سرليکنه
تېره ورځ په قزاقستان کې د اشرف غني او پاکستان د لومړي وزير، نواز شريف تر منځ د شانګهای په غونډه کې د نورو مشرانو تر څنګ د دوی ترمنځ هم ليدنه وشوه او د ترهګرو ډلو پر ضد د فعالیتونو د تایید پر میکانیزم یې هوکړه وکړه.
په دغه غونډه کې چې د سيمې مشرانو سره په خپلو کې د اجنډا له مخې د سيمې د هېوادونو د ستونزو د حل په اړه راټول شوي وو، د اشرف غني او نواز شريف تر منځ په افغانستان کې د روانو مخ په زياتېدونکو ستونزو نږدې يو ساعت خبرې وشوې چې دا خبرې د شانګهای د کنفرانس په يوه څنډه کې ترسره شوې.
که څه هم په ټولو ولاياتو کې ناامني ده، خو د څو اونيو راپدېخوا په ځانګړې توګه د کابل وروستيو پېښو افغان چارواکي او د پاکستان لومړى وزير نوازشر يف دې ته اړ کړل، چې د دواړو هېوادونو تر منځ د ترينګلو حالاتو د له منځه وړلو او په سيمه کې د ترهګرۍ سره د مبارزې لپاره په يوه ميکانيزم خبره وکړي.
د دې تر څنګ چې دواړو مشرانو په خپلو کې سره د ترهګرۍ پر خلاف د معلوماتو په شريکولو خپلې هڅې کاميابې وبللې او هم یې د افغانستان، پاکستان، امريکا او چين څلور اړخيزې ډلې پر کار کولو هوکړه، د دواړو هېوادونو لپاره ګټوره وبلله.
افغان چارواکو په کابل کې په تازه مرګونو پېښو کې د لاس لرنې اشاره پاکستان ته وکړه، چې پاکستاني چارواکو په خپل وخت سره د افغان چارواکو لګول شوي تورونه رد کړل چې د دواړو هېوادونو تر منځ ترينګلي حالات نور هم پسې ترینګلي شول.
د پاکستان او افغانستان تر منځ څو څو واره چې کله په افغانستان کې دا ډول مرګونې پيښې شوې دي، يو پر بل یې تورونه لګولي او حالات د دواړو هېوادونو تر منځ تر څه وخته ترینګلې شوي دي، چې بيا د يو څه هڅو په کولو سره خپل عادي حالت ته راغلي دي.
اوس چې د قزاقزستان پلازمېنه آستانه کې د شانګهای په غونډه کې دواړو مشرانو اشرف غني او نوازشرف د زړو ستونز د حل په اړه نوې هوکړه وکړه، پوښتنه دا ده چې دا نوې هوکړه به زړې ستونزې حل کړي او که به په خپل ځای پاتې شي؟
په اصل کې افغانستان په داسې حالاتو کې چې د کابل مرکز یې هم په امن نه دی، يواځې د پاکستان نه بلکې د ټولو ګاوڼديو او د سيمې هېوادونو همکاريو ته اړتيا لري، چې په افغانستان کې د جګړې د له منځه وړلو، سولې او امن په راوستلو کې ورسره مرسته وکړي.
د پاکستان چارواکو تل ويلي دي چې په افغانستان کې د سولې او امن غوښتونکي دي، خو ځینې داسې پېښې رامنځ ته شوې دي چې د پاکستان په اړه یې افغان چارواکي بې باوره کړي او پر پاکستان یې بې له دې چې کره شواهد وړاندې کړي، تورونه لګولي دي. همدې بې باوريو او تورونو لګولو په اصل کې د افغانستان ستونزې نورې هم زياتې کړي او د دواړو هېوادونو تر منځ یې بې باوري زياته کړې ده.
افغان چارواکو هر وخت په داسې پېښو سره پر پاکستان د لاسوهنې تورونه لګولي دی، خو د کابل تېرو مرګونو پېښو چې تر ١٥٠ تنو په شمېر کابل ښاريان پکې ووژل شول، د دواړو هېوادونو تر منځ اړيکې یې زياتې ترينګلې کړې.
يوه اونۍ دمخه د چين لخوا د پاکستان او افغانستان تر منځ د مځګړتوب وړانديز شوىؤ، خو چې په کابل کې جوړ د سولې پروسې تر نامه لاندې کنفرانس کې اشرف غني وويل، افغانستان او پاکستان د پرمختګ او په دغو هېوادونو کې د بې وزلۍ له منځه وړلو لپاره له اسلام اباد سره سوله غواړي او پاکستان بايد يوه اجنډا ورته وړاندې کړي چې کابل او اسلام آباد په خپلو کې سولې ته سره ورسېږي، د شانګهای په غونډه کې یې د اشرف غني او نواز شريف ليدنې ته زمينه برابره کړه.
د افغانستان او پاکستان تر منځ وخت په وخت د حالاتو د ترينګلتيا يو لامل په افغانستان کې د هند مخ په پراخېدو نفوذ دى، چې د دواړو هيوادونو (هند اوپاکستان) سيالي په افغان خاوره کې ترسره کيږي. که نواز شريف غواړي په افغانستان کې امن او سوله راشي او په رښتينې توګه په خپلو ويناو عمل وکړي، دا به يواځې د افغانستان نه بلکې د پاکستان په ګټه هم وي. څومره چې په افغانستان کې امن وي هومره به په افغانستان کې د هند نفوذ کم وي او د نشت برابر کېدای هم شي.
د افغانستان د روانو حالاتو د څارونکو په اند، د هند صدراعظم نرندرا مودي چې اشرف غني ته ويلي دولس نيم سوه هنديان د افغانانوسره ولاړ دي، دا هم د پاکستان پر خلاف په افغانستان کې د سياسي مقابلې يو شکل دی، چې هند یې ترسره کوي او بيا په داسې حالاتو کې چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ يو څه اړيکي ترينګې شوې دي.
د افغانستان او پاکستان تر منځ ترېنګلو حالاتو ته چې وګورو، دا د پاکستان په ګټه ده چې په افغانستان کې حکومتي چاری او امنيت په کنترول کې وي، ځکه څومره چې په افغانستان کې نا امني وي هومره د پاکستان ضد عناصر په افغانستان کې فعاليت ته دوام ورکوي او په افغانستان کې سياسي واک هغه چا ته لاس ته ورځي څوک چې د هند سره سياسي نږديوالې لري.
پاکستان او افغانستان بايد په داسې حالاتو کې چې دواړه هېوادونه د نا امنيو سره مخ دي يو پر بل پوره اعتماد ولري او که د بې اعتمادۍ فضا تر منځ پاتې وي فکر نه کوو نوې هوکړې به زړې ستونزې حل کړي.
