په نړۍ کې هره ورځ یو نوی پرمختګ کېږي. حکومتونه هڅه کوي چې خپلو خلکو ته ښې اسانتیاوې برابرې کړي. دغه اسانتیاوې د ژوند په ټولو چارو کې محسوسېږي. د نړۍ په تاریخ کې سوداګري او د حکومتونو ترمنځ راکړه ورکړه ډېره سابقه لري. یو وخت پر اوښانو، اسونو، کچرو او نورو څارویو سوداګریز مالونه وړل کېدل. خو د موټرو، اورګاډو، الوتکو او بحري بېړیو په راتګ په هرڅه کې بدلون راغی. د موټرو لګښت ډېر دی او ډېر وزن هم نه شي وړلی، نو موټرې د سوداګرۍ په برخه کې اوس ډېرېږي نه کارېږي. اورګاډي ډېر توکي وړلی شي او لګښت یې هم کم دی، خو کله چې بحري بېړۍ منځته راغلې، نو پخوانیو ټولو اسانتیاوو خپل ارزښت له لاسه ورکړ. الوتکې خو تر ټولو ډېر لګښت لري او د هغو هېوادونو ترمنځ سوداګریز توکي تبادله کوي، چې ځمکنۍ لارې یې خرابه او یا غرونه ولري.
د اشرف غني د واکمنۍ پرمهال هوايي دهلېزونو هم ښه کش پیداکړی. اوسمهال افغانستان له ډېرو اروپايي او اسیايي هېوادونو ترمنځ هوايي دهلېزونه لري، خو په دغه چاره کې تر ټولو ډېر زیان افغانستان او افغان سوداګر ویني. پرون له چین سره هم هوايي دهلېز پرانیستل شو او د لومړي ځل لپاره ۳۰ ټنه جلغوزي چین ته صادر شول. موږ له چین سره د اورګاډي کرښه لرو او چین خپل ټول توکي د اورګاډیو له لارې افغانستان رالېږدوي، خو زموږ صادرات بیا چین ته د هوا له لارې کېږي.
موږ له هندوستان سره هم هوايي دهلېز لرو، خو هندوستان خپل توکي د چاه بهار بندر له لارې ایران ته او له ایران نه بیا افغانستان ته رالېږدوي، خو زموږ وچې او تازه مېوې، غالۍ او نور لاسي توکي بیا د هوا له لارې هندوستان ته صادروو. په دغه چاره کې افغان سوداګر ډېر زیان ویني او د ګټې پر ځای ډېر تاوان کوي. په الوتکه کې یو کیلو وزن خپل لګښت لري او له هر هېواد چې الوتکه تېرېږي، نو هغه هېواد خپله مالیه هم اخلي. د هوا له لارې نه صادرونکی او نه واردونکی هېواد ډېره ګټه کولی شي، بلکې دواړه خواې زیان ویني.
افغانستان نه بحر ته لاره لري او نه خپل بحر، چې خپله سوداګري د بېړیو له لارې ترسره کړي. افغان سوداګر مجبوره دي، چې خپل توکي له تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان، ایران او پاکستان له لارې هم صادر او هم وارد کړي. خو په دغه چاره کې بیا هم افغان دولت ناغېړي کوي. د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ توازن نه شي ساتلی. کله له ایران سره سوداګري څلورو میلیاردو ډالرو ته ورسېږي، خو کله بیا بېخي راښکته شي. له پاکستان او نورو ګاونډیو هېوادونو سره هم همدا حال دی.
افغان حکومت او افغان سوداګر باید لومړی سوداګري له ګاونډیو هېوادونو سره پیل کړي. د ګاونډیو هېوادونو سره سوداګري هم ارزانه تمامېږي او هم ژر بازار ته رسېږي. که چېرې موږ له اروپا سره سوداګري پراخه کړو، نو اروپايي توکي ډېر ګران تمامېږي او دلته د خلکو اقتصاد ضعیف دی او اروپايي توکي نه شي اخیستلی.
هوايي دهلېزونه یوازې کمپایني کارونه دي، چې اشرف غني غواړي بیا د خلکو سترګو ته خاورې وشیندي او د ده په اصطلاح بیا نوماند شي او خپل پاتې کارونه په راتلونکې دوره کې ترسره کړي. نو اشرف غني کوم کار ترسره کړی، یا یې پیل کړی چې په راتلونکو پنځو کلونو کې به یې بشپړ کړي؟
