د اخترونو لمونځ څه رکعته دى او طريقه يې څه دى
پوښتنه : د اخترونو لمونځ څو رکعته دی او په څه طريقه سره کيږي؟
ځواب : د دواړو اخترونو لمونځ دوه دوه رکعته دی او د همدې دواړو لمنځونو لپاره آذان او تکبير نشته، اول دې داسې نيت وکړي چې زه د واړه اختر يا لوی اختر واجب لمونځ سره له شپږو زياتو تکبيرونو په دې امام پسې کوم، بيا به تکبير تحريمه ووايي او لاسونه به د نامه لاندې وتړي او ثناء به ووايي، بيا به دواړه لاسونه غوږونو ته پورته کړي تکبير به ووايي او لاسونه به ښکته ځوړند پريږدي، بيا به په دويم ځل لاسونه غوږونو ته پورته کړي تکبير به ووايي او لاسونه به ځوړند پريږدي، بيا به په دريم ځل لاسونه غوږونو ته پورته کړي تکبير به ووايي او لاسونه به د نامه لاندې وتړي، بيا به امام تعوذ، تسميه، سورت فاتحه او سورت ووايي او رکوع به وکړي، کله چې د دويم رکعت لپاره پورته شي نو امام به اول قرئت وکړي او چې له قرئت څخه فارغ شي نو به لاسونه غوږونو ته پورته کړي تکبير به ووايي او لاسونه به ځوړند پريږدي، بيا به غوږونو ته لاسونه پورته کړي او دويم تکبير به ووايي او لاسونه به ځوړند پريږدي، بيا به لاسونه غوږونو ته پورته کړي دريم تکبير به ووايي او لاسونه به ځوړند پريږدي، بيا به د لاسونو له پورته کيدو پرته تکبير ووايي او رکوع ته به ولاړ شي او له قاعدې سره سم به لمونځ پوره کړي!
بيا به امام پورته شي خطبه به وايي او ټولو خلکو ته په پټه خوله د خطبې آوريدل سنت دي، په اخترونو کې هم دوه خطبې دي او د دواړو په مينځ کې ناسته سنت ده ([1]).
په رمضان کې له يوه هيواد څخه بل هيواد ته تلونکى به اختر څه وخت کوي
پوښتنه : يو کس له سعودي نه واپس بيرته پاکستان ته راغى، هلته يې روژه دوه ورځې دمخه نيولې وه، اوس دلته اته ويشتمه روژه دى او د هغه ديرشمه دى، اوس نو دغه کس د سعودي مطابق اختر وکړي او که د پاکستان؟ همدا شان دغه کس خو له سعودي سره روژه نيولې او په کومه ورځ چې په سعودي کې اختر وي په هماغه ورځ دغه کس روژه نيولاى شي او که نه؟ د دغه کس دوه روژه کومې چې زياتې دي په څه کې شمارل کيژي؟.
ځواب : اختر به د هغه هيواد مطابق کوي په کوم کې چې موجود دى (مثلا پاکستان) مګر دا چې د هغه روژه پوره شوې دي نو دلته يې چې کومې روژه ونيولې هغه په نفلو کې شمارل کيژي ([2]).
په قبرستان (هديره) کې د اختر لمونځ څرنګه دى
پوښتنه : عيد ګاه له هديرې سره پيوسته جوړه شوې دى، کله چې عيد ګاه له لمونځ کونکو څخه ډکه شي نو خلک په هديره کې هم د لمانځه لپاره دريژي، نو د داسې صورت پښيدو له امله په هديره کې د لمانځه حکم څه دى؟.
ځواب : که د لمونځ کونکو مخته قبرونه وي نو لمونځ مکروه تحريمي دى ([3]).
د اختر کارډ، د اختر مبارکي او د اختر لپاره د نويو جامو د اهتمام حکم
پوښتنه : (١) د اختر کارډ ليژل څرنګه دي؟ له اختر دمخه د خط يا د کارډ ليژل روا دي او که ناروا؟.
(٢) د اختر په ورځ مبارکي ورکول شرعاً روا دي او که ناروا؟.
(٣) له اختر نه څو مياشتې وړاندې د جامو جوړول او اهتمام کول روا دي او که ناروا؟.
ځواب : (١) د اختر کارډ يا د خط په ذريعه د مبارکي ليژل نه مطلوب شرعي دي او نه ممنوع شرعي، بلکې مباح دي .
(٢) د اختر په ورځ يو چا ته مبارکي ورکول مستحب دي، په حديث سره ثابت دي.
(٣) د نويو جامو جوړول هم نه مطلوب دي او نه ممنوع دي ([4]).
د اختر په ورځ د غاړو ورکول رسم (رواج) دى
پوښتنه : آيا په اختر کې يوه او بل ته ورغاړې وتل بې اصله شى دى؟.
ځواب : په اختر کې معانقه کول يا د اختر له امله معانقه کول شرعي نه دي، بلکې محض يو رسم (رواج) دى ([5]).
د اخترونو اجتماعي دعا له خطبه دمخه بهتر دى
پوښتنه : د اخترونو اجتماعي دعا له خطبه مخه پکار دى او که له خطبه وروسته؟.
ځواب : د اخترونو اجتماعي دعا له لمانځه وروسته او له خطبه دمخه پکار دى، ځکه چې په احاديثو کې له لمانځه وروسته د دعا کولو ترغيب راغلى دى، لهذا د اختر لمونځ هم چونکه لمونځ دى، نو لهذا له لمانځه نه له فارغيدو وروسته د دعا موقع دى، له خطبه وروسته د دعا کولو هيڅ ثبوت نشته ([6]).
([1]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٥٧ – ٥٨.
([2]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ١٥٦، بحواله : شامي، ج : ٢، ص : ٣٨٤، کتاب الصوم، مبحث في يوم الشک.
([3]) فتاوى محموديه، ٨ : ٤١٢، بحواله : جامع الترمذي، ابواب الجنائز، باب کراهة الوطي والجلوس عليها، ج : ١، ص : ٢٠٣، عمدة القاري، کتاب الصلوة، باب هل ينبش قبور شرکى الجاهلية، ج : ٤، ص : ١٧٣.
([4]) فتاوى فريديه، ٣ : ٢٠٤، بحواله : الحاوي للفتاوى، ج : ١، ص : ٨٠ – ٨١، مبحث التهنئة بالعيد.
([5]) کفايت المفتي، ٣ : ٣٠٢، بحواله : ردالمحتار، کتاب الحظر والاباحة، باب الاستبراء، ج : ٦، ص : ٣٨١.
([6]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٤١٨، بحواله : المشکوة، ص : ١٢٥، المشکوة، ص : ٨٨، الدرالمختار، ج : ٢، ص : ٢٤٦.
([7]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٥٨.
([8]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ١٥٦، بحواله : شامي، ج : ٢، ص : ٣٨٤، کتاب الصوم، مبحث في يوم الشک.
([9]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٤١٩، بحواله : التنوير وشرحه، ج : ٢، ص : ١٦٩.
([10]) فتاوى محموديه، ٨ : ٤٤٣، بحواله : ردالمحتار، کتاب الصلوة، باب العيدين، ج : ٢، ص : ١٧٤ – ١٧٥، الفتاوى العالمګيرية، ج : ١، ص : ١٥٠، کتاب الصلوة، الباب السابع عشر في صلاة العيدين.
([11]) فتاوى فريديه، ٣ : ٢٠٨، بحواله : الدرالمختار علي هامش ردالمحتار، ج : ١، ص : ٦١٦، باب العيدين.
