سلیمان حقانی
{۱} مسئله
دقرض په معافولو زکات نه ادا کېږې
ځینې خلک خپل قرض غریب او فقیر قرضدار ته په زکات کې معافوي، حال داچې په دې سره زکات نه ادا کېږي، دزکات دصحیح کېدو لپاره طریقه داده چې اول دې، ورته دزکات مال ورکړي او له قبض څخه وروسته دې، هم دا مال او پیسې په خپل قرض کې ځنې وصول کړي، او که هغه انکار وکړي، نو په جبر او زور یې هم ترې اخیستلای شي.
في البحر رالرائق ج: ۲ص: ۳۷۰
وأداء الدین عن العین، وعن دین سیقبض لایجوز، … وحیلة الجواز أن یعطي المدیون الفقیر خمسةً زکاةً ثم یأخذها منه قضاء عن دینه.
ترجمه: دقرض ادا او معافول له موجود مال څخه او له وصول کېدونکي قرض څخه (دزکات په طور) نه جایز کېږي… او دجواز طریقه یې داده چې قرضدار فقیر ته (مثلاً) پنځه درهمه دزکات په نیت دې ورکړي، بیا دې داپنځه درهمه دخپل قرض دپوره کولو په خاطر ترې بېرته واخلي.
وفي رد المحتار ج:۲ص: ۱۳
وأداء الدین عن العین، وعن دین سیقبض لایجوز. وحیلة الجواز أن یعطي مدیونه الفقیر زکاته ثم یأخذها عن دینه، ولو امتنع المدیون مد یده وأخذها لکونه ظفر بجنس حقه، فإن مانعه رفعه للقاضي
…قوله: (أن یعطي مدیونه الخ) قال في الاشباه: وهو أفضل من غیره: أي لانه یصیر وسیلة إلی براءة ذمة المدیون.
ترجمه: ددین ادا له عین مال یعنې موجود مال څخه او له وصول کېدونکي دین څخه (په زکات کې) نه جایز کېږي… او دجواز لاره یې داده چې قرضدار فقیر ته دې خپل زکات ورکړي، بیا دې بېر ته په خپل دین کې واخلي، اوکه ممانعت وکړي، نو لاس دې ورتېر کړي او دا دزکات مال دې واخلي؛ ځکه چې دادخپل حق پر جنس برلاسی دی او که مدیون داین منع کړ نو داین دې قاضي ته دخپل قرضدار مرافعه وکړي.
… په اشباه کتاب کې دي چې قرضدار فقیر ته زکات ورکول له بل چا څخه بهتر دي، ځکه چې دا دمقروض دذمې دبرائت وسیله هم ګرځي،
(۲) مسئله
دسرو او سپینو زرو دزکات په اړه یوه غلط فهمي
دځینو عامو خلکو خیال دی کوم سره او سپین زر چې نه استعمالېږي، په هغو کې زکات شته او چې استعمالېږي، نو زکات یې نشته، حال دادی چې سره او سپین زر دزکات په شرایطو پوره وي، نو مطلقا پرې زکات واجب دی، یعنې بیا دافرق نشته چې کارول کېږي او کنه کارول کېږي.
في تبیین الحقائق ج: ۲ص: ۷۳، ۷۲
ولو کانت الفضة أو الذهب حلِیاًّ أو غیره تجب فیها الزکاةُ… وعموم قوله تعالی { والذین یکنزون الذهب والفضة} آلایة یتناول الحليّ فلا یجوز إخراجه بالرَّأْي.
ترجمه: که څه هم سره او سپین زرکالی وي او یا بل څه، نوزکات پکې واجب دی…. او دالله تعالی ددې قول { والذین یکنزون الذهب والفضة } آلایة عموم هم ګاڼو او زیورو ته شامل دی. نو په رایې سره ددې ایستل جواز نه لري
وفي رد المحتار چ: ۲ص: ۳۳
(واللازم) … ولو… حلیا مطلقا) مباح الاستعمال أو لا ولو للتجمل… لانهما خلقا أثمانا فیزکیهما کیف کانا…
قوله: ( ولو للتجمل) أي التزین بهما في البیوت من غیر استعمال.
ترجمه: او زکات لازم دی… اګر چې… مطلق کالی وي یعنې استعمال یې مباح وي اوکه نه، اوکه څه هم د زینت لپاره وي ( یعنې په دې سرو او سپینو زرو سره، په کورونو کې بغیر له استعماله فقط زینت او خایست مقصود وي) … ځکه چې دا دواړه پیدایشي اثمان او پیسې دي، نو چې څنګه وي زکات به یې ورکوي.
{۳}مسئله
دزکات پوره حساب کتاب ضروري دی
ځینې خلک دزکات پوره حساب کتاب نه کوي، څومره چې زړه یې وغواړي هماغه ورکوي، دزکات په واجب مقدار کې دکمي راتلو پروا نه ساتي، خو یاد ساتئ! چې داسې کول، دزکات دنه ورکولو معنا لري، دزکات پوره حساب کول او له حساب سره سم زکات ورکول ضروري دي، دزکات یوه پیسه هم، چې واجب شوي وي او ورنه کړی شي، نو دا دټول مال ودولت د بربادولو لپاره کفایت کوي.
في صحیح البخاري ج: ۱ص: ۱۹۶
عن عبیدالله بْن عبدالله بْن عتبة بْن مسعودٍ أن أبا هریرة رضي الله عنه قال قال أبوبکرٍ رضي الله عنه والله لو منعوني عناقاً کانوا يُؤَدُّونها إلی رسول الله صلی الله علیه وسلم لقاتلتهم علی منعها…
ترجمه: له عبیدالله ولد عبدالله ولد عتبه ولد مسعود څخه روایت دی چې ابو هریره رضي الله عنه ویلي دي چې: ابوبکر رضي الله عنه وفرمایل: والله چې که دغو خلکو د چېلۍ بچی هم چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ته یې ورکاوه له مانه منع کړ، نو دهغې پر منع به ورسره قتال کوم…
(ګورئ! شارحینو ویلي دي چې: دچیلۍ بچی چې یو کلن نه وي، واجب نه دی، نو دابوبکر صدیق صاحب داخبره دمبالغې پر اساس وه یعنې په زکات کې که لږ شی هم واجب وي، نو هغه به ترې وصول کوم، نو معلومه شوه چې دزکات پوره حساب کتاب ضروري دی. )
وفي فیض القدیر ج: ۵ص:۴۴۳
(ماخالطت الصدقة) أي الزکاة (مالا إلا أهلکه) أي محقته واستأ صلته الأن الزکاة حصن له.
ترجمه: رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي چې (صدقه یعنې زکات له هېڅ مال سره نه ګډېږي مګر هغه مال هلاکوي او بیخ کني یې کوي.) او داځکه چې زکات دمال لپاره کلا ده.
