رمز ایمان در «هویت» و «اراده آزاد» بشر ( بخش نهم )

نوشتۀ: انجنیر محمد نذیر تنویر، هالند

به سلسلۀ مضامین “انس با وحی”: برداشتی از آیات 104-109 سورة یونس (21): بخش نهم

بخش نهم (بخش پایانی):

بلی! شاید سوال پیدا شود که چرا الله ^(ج) در انجام تخطی ها، برای فرد «نیروی عمل» می بخشد؟

چون جوهر خلقت بشر بر اساس «اراده آزاد» شکل یافته که خودی انسان شتاب زده و عجولانه آنرا پذیرفت، در حالی که بزرگترین موجودات (همچو کوه ها) از پذیرش آن اجتناب ورزیدند.

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ ۖ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا ﴿الأحزاب:٧٢﴾

ما امانت ^{(اختیار و اراده)} را بر آسمانها و زمین و کوه ها ^{(و همه‌ی جهان خلقت)} عرضه داشتیم ^{(و انجام وظیفه‌ی اختیاری همراه با مسؤولیّت، و انجام وظیفه‌ی اجباری بدون مسؤولیّت را بدیشان پیشنهاد کردیم. جملگی آنها اجبار را بر اختیار برتری دادند)} و از پذیرش امانت خودداری کردند و از آن ترسیدند، و انسان آن را پذیرفت. بی تردید انسان ^{(به علت ادا نکردن امانت)} بسیار ستمکار، و ^{(نسبت به سرانجام خیانت در امانت)} بسیار نادان است.

بلی! اگر اراده خداوند برین می بود که برای انسان حق انتخاب (اراده آزاد) ندهد، وی را غیر آنچه است خلق می نمود^(یس:66-67) که در آنصورت امکانات پیشرفت و انحطاط دربین نمی بود. و در چنان حالت انسان نمی توانست در شاهراه ترقی و جلال گام نهد و فاقد بینش و ذکاوت می بود که هیچگاه مورد الزام قرار نمی گرفت.

اما حالا که این امتیازات برایش فراهم شده و مسیرخط فکری اش نیز روشن گردیده است، اگر اراده اش را با اراده خالق اش پیوند دهد، نه تشویشی، و نه خطری به او عاید آید و درین مسیر به اوج عزت نایل آید و در زمره اشرف مخلوقات قرار گیرد^{(التین:4)}:

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ﴿٤﴾

که ما انسان را در نیکوترین نظم و اعتدال و ارزش آفریدیم.

زیرا الله ^(ج) هر کی را که با اخلاص بسویش برگردد، هدایت می کند:

وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ ﴿الشوری:١٣﴾

و کسی را که به سوی او بازگردد، هدایت می‌کند.

و اما اگر بشر از جوهر خلقت اش استفاده نبَرد و بر هوای نفس اش تسلیم گردد، پس اراده اش را با اراده راه باختگان قبل از خود (یعنی شیطان) رقم زده است. سپس ما (الله^(ج)) او را به میان پست‌ ترینِ پستان برمی‌گردانیم:

ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ ﴿التین:٥﴾

سپس- آنگاه كه ناسپاسى كرده و كفر ورزيد و براى آنچه آفريديمش قيام نكرد- او را فروتر از همه فروتران گردانيديم.

شاید سوالات بیشتری در رابطه به «قضا وقدر» در ذهن خطور نماید، که کلید حل آن، کلاً در سخنان خالق هستی نهفته است!

پس بیایم برای وضاعت بیشتر، این موضوع را در یک مثال بررسی نمایم:

«قضا و قدر» الهی مانند راه رفتن فرد در برابر آفتاب، و دنبال کردن سایه اش می باشد.

یعنی سایه فرد مانند «قضا و قدر» است که با فرد همراه بوده اما وی را مجبور به راه رفتن نمی نماید.

از جانب دیگر، عظمت اعتقاد راستین به «قضا و قدر» الهی، فرد را در تمامی حالات ثابت قدم و آرام نگه می دارد. چنانچه بر یعقوب^(ع) آرامش برگشت در حالی که اتفاق برعکس برنامه ریزیش بوقوع پیوست ^{(یوسف:67-68)}!

