د شیطان پېژند ګلوي دریمه برخه

لیکوال : دکتور کفایت الله وردګ
په مخکنۍ برخه کې مو د شیطان د خلقت او ظاهري شکل په اړه خبرې کړې وې پدې برخه کې د شیطان د معنوي صفاتو په لور یو نظر کوو او په راتلونکو برخو کې به د شیطان په هغه لارو چارو خبرې کوو چې د یو انسان د ګمراه کولو لپاره ورڅخه کار اخلي .
د شیطان معنوي صفات
تکبر او کفر
د شیطان په طبیعت کې تکبر دی او هغه ډېر زیات کبر لري او له کومې ورځې نه چې الله جل جلاله ملائکو ته ا مر وکولو چې حضرت آدم علیه السلام ته د سجده وکوي له هغه ورځې نه کافر دی الله جل جلاله دده د کبر په اړه مونږ ته فرمایلي دي :
وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآَدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ. سورة البقرة
ترجمه : او (یاد کړه اې محمده!) کله چې وویل مونږ پرښتو ته چې سجده وکړئ آدم ته (د تحیې) پس سجده وکړه دوی (ټولو) مګر (سجده ونکړه) ابلیس منع یې راوړه (له سجدې نه) او لوئي یې وکړه او وو دی (له پخوا څخه په علم د الله جل جلاله کې) له کافرانو څخه .
څرنګه چې کبر د شیطان دهغه د ټول عمر د هلاکت سبب شو او د الله جل جلاله په وړاندې ډېره لویه ګناه ده رسول الله صلی الله علیه وسلم په احادیثو مبارکو کې بیا بیا مونږ دې ټکی ته متوجه کوي چې باید له زړونو څخه کبر وباسو په یو حدیث کې رسول الله صلی الله وعلیه وسلم فرمايي :
لا يدخل الجنة من كان في قلبه مثقال ذرة من خردل من الكِبر. صحیح مسلم
ترجمه : جنت ته به نه ننوزي هغه څوک چې په زړه کې یې په اندازه د یوې زرې د خردل دانې کبر وي .
یعني چې یوه ذره کبر یې هم په زړه کې وي هغه یوه ذره کبر هم کولی شي یو بنده جنت ته له ننوتلو څخه بند کړي .
په یوه روایت کې دا هم راغلي چې یو کس رسول الله صلی الله علیه وسلم ته وویل : إن الرجل يحب أن يكون ثوبه حسناً ونعله حسناً . قال : إن الله جميل يحب الجمال ، الكِبر بطر الحق وغمط الناس. صحیح مسلم
ترجمه : بېشکه یو سړی خوښوي چې د هغه جامه د ښکلې وي او د هغه پایزار د ښکلی وي (نو آیا دا هم کبر دی؟) رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل : (نه هغه کبر نه دی) بېشکه الله جل جلاله ښکلی دی او ښکلی شی خوښوي کبر د حق سپک ګڼل او د هغه باطلول دي او کبر د خلکو سپکاوی دی او هغو سپک ګڼل دي (او له خلکو نه خپل لوی ګڼلو ته کبر ویل کیږي) او ابلیس چې کله کبر وکولو نو همدا معنی د هغه په خبرو کې له ورایه ښکاره کېده چې الله جل جلاله مونږ ته د هغه وخت واقعه را نقل کوي نو فرمايی چې شیطان ویل : قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ. سورة ص
ترجمه : وویل (ابلیس) زه غوره یم له ده (حضرت آدم علیه السلام) نه پیدا کړی د یم زه له اور نه او پیدا کړی د دی هغه له خټې نه .
په بل ځای کې الله جل جلاله فرمایی چې شیطان ویل :
قَالَ أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا . سورة الاسراء
ترجمه : وویل (ابلیس) آیا زه سجده وکړم داسې چا ته چې پیدا کړل شوی وي له خټې نه؟
په بل ځای کې الله جل جلاله فرمایی چې شیطان ویل :
قَالَ لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ . سورة الحجر
ترجمه : وویل (ابلیس) چې نه یم زه (لائق د دې کار) چې سجده وکړم (داسې) بشر ته چې پیدا کړی دی له کودرو کړنګېدونکیو وچ (چې جوړ شوي دي) له تورې خټې سخا شوې .
