څلورم حق
۴): پرميړه باندې دښځې څلورم حق هستوګنځی يعنې کور او مسکن دی ،داسې مسکن چې دښځې له شان سره وړ وي ، برابره خبره ده که دميړه ملکيت وي، يايې په کرايه نيولی وي ،که عاريت وي او که وقف وي.
کوراومسکن ددې له امله واجب دی چې دښځې اسباب پکې خوندي وي، ميرمن يې له اجنبي سترګو څخه پټه وي، له ګرمۍ او سړوبادونواو باران څخه پکې محفوظه وي اودميرمن دغه حق هم دميړه له وس سره سم پرې واجب دی، داسې نه چې ميړه يې دخټود کور وس ولري اوميرمن يې ماڼۍ او بنګله ورڅخه غواړي، يايي ميړه دکرايه دکور وس ولري او ميرمن يې دملکيت کور ورڅخه غواړي، بلکې پرميړه باندې له خپل وس سره سم مسکن واجب دی.
دلايل: پرميړه باندې دښځې نفقه ، لباس اومسکن درې واړه په دغو لاندې منصوصي دليلونوثابت ، واجب او لازم دي:
۱): الله تعالی په قرآن کريم کې دبقره په سورت کې فرمايلي دي:
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لاَ تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا.
ژباړه: او میندې دې شیدې ورکوي خپلو اولادونو ته دوه کاله پوره ، چې څوک غواړي رضاعت پوره کړي او ده پرهغه چاچې زېږولی شوی دی ورته (پلار) باندې روزي ددوی (دميندو) اولباس ددوی(دميندو) په معروف سره او زورنه شي کولی په هيڅ نفس باندې مګر په اندازه دوس دده سره .
۲): دغه راز الله تعالی فرمايلي دي: أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ.
ترجمه : واوسوئ ښځې خپلې په غه ځای کې چې تاسې اوسېږئ ستاسې له وس سره سم .
۳): همدارنګه الله تعالی فرمايلي دي:
لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ َعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا
ترجمه : نو نفقه دی وکړي شتمن ميړه پرميرمن باندې له شتو خپلو څخه او هغه څوک چې تنګ کړی شي پر ده باندې روزي دهغه ، نو نفقه دې کوي پرميرمن خپلې له هغه څخه چې ورکړي وي هغه لره الله ، نه ورکوي تکلیف الله هيڅ نفس لره مګر خو په هغه اندازه چې هغه ته الله تعالی ورکړي وي ژر به ښکاره کړي الله پس له تنګۍ څخه اسانه فراخي .
۴): عن معاوية القشيري قال، قلت : يا رسول الله ما حق زوجة أحدنا عليه ؟ قال : أن تطعمها إذا طعمت وتكسوها إذا اكتسيت ، ولا تضرب الوجه ، ولا تقبح ، ولا تهجر إلا في البيت .
ترجمه : له معاويه قشيري رضی الله عنه څخه روايت دی چې ويلي يې دي: ما وويل: ،ای دالله تعالی رسوله ،پرمونږ باندې دميرمن څه حق دی؟ راته ويې فرمايل: ته چې څه خورې هغه خپلې ميرمن ته هم ورکړه او کله چې ځان ته جامې کوې؛ نو خپلې ميرمن ته هم لباس وکړه او کله چې هغه په ادبي توګه وهې نو پرمخ يې مه وهه او ناوړه ښکنځل او بدرد ورته مه وايه ،اومه ورڅخه جلاکېږه ،مګر په خپل کورکې .
دغه راز نور هم ډېر احاديث له نبي کريم صلی الله عليه وسلم څه په دې اړوند روايت شوي دي چې دلباس او نفقې وجوب پکې بيان شوی دی.
۵) : همدارنګه الله تعالی دمسکن په باره کې فرمايلي دي :
ترجمه: اوګوزران کوئ تاسې (ای ميړونو ) له دې (ښځو) سره په نيکې طريقې سره ، نوکه خوښې نه وي تاسې دا ښځې نو (صبروکړئ) ښايي چې تاسې به يو شی نه خوښوئ ،حال داچې ګرځولی به وي الله په دې شي کې خېر ډېر.
نو ښه چلن ښه ژوند کول، خواله او ناسته ولاړه په کورکې کېږي،له همدې کبله داسلامي امت فقهاوو ويلي دي : له دغه مبارک ايت څخه هم پرميړه باندې ميرمن ته دمسکن او کور ورکولو حق ثابت او واجب دی.
دمسکن مواصفات :
هغه مسکن چې شريعت دښځې لپاره پرميړه باندې لازم او واجب ګرځولی دی دهغه مواصفات فقهاوو په لاندې توګه په تفصيل سره بیان کړي دي:
الف: لومړی صفت دا دی چې کوربه دميړه له اقتصادي حالت سره سم وي ،ځکه چې الله تعالی فرمايلي دي: (من وجدکم )يعنې ستاسې له وس سره سم مسکن ورکول پرتاسې لازم دي
ب: دويم صفت يې دا دی چې ميرمن به يې يوازې پکې اوسېږي يعنې کوربه يوازې ددې لپاره وي، ميړه به يې مور اوپلار په کورکې نه ورسره اوسوي او يا نور خپلوان ، دغه راز که چېرې يو سړي له يوې څخه زیاتې ښځې ولري نو هرې يوې ته به جلا جلا کور ورکوي؛ مګر که چېرې په خپله دده ميرمن وغواړي چې دميړه ځيني محرم خپلوان په خپل کورکې په خپله خوښه له ځان سره اوسوي يا دميړه له مور او پلار سره په يو کور کې اوسېږي نو ورته روا ده؛ مګر ميړه يې شرعا په داسې کولو مجبورولی نه شي. داځکه چې په ګډ کورکې ښځه پرخپل اسباب او دهغه په حفاظت ډاډه نه وي . دويم دا چې په ګډ کور کې ښځه له ميړه سره ازدواجي استمتاع نه شي کولای، له همدې امله امام مالک رحمة الله عليه ويلي دي: ميړه ته پکار دی چې که دځانګړي مسکن وس ونه لري نو لږ تر لږه يوه کوټه خو بايد ځانګړې ورته ورکړي.
دريم صفت دا دی چې کوربه ګرد لوازم لري، لکه فرش، دملاستې بستره ، پخلنځی ، دپخولو ، خوړلواو څښلو ضروري لوښي، ځانګړي چړچوبي (غسل خانه) دلوښو اوکاليو مينځلو ځای، دميرمن دخصوصي اسبابو دپټ ساتلو لپاره سوندک، الماري ،اوداسې نورلکه درڼا وسايل،لکه څراغ ،ډېوه يابل شی.
دغه راز اوبه او دهغه لوښي لکه منګی ،کوزه ،کوهی،چاټۍ…
دغه راز دخدمت لپاره داسې خادم چې ددې لپاره له بازار څخه سودا راوړي او دميرمن ضروري خدمت وکړي او بيا په خاصه توګه چې ناروغه وي داسې خدمتګار به ورته نيسي چې ددې دکور ګردې چارې وکولی شي. دخادم تنخوا او خوراک څښاک پرميړه باندې لازم دي.
مطلب دا چې دحسن معاشرت او ښه ژوندکولو له پاره الله تعالی پرميړه باندې ميرمن ته دمسکن ورکول فرض ګرځولی دی او داسې هم نه چې صرف خالي کور ورته وسپاري ،بلکې داسې کورچې دغه پورتني صفتونه ولري او دژوند اړتياوې يې پکې پوره کولی شياو ميرمن پرې رضامنده وي.
