د شهيد بشیراحمد ریان په یاد غونډه ترسره شوه!

( چهار شنبه، د وري ۱۸مه ، ۱۳۹۵ ل )

خپلواک افغان

د تکړه لیکوال، ژباړونکي او ژورناليست شهيد بشیراحمد ریان په یاد نن د اطلاعاتو کلتور وزارت د غونډو په تالار کې يوه پرتمينه غونډه جوړه شوه، چې ګڼ شمېرليکوالانو ، شاعرانو ، خبريالانو او مدني فعالانو پکې ګډون کړی و.

د ( پښتون خوځښت) مشر خیر الله شینواري د شهيد ریان ژوند ته کتنه وکړه ، ويې ويل: « شهيد بشير احمد ريان له نن څخه ۲۲ کاله وړاندې د غزني ولايت د قره باغ ولسوالۍ د نعيم کلا په کلي کې ، دهېواد تکړه  ليکوال او محقق استاد عبدالله ګل ريان په علمي او ادبي جونګړه کې دې نړيدونکې نړۍ ته سترګې پرانېستې، چې په دوه ویشت کلنۍ کې یې نږدې شل اثار چاپ شول او ځینې یې تراوسه چاپ شوي نه دي.

د ازادو خبریالانو د ټولنې مشر رحیم الله سمندر په خپلو خبرو کې وویل، تېرکال ۱۳ خبریالان ووژل شول او ځینې یې ټپیان شول، چې سږکال مو لومړی بشیراحمد ریان د لاسه ورکړ او د خبریالانو د کورنۍ یو غړی ووژل شو.ښاغلي سمندر د ریان وژنه وغندله او په کندهار کې یې د خبریالانو د ټولنې او ولایتي چارواکو څخه وغوښتل، چې د نوموړي وژونکي پیدا او د قانون منګولو ته وسپاري.سمندر د جګړې د ټولو ښکېلو اړخونو څخه وغوښتل، چې خبریالانو د ژوند دې تضمین کړي.

ورپسې د بشرحقونو کمېشنر عبدالرحمن هوتک خپلو خبرو کې وویل، کله چې د ریان د مرګ څخه خبر شو، نو د کندهار د بشرحقونو کمېسیون ته یې د یادې موضوع په اړه وویل، تر څو د ریان د مرګ د علت په اړه معلومات وکړي. د هوتک په خبره.

 د کندهار د بشرحقونو کمېسیون ۱۹۲ ګڼه مکتوب د کندهار د ملي امنیت ریاست ته لېږلی و؛ خو ملي امنیت د بشیر احمد ریان د نیولو په اړه د معلومات ورکولو څخه ډډه کړې وه. نوموړي وویل، ریان د کندهار پوهنتون  په ریاست کې هم خپل شکایت ثبت کړی، چې د تېرو څو ورځو راهیسې د پولیسو له لوري څارل کېږم.

 ښاغلي هوتک د ریان د کورنۍ له غړو څخه هیله وکړه، چې د یادې موضوع د ښې څېړنې لپاره دې د کابل دفتر ته راشي او د بشرحقونو کمېسیون به یې هر ډول ملاتړ وکړي.

هوتک وویل، که چېرې ریان مجرم وای، نو دولت باید اول پرې جرم ثابت کړی وی او بیا یې محکمه کړی وی، نه دا چې په صحرايي محکمه کې دې ووژل شي. د هوتک په خبره، د بشرحقونو کمېسیون کې په سلګونه داسې پېښې ثبت شوي، چې خپل ــ خپلوان یې د پولیسو له لوري نیول شوي، خو د کلونو په تېریدو یې د مړي ــ ژوندي څرک نه لګیږي.

د شهيد بشیراحمد ریان د ښوونځي د وخت یو ټولګیوال محمد شریف د نوموړي څو خاطرې وویلې، چې ریان له ماشومتوبه د کتاب او مطالعې سره مینه وه او خپل ډېر وخت به یې د کتاب په لوستلو تېراوه.د محمد شریف په خبره، نوموړي سره د هېواد د پرمختګ او سوکالۍ فکر و؛ خو دغه ارمان یې له ځان سره خاورو ته یوړ.

ازاد خبریال قاضي فضل امین په خپلو خبرو کې وویل، د ریان کتابونه په هغه چاپخونو کې چاپ شوې، چې دولت سره ثبت دي او له هغه وېب پاڼو سره یې همکاري لرله، چې د دولت تر څارنې لاندې دي؛ خو بیا هم نوموړی به یې له کوم جرم څخه په مرموز ډول وژل کېږي.

نوموړي د بشرحقونو له کمېسیون، خبریالانو له ټولنو او مدني فعالانو څخه وغوښتل، چې په کندهار کې د روان ظلمونو په اړه دې کره شواهد راټول او د «هاګ» نړیوالې محکمې ته وسپاري.

قاضي فضل امین لسګونه داسې بېلګې وړاندې کړې، چې خلک په مرموز ډول وژل شوي؛ خو تراوسه پورې دولت پرې چوپ پاتې دی.

وروسته پرېکړه لیک ولوستل شو، چې کټ مټ یې دلته خپروو.