د الله جل جلاله معصیت
د شیطان له معنوي لویو صفاتو څخه بل دا دی چې هغه نا فرمانه دی ، هغه د الله جل جلاله نا فرماني وکوله او دا هم په اصل کې د هغه د اول صفت (تکبر) نتیجه وه چې دی یې پدې لوی غضب هم آخته کړو حضرت ابراهیم علیه السلام ته چې الله جل جلاله ډېر لوی علم ورکړی وو هغه شیطان ډېر ښه پېژندلو او خپل پلار ته یې ویل چې د نا فرمانه شیطان متابعت مه کوه الله جل جلاله مونږ ته فرمايي چې هغه خپل پلار ته داسې نصیحت کاوه :
يَا أَبَتِ لَا تَعْبُدِ الشَّيْطَانَ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلرَّحْمَنِ عَصِيًّا . سورة مریم
ترجمه : اې پلاره عبادت (فرمانبرداري) مه کوه د شیطان بېشکه شیطان د رحمن (الله جل جلاله ) څخه نا فرمانه دی .
ملعون او رټل شوی دی
د شیطان بل صفت دادی چې دا د الله جل جلاله له رحمت څخه رټل شوی دی او د الله جل جلاله د لعنت قابل شوی دی کله چې ده د الله جل جلاله د یو حکم له منلو نه د تکبر له امله سر غړونه وکوله نو د الله جل جلاله په وړاندې د دې صفاتو قابل او لايق شو نو د الله جل جلاله لعنت ورباندې وشو او و رټل شو الله جل جلاله په هغه وخت کې شیطان ته وویل : قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ . سورة الاعراف
ترجمه : وویل (الله جل جلاله ای ابلیسه) ووځه له دې ځایه په دغسې حال کې چې بد حال غمجن کړل شوی مردود رټل شوی (لرې کړل شوی يې له رحمته) . (قسم دی) خامخا هرڅوک چې متابعت وکړي ستا له دغو (انسانانو) خامخا ډک به کړم جهنم (دوزخ) له تاسې (له تابعانو ستا او له تا له) ټولو .
په بل ځای کې الله جل جلاله فرمایی :
فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآَنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ . سورة النحل
ترجمه : نو کله چې لولې (ته) (پاک) قرآن نو پناه وغواړه (ته) په الله جل جلاله له شیطان رټل شوي (په شعلو سره) .
په یو ځای کې الله جل جلاله د شیطان دا دواړه صفتونه په یو ځای کې یاد کړي دي الله جل جلاله شیطان ته وویل : قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ وَإِنَّ عَلَيْكَ اللَّعْنَةَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ . سورة الحجر
ترجمه : نو وفرمایل (الله جل جلاله ابلیس ته) پس ووزه ته له دې ځایه نو بېشکه ته رټل شوی ئې . او بېشکه پر تا باندې د (اې شیطانه ) لعنت تر ورځې د جزاء پورې .
طغیان اوله حده تېرېدل
د شیطان بل معنوي صفت تر حد تېرېدل دي او سرکشي کول دی شیطان په هغه وخت کې تر خپلو حدونو تېر شو چې کله الله جل جلاله ورته امر وکولو چې حضرت آدم علیه السلام ته د تعظیم سجده وکوه او ده انکار وکولو او ځان یې تر حضرت آدم علیه السلام نه لوی وګڼلو نو د الله جل جلاله د حکم سرکشي یې وکوله او تر خپلو ټاکلیو حدونو څخه تېر شو .
د حق په وړاندې کمزوري
د شیطان بل صفت دا دی چې هغه د خپل ټول فریب او چالاکي سره د حق په وړاندې ډېر کمزوری دی او چې یو حقاني انسان ته په چل او فریب سره دوکه ورنه کړی او هغه په چل سره له سمې لارې خطا نه کړي نو د مخامخ مقابلې یې بالکل نه د ی الله جل جلاله په قرآن کریم کې دده چل ته کمزوری ویلي دي الله جل جلاله فرمایي: الَّذِينَ آَمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا . سورة النساء
ترجمه : هغه کسان چې ایمان لرونکي دي جنګ کوي دوی په لاره د الله جل جلاله کې (د دین د ترقي لپاره) او هغه کسان چې کافران شوي دي جنګ کوي دوی په لاره د شیطان کې نو جنګ وکړئ تاسې له دوستانو د شیطان سره!، بېشکه چې مکر د شیطان ضعیف دی .
په بل ځای کې الله جل جلاله فرمايي :
قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ . سورة سبأ
ترجمه : ووایه چې راغلو حق او نه به را ښکاره کیږي باطل او نه به را ګرځي .
امام طبري رحمه الله د پورتني آیت په تفسیر کې فرمايی : والباطل : إبليس ، أي : ما يخلق إبليس أحداً ولا يبعثه .تفسیر جامع البیان
ترجمه : او باطل : ابلیس دی معنی یې داده چې ابلیس پیدا کول نشی کولی او نه هېڅوک را ژوندي کوي .
په بل ځای کې اللهجل جلاله فرمايي :
وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا. سورة الاسراء
ترجمه : او ووایه چې راغلو حق او هلاک شو باطل بېشکه باطل هلاکېدونکی دی .
امام قتادة رحمه الله ددې آیت په تفسیر کې فرمايی : الحق : القرآن ، وزهق الباطل : هلك ، وهو الشيطان . تفسیر الطبری
ترجمه : حق : قرآن دی د و زهق الباطل معنی ده چې هلاک شو او هغه (باطل) شیطان دی .
بې وفائي او د خپلو ملګرو شرمول
څرنګه چې همدا اوس تېر شول چې شیطان د حق په مقابل کې ډېر کمزوری دی نو هغه چې کله هم له حق سره مخامخ شي نو خپله شا ته منډه کړي او خپل ملګري په هر ډول حالاتو کې چې وي په میدان پریږدي او له هغه سره بې وفايي وکوي او که دده په نشت والي سره دده ملګري شرمیږي نو دده ورباندې څه کار نه وي وجه يې داده چې دده ملګرتیا د انسانانو سره صرف ددې لپاره وي چې په څه چل او دوکه سره انسانان د هلاکت کندې ته ورسوي او په دنیا او آخرت کې کوښښ کوي چې په څه ډول باندې انسان هلاک کړي ده په مختلفو ځایونو کې د خپلو ملګرو انسانانو سره همداسې کړي دي د مثال په ډول :
د بدر په ورځ
د بدر په ورځ ددې لپاره چې کفارو ته زړه ورکړي او جنګ ته یې ور تیز کړي نو شیطان د یو قومی مشر کافر سراقه بن مالک په شکل کې کفارو ته راغلو او ورته یې وویل چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم سره جنګ ته زه هم ستاسې سره ځم تر هغه وخته پورې ورسره وو چې فوځونه سره مخامخ شول میدان ته په داسې وخت کې راغلو چې ابو جهل ته یې خپل لاس په لاس کې ورکړی وو کله یې چې په میدان کې په ملائکو باندې سترګې ولګېدلې نو شاته یې زور وکولو حارث ابن هشام چې ولیدل چې سراقه بن مالک (چې په اصل کې شیطان وو) شا ته زور شروع کړو نو یې کلک را ونیولو ده هغه ته په سینه کې وار ورکړو او ځان یې ورڅخه خلاص کړو او له میدان څخه په تېښته شو ابو جهل او نورو مشرکینو هغه ته وویل : سراقه دا ته څه کوې؟ لتانه هېر شول چې تا له مونږ سره وعده کړې وه چې ته به تر آخره پورې زمونږ ملګري کوې؟ ده ورته وویل زه داسې څه (ملائکې) وینم چې تاسې يې نه وینئ الله جل جلاله هغه واقعه مونږ ته بیانوي : وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ . سورة الانفال
ترجمه : او (یاد کړئ) هغه وخت چې ښايسته کړي وو دغو (کفارو) ته شیطان عملونه د دوی او وې ویل چې نشته هېڅ غالب پر تاسې نن ورځ له خلقو او بېشکه زه ساتونکی یم ستاسې ، نو کله چې سره ولیدل (مخامخ شول) دواړه فوځونه (د اسلام او کفر) بېرته ئې منډې کړې په پوندو خپلو (یعني و تښتېده) او وئې ویل بېشکه زه بېزار یمه له (ساتنې) ستاسې او بېشکه زه وینم هغه (فوځ د ملائکو چې راځي په معاونت د مؤمنانو) چې نه يې وینئ تاسې بېشکه زه ویریږم له الله جل جلاله ا و الله جل جلاله سخت دی عقوبت (دده) .
د قیامت په ورځ
د قیامت په ورځ کله چې د فیصلې وخت شي نو شیطان به په پوره معنی په عامه توګه له ټولو خپلو پیروانو څخه بېزار شي او هغوی چې ټول عمر یې دده تابعداري کړي وي او دده تابعداري یې ددې سبب شوی وي چې اوس به یې په برخه کې هلاکت وي نو په هغه میدان کې به شیطان هغه ټول پریږدي او ښکاره به کړي چې په ده کې له ازل نه بې وفایي او دخپلو تابعدارانو د شرمولو او یوازې پرېښودلو عادت او صفت پروت دی ددې لپاره چې انسانان په دنیا کې اوس تر وخت وړاندې د هغه په دوستي باندې پوره یقین ونه کوي او ورباندې ډاډه نه شي نو الله جل جلاله مونږ ته دده د هغه وخت حالت بیانو ي الله جل جلاله فرمايي : وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوا أَنْفُسَكُمْ مَا أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَا أَشْرَكْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ . سورة ابراهیم
ترجمه : او وبه وايي شیطان کله چې فیصله شي امر (د حساب په قیامت کې) بېشکه چې الله جل جلاله وعده کړې وه له تاسې سره (په دنیا کې) وعده د حق (چې بیا را پورته کېدل دي ، دوزخ دی او نعمتونه دي) او وعده کړې وه ما له تاسې سره بیا نو خلاف مې وکړ له تاسې سره (په وعده کې لکه چې اوس در ښکاره شو) ، او نه وو ماته پر تاسې هېڅ حکومت ( او غلبه) مګر دا قدر چې وبللئ ما تاسې (ګمراهي ته) نو قبول کړو تاسې (په تشو غولولو سره) دعوت زما ، نو مه ملامتوئ تاسو ما او ملامت کړئ نفسونه (ځانونه) خپل نه یم زه اوس فریاد رس (له عذابه خلاصوونکی) ستاسې او نه یئ تاسې فریاد رس (له عذابه خلاصوونکي) زما ، بېشکه زه کافر (منکر بېزاره یم) له هغه اشراکه د تاسې ما لره (له الله جل جلاله سره په طاعت کې) پخوا (له دې نه په دنیا کې) ، (نو فرمائي الله جل جلاله) بېشکه چې ظالمان شته دوی ته عذاب ډېر دردناک .
په بل ځای کې الله جل جلاله فرمايي : يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا أُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَلَا يَجِدُونَ عَنْهَا مَحِيصًا . سورة النساء
ترجمه : وعده کوي (شیطان) له دوی سره او په باطلو امیدونو کې غورځوي دوی ، او نه کوي وعده له دوی سره شیطان مګر په فریب دغه (تابعان د شیطان) ځای د دوی جهنم دی او نه به موموي دوی له دې دوزخه هېڅ ځای د تېښتې (او خلاصي) .
په بل ځای کې ا لله جل جلاله فرمايی : كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْإِنْسَانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ فَكَانَ عَاقِبَتَهُمَا أَنَّهُمَا فِي النَّارِ خَالِدَيْنِ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ . سورة الحشر
ترجمه : (مثال د منافقانو په مخالفت د وعدې کې) لکه مثل (قصه) د شیطان داسې ده کله چې وائي انسان ته چې کافر شه نو کله چې (انسان) کافر شي وائي (شیطان) زه بېزاره جلا یم له تا څخه بېشکه زه وېرېږم له الله جل جلاله چې رب د ټولو عالمیانو دی پس دی عاقبت انجام د دواړو (ګمراه کوونکي او ګمراه شوي) داسې چې بېشکه هغوی دواړه به وي په اور (د دوزخ) کې تل به اوسیږي دوی (دواړه) په هغه (اور د دوزخ) کې او هم دا (خلود د اور د دوزخ جزاء د ظالمانو (کافرانو) ده . … نور بیا