جرګه وایي، داکسان زیاتره د خپلوۍ، واسطو او رشوت ورکولو په مټ دلته راوستل شوي دي.
د ولسي جرګې وکیل زهیر سعادت هغه مهال وویل، ارګ د لوی مالي فساد سرچینه ده او په خبره یې چې د ګلخانې په ماڼۍ کې ۷۳۲۳، د جمهوري ریاست په امورو کې ګمارل شوي ۲۹۱۷، تنه د دې ریاست کارمندان دي او د ولسمشر د ساتونکو شمیر ۲۲۸۰ تنو ته رسیږي.
همداراز یې وویل چې اجرایه ریاست۱۱۲۹ تنه کارمندان او ساتونکي لري، چې په وینا یې دا ټول غیر ضروري او د فساد سرچینه بلل کیږي.
زهیر سعادت زیاته کړه، چې د ۱۳۹۷ کال په بودیجه کې تر ۶۰ ملیارده افغانیو ډیرې پیسې د جمهوري ریاست احتیاطي کود ته جمع شوې چې د ارګ د کارمندانو میاشتنۍ تنخوا له ۵۰ زرو نیولې بیا تر ۵۰۰ زره افغانیو رسیږي.
د رولاغني کلنۍ بودیجه
همداراز د ولسمشر د میرمنې رولا غني د دفتر کلنۍ بودیجه ۲۱ میلیون ډالر اټکل شوې، چې دا ټولې پیسې د بهرنیانو له مرستو، له مالي عوایدو او د کریدیټ کارت له ۱۰ سلنې محصول څخه د اکلیل حکیمي په مدیریت اخیستل کیږي او د یادو دفترونو بودیجه جوړوي.
اکلیل حکیمي د علي احمد عثماني سره د غني تر مخالفت وروسته د ډاکټر عبدالله له غبرګون سره مخ او استعفا ته اړ شو.
علي احمد عثماني:
نوموړی د ډاکټر عبدالله له نږدې کسانو شمیرل کیږي او د اوبو او انرژۍ لپاره د هغه د برخې منتخب وزیر ده.
د ارګ او انرژۍ وزیر ستونزه کال وړاندې هغه مهال زیاته شوه ، کله چې د ملي امنیت رئیس معصوم ستانکزي له عثماني وغوښتل چې د نوموړي ورور له ځانه سره د سلاکار په توګه وټاکي، عثماني له هغه څخه د آزموینې غوښتنه کړې وه چې په غبرګون کې یې نوموړی د ارګ له فشار سره مخ او ګواښل شوی و، خو نوموړي د سلاکار څخه د آزموینې په غوښتلو ټینګار کاوه .
تر دې څو ورځې وروسته ارګ نوموړی ولسي جرګې ته د سلب صلاحیت په موخه ور وپیژانده تر څو یې په غیر مستقیم ډول له دندې ګوښه کړي .
نوموړي په ولسي جرګه کې د یادې قضیې د سپیناوي ترڅنګ وویل چې هیڅکله به فشارونو ته تسلیم نه شي او هیڅوک نه شي کولی د ده په وزارت کې په واسطو او شناخت سره کسان وګماري .
د یادونې وړ ده چې نوموړی له همدې کبله د ټاپي پروژې په پرانیسته کې هم له ګډون څخه منعه شوی و، او په ولایاتو کې د یاد وزارت د ګڼو پروژو پرانیستې ته د غني له خوا له بندیز سره مخ شوی و چې پر ځای یې د نوموړي مرستیال ګډون کاوو .
دیادونې وړ ده چې عثماني له استعفا سره سم د داکتر عبدالله ارشد سلاکار او اکلیل حکیمي په نړیوالو اړیکو کې غني سلاکار وټاکل شو.
نرګس نهان:
دا اغلې هم د ولسمشر د بانډ مهمه څیره وه خونوموړې څه موده وړاندې په امريكا كې پر خپل سر قراردادونه لاسليك كړي وو له همدې امله د فشارونو سره مخ او له دندې ګوښه شوه.
سید سعادت منصور نادري
د ده په تړاو داسې کوم اسناد او شواهد نشته چې نوموړي دې له ارګ سره کوم جنجال راغلی وي، خو اوازې دي چې د کومې مهمې دندې د ورکړې ژمنه ورکړل شوې.
باید وویل شي د وزیرانو د استعفا لړۍ لا هم روانه ده او ښایي تیر ته په کتو سره په دې بهیر کې د امریکایي سفارت مرموزې پریکړې هم عملي شوې وي. راتلونکې ورځې به وښیې چې د استعفاګانو توفاني څپې څومره زور اخلي.