د افغان لیکوالو او خبریالانو  ملاتړ کوونکي ځوانان له ښکېلو لورو او په ځانګړي ډول افغان حکومت څخه غوښتنه کوي چې:

۱ – د بیان ازادۍ ته دې احترام وشي.لیکوال او خبریال باندې محدودیتونه دي نه لګول کیږي.

۲ – تعلیمي مراکز دي د سیاستونو قرباني کیږي نه،  په علمي مراکزو کې د زده کوونکو او محصلینو خوندیتوب ته دي جدي پاملرنه وشي.

۳ – پرته له جرم او محکمې دي د ځوانانو، زده کونکو او محصلینو د شکنجه کولو او وژلو څخه ډډه وشي.

۴ –  شخصي زندانونه او صحرايې محاکم دي بند شي.

۵ – د بشر د حقوقو درناوي دي وشي، د افغانستان د بشري حقونو کمیسون دي د بشیراحمد ریان قضیه په بې پرې ډول وڅیړي او نتایج دي د افغان لیکوالو او خبریالانو سره شریک کړي.

۶ – افغان حکومت دي د بشیراحمد ریان د قضيې اړوند بې طرفه هیئت وټاکي ، تر څیړنو وروسته دي مجرمینو ته سزا ورکړي.

۷ – د کندهار پوهنتون دي د  بشیراحمد ریان د قضيې اړوند سپیناوي وړاندي کړي، چې ولي يې په تیرو دوه نیمو میاشتو کې د هغه د خلاصون له پاره هلې ځلې نه دي کړي.

۸ – د اطلاعاتو او کلتور وزارت  دي د خبریالانو او لیکوالو د خوندیتوب او د هغوی د حقونو دفاع وکړي، او د بشیراحمد ریان قضیه دي همداسي ګونګه او پټه نه پريږدي.

په دي تمه چې د جګړې ښکېل لوري او په ځانګړي ډول طالبان او افغان حکومت د بیان ازادي او د تعلمي مراکزو  خوندیتوب له خپلو دندو څخه وګڼي.

د افغان لیکوالو او خبریالانو له لوري.

نیټه: چهار شنبه، د وري ۱۸مه ، ۱۳۹۵ ل کال

کابل – افغانستان

ـــــــــــــــــــــــــــــ

دشهيد بشير احمد ريان لنډ ژوندليک

 بشيراحمد ريان ۱۳۷۳ل کال ، د غزني ولايت په  قرباغ ولسوالۍ د  استاد عبدالله ګل ريان درنه علمي کورنۍ کې دې فاني دنيا ته سترګې وغړولې.

لومړۍ او منځنۍ زده کړې يې په کابل او کوېټه کې ترسره او دفراغت سند يې په کويټه کې دشهيدمولوي حبيب الرحمن عالي لېسې څخه ترلاسه کړ.

لوړې زده کړې يې دکندهار په پوهنتون، د درې ادبياتو په پوهنځي کې پېل کړې ، چې له بده مرغه د ۱۳۹۴ کال د مرغومی په ۲۶ نېټه،  د يو شمېر وسله والو لخوا د پوهنتون له سړک څخه   وتښتول شو، له دوه نیم میاشتو بند او شکنجو وروسته د ۱۳۹۵ کال د وري په ۸ مه نېټه  يې جسد سپین بولدک ته د غزېدلي لاري پر سر د ډبري په ساحه کې وموندل شو.

 او په ۹ مه نېټه يې مړی پلارنۍ هدېرې کې خاورو ته وسپارل شو.

انا لله و انا الیه راجعون .
نوموړي  له ۲۲ کلن ژوند وروسته سره ۲۳کتابونه خپل ولس ته په ميراث پرېښودل.

چې نومونه يې په لاندې ډول دي

چاپ شوي اثار يې :
١- زريني کرښې

 ٢- غوره شوي نبوي حديثونه (ژباړه)

 ٣- غازى احمدشاه بابا

٤- د افغاني پاچاهانو لنډ ژوندليک

٥- د تاريخ له څپرکو څخه اړين معلومات

٦- دجغرافيې له نړۍ معلومات

٧- دنړۍ حيرانوونکې پېښې او معلومات

٨- خليفه هارون الرشيد

٩- د نړۍ د هيوادونو پېژندنه

١٠- سيرت النعمان

١١-  فتوح الغيب

١٢- د مستندو د عاوو ټولګه

١٣- په اروپا کي اسلامي جګړې

١٤-  د مېرمنو فقهي مسئلې

١٥- تسهيل الادب

١٦- عربې محاورې، ګرامر او لغاتونه

١٧-  الغزالي
ناچاپ اثار:
۱۸-  د جامعه حفصه پېغله (د لنډو کېسو ټولګه)

۱۹- د سيد جمال الدين افغاني اند او ژوند (ژباړه)

۲۰-  تلويزون او پايلې يې

۲۱- ديوه ليک ځواب

۲۲- منصور حلاج (ژباړه)

۲۳- دقيامت نښې نښانې

الله دې په جنتي نعمتونو ونازوي .

آمين.