لیکوال : م، نجم الرحمن فضلی
په سجده سهوه کې د تسبيح ويلو ته ضرورت شته او که نه
پوښتنه : په سجده سهوه کې د تسبيح (سبحان ربي الاعلي) ويلو ته ضرورت شته او که نه؟.
ځواب : په سجده سهوه کې هم د (سبحان ربي الاعلي) ويل پکار دي، او د نورو سجدو په څير په هغې کې هم مذکور تسبيح سنت دى ([1]).
په کومو خبرو سجده سهوه واجبيژي
پوښتنه : په کومو کومو خبرو سره سجده سهوه واجبيږي؟
ځواب : په لاندې خبرو سجده سهوه واجبيږي.
(۱) د رکوع په تکرارولو سره، يعنې چې دوه ځلې وکړل شي.
(۲) د دريو سجدو په کولو سره.
(۳) په اوله قاعده يا په آخره قاعده کې د تشهد (التحيات) په پريښودلو سره.
(۴) په اوله قاعده کې له تشهد (التحيات) څخه وروسته د درود په اندازه د اللهم صل علی محمد وئيلو سره او يا همدومره وخت په چپ کيناستلو سره.
(۵) په جهري لمنځونو کې د امام په کرار وئيلو سره.
(۶) په سري لمنځونو کې د امام په جهر وئيلو سره سجده سهوه واجبيږي، په دې شرط چې دا ټولې خبرې په هيره سره وي ([2]).
که په لومړى قاعده (ناسته) کې شک وي
پوښتنه : که چيرته په لمانځه کې دا هيره شي چې لومړى قاعده (ناسته) شوې دى او که نه؟ نو په اخير کې څه کول پکار دي؟.
ځواب : که چيرته له سوچ کولو وروسته غالب ګمان داسې شو چې لومړى ناسته نه ده شوې نو سجده سهوه دې وکړى شي ([3]).
که مقتدي سهوه شي حکم يې څه دى
پوښتنه : که چيرته وروسته مقتدي کومه سهوه وکړي نو به څه کوي؟
ځواب : د مقتدي په ذمه باندې په خپلې سهوې سره سجده سهوه نه واجبيږي ([4]).
لاحق به له امام سره سجده سهوه نکوي
پوښتنه : لاحق به له امام سره سجده سهوه کوي او که نه؟ که چيرته يې نکوي نو په هغه وخت کې به هغه څه کوي؟.
ځواب : په درمختار کې دي چې لاحق به له امام سره سجده سهوه نکوي، بلکې په اخير د لمانځه کې به يې کوي او په دې وخت کې به ناست وي، او که چيرته له امام سره سجده سهوه هم وکړي بيا به يې هم په اخير د لمانځه کې کوي نو لمونځ يې صحي دى ([5]).
که سجده سهوه لازم نه وه بيا يې هم وکړه حکم يې څه دى
پوښتنه : که يوه کس په لمانځه کې کوم سنت پريښود او په دې پوه شو چې سجده سهوه لازمه شوه، د سجدې سهوې له کولو وروسته ورته معلومه شوه چې په دې باندې خو سجده سهوه لازمه نه وه، اوس نو د هغه لمونځ وشو او که به يې را ګرځوي؟.
ځواب : په کوم کس باندې چې سجده سهوه واجب نه وي او محض شک يې وي چې سجده سهوه لازم دى نو داسې کس ته د سجدې سهوې کول نه دي پکار، هو ! که چيرته سجده سهوه وکړي لمونځ نه فاسديژي، مګر په اينده کې فکر پکار دى او د لمانځه د ضروري مسايلو زده کولو کوشش دې وکړى شي ([6]).
که په غلطي سره پنځه رکعته وکړى شي
پوښتنه : که چيرته د ماسپښين په فرض لمانځه کې يو امام په غلطي سره پنځه رکعته وکړي، د سلام له ګرځولو وروسته امام صاحب ووايي چې لمونځ دوباره کوو، دا په داسې حال کې چې له يو شمير خلکو څخه آوريدل کيژي که چيرته په غلطي سره پنځه رکعته وکړي شي او په اخير کې سجده سهوه وکړى شي نو لمونځ صحي کيژي، آيا دا خبره صحي ده او که نه؟.
ځواب : که چيرته په څلورم رکعت باندې ناست وو او د څلورم لپاره ودريدلو بيا نو د سجده سهوه په کولو سره لمونځ صحي کيژي، او که چيرته يې د څلورم رکعت اخيره ناسته نه وي کړې او د پنځم رکعت لپاره دريدلى وي او د پنځم رکعت سجده هم وکړي نو فرض لمونځ بالکل باطليژي، اوس يې دوباره کول ضروري دي، په داسې صورت کې د سجدې سهوې کول کافي نه دي ([7]).
که مسبوق په پاتې لمانځه کې سهوه شي حکم يې څه دى
پوښتنه : که مسبوق په خپل پاتې لمانځه کې سهوه شي نو به څه کوي؟
ځواب : په داسې صورت کې د خپل لمانځه په آخره قاعده کې د سجدې سهوه کول په هغه باندې واجب دي ([8]).
([2]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٤٧.
([3]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ٦٧، بحواله : درمختار، ج : ٢، ص : ٨٣، باب سجود السهو.
([4]) تعليم الاسلام، څلورمه برخه : ٤٧.
([5]) فتاوى دارالعلوم ديوبند، ٤ : ٢٨٢، بحواله : الدالمختار علي هامش ردالمحتار، باب الامامة، مطلب في المسبوق واللاحق والمدرک، ج : ١، ص : ٥٥٧.
([6]) فتاوى عباد الرحمن، ٢ : ٢١٦، بحواله : تنوير الابصار، ج : ١، ص : ٥٩٩، قبيل الاستخلاف، فتاوى قاضي خان، ج : ١، ص : ٩٤، فصل في المسبوق، الهندية، ج : ١، ص : ٩٣، فصل في المسبوق واللاحق.
([7]) آپکى مسايل اور انکا حل، ٤ : ٧٣، بحواله : عالمګيري، ج : ١، ص : ١٢٩، الباب الثاني عشر في سجود السهو.