درین رابطه مثالی در تاریخ چنین بیان شده است:

تاریخ واقعه ای را نقل می دارد که، امام ابوحنیفه^(رح) در جلسه تدریس اش مشغول بود که اطلاع غرق شدن اموال تجاری اش را رساندند. ایشان بعد از مکثی فرمودند: «الحمد لله!»

چند ساعتی از تدریس نگذشته بود که دوباره به وی اطلاع نجات اموال اش را دادند. بازهم مکثی نموده و گفت: «الحمد لله!»

شاگردان با تعجب پرسیدند که ای شیخ، چرا در هردو حالت «الحمد لله!» گفتی!؟ ایشان فرمودند: «بخاطری استواری قلبم.»

چنین است رمز ایمان در «هویت» و «اراده آزاد» بشر!

ایمان یکه در درون و بیرون فرد، از «رو راستی» و مردانگی اش پیام می دهد؛ و«اراده آزاد» یکه با پیوند خوردن با اراده خالق اش، وی را در تمامی حالات استوار و آرام نگه می دارد.

بلی! این ثمره، چیزی نیست مگر منشأ یافته از اُنس با وحی الهی!

و همین است، پیوند «اراده آزاد» بشر با اراده خالق اش که از طریق وحی و پیروی از آن بدست می آید!

وحی یکه روح بشر بوده و در «قرآن و سنت» خلاصه می گردد و خالق آمرزنده و مهربان اش به وی توفیق می بخشد و از طریق «انسان نمونه» یعنی محمد صلی الله علیه وسلم، جنبه های عملی اش را، برایش به نمایش می گذارد.

انسان را متوجه می سازد که این وحی، خلاصه به تیوری و خیال پردازی ها نبوده، و منحصر به نسل معین و عصر معین نمی ماند!

عظمت این کلام در تجلی اش تا ختم بشریت بوده که جوابگوی تمام نیاز های بشری بوده و در ضمن نیز چلنج میدهد که در آن هیچگونه تناقضی را نخواهید یافت!

پس ببین به انسان نمونه (محمد^(ص)) و بیآموز که این وحی را، کلاً جنبه های عملی بوده که با فطرت بشر سازگار- و موجب رستگاری دنیا و اقبای اش می گردد! و خالق اش به وی دستور می دهد تا برای بشر ابلاغ بدارد که من نیز همچو شما بشر هستم؛ و تنها امتیازم در اخذ وحی می باشد^{(الکهف: 110)}. اما در عملی کردن وحی؛ استعدادش در وجود همه نهفته هست اگر آنرا بکار اندازند!

اینجاست که سفسطه های خود ساخته افرادی که سعی می دارند تا از زیر بار مسوولیت فرار نمایند نفی می گردد. آنانیکه عملی ساختن وحی در تمامی شئون زندگی را تنها منحصر به پیامبران و یا یاران شان می دانند.

پس الله^(ج) چگونگی پیوند اراده بنده اش را با ارده خودش چنین بیان می دارد:

و آنچه را برای تو وحی می شود پیروی کن حتی اگر تنها هم بمانی، و درین راستا صبر اختیار کن تا آنکه الله حکم کند که نهایتاً قیامت هر فرد زمان مرگ اش می باشد. هرآئینه الله بهترین حکم کنندگان است!

وَاتَّبِعْ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّىٰ يَحْكُمَ اللَّـهُ ۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ ﴿١٠٩﴾

و از آنچه بر تو وحی می‌شود، پیروی کن و شکیبا باش ^{(و در برابر اذیّت و آزاری که در راه تبلیغ رسالت آسمانی به تو می‌رسد، استقامت کن)} تا الله ^{(میان تو و دیگران)} داوری ‌کند؛ و او بهترین داوران است.

با التماس دعای حُسن ختام و شهادت در راه الله^(ج) برای این بنده حقیر.

انجنیر محمد نذیر تنویر